AWANS INFORMACJE FORUM Dla nauczyciela Dla ucznia LOGOWANIE


Katalog

Katarzyna Chrościcka
Ekologia, Artykuły

Narwiański Park Narodowy

- n +

Narwiański Park Narodowy

Parki narodowe są najwyższą formą ochrony na ściśle określonym obszarze, nie mniejszym niż 1000 ha. Ochronie podlega ich cała przyroda ożywiona i nieożywiona, a więc znajdujące się tam gatunki flory i fauny, wszystkie ekosystemy, ich wzajemne oddziaływanie oraz woda, gleba, krajobraz, a także wartości historyczne i kulturowe.

W Narwiańskim Parku Narodowym dominuje rodzaj ochrony częściowej ze względu na duży udział własności prywatnej.

Narwiański Park Narodowy powołano w lipcu 1996 roku z przekształcenia Narwiańskiego Parku Krajobrazowego utworzonego w 1985 roku. Najwyższą formą ochrony objęta jest dolina Narwi od Suraża do Rzędzian, na powierzchni 7350 ha, natomiast dawne granice NPK określają strefę ochronną NPN.

Pod względem geograficznym NPN leży w obszarze Europy Wschodniej, prowincji Niżu Zachodniorosyjskiego, podprowincji Wysoczyzn Podlasko-Białoruskich, makroregionie Niziny Północnopodlaskiej, mezoregionie Doliny Górnej Narwi, mikroregionie Bagien Doliny Narwi.

Pod względem administracyjnym NPN leży w województwie podlaskim, w powiatach: białostockim i wysokomazowieckim.

Celem ochrony parku jest unikalny system rzeczny z interesującymi zespołami roślin i zwierząt. Bagienna dolina Narwi od Suraża do Rzędzian nazywana jest "Polską Amazonią". Rzeka płynie tu kilkoma korytarzami klucząc wśród szuwarów i rozlewisk. W okresie wiosennych i jesiennych przelotów ptaków jest to miejsce ich odpoczynku i żerowania. Jest to jeden z ostatnich w Europie terenów bagiennych, dlatego wymaga szczególnej ochrony.

W celu skuteczniejszej ochrony NPN wprowadzono obowiązujące tu nakazy i zakazy związane ze sposobem użytkowania tego terenu, m.in.:
1) Zmiany stosunków wodnych, regulacji rzek;
2) Polowania, rybołówstwa, chwytania, płoszenia, i zabijania żyjących zwierząt, zbierania poroży zwierzyny płowej, niszczenia nor i lęgowisk zwierzęcych, gniazd ptasich, wybierania jaj;
3) Wędkowania poza miejscami do tego wyznaczonymi;
4) Niszczenia, uszkadzania drzew i roślin;
5) Wypalania roślinności, palenia ognisk poza miejscami do tego wyznaczonymi;
6) Wysypywania, zakopywania i wylewania odpadów i innego zanieczyszczania wód, gleby i powietrza;
7) Niszczenia gleb;
8) Wydobywania torfu i pozyskiwania żwiru;
9) Biwakowania poza miejscami do tego wyznaczonymi, zakłócania ciszy;
10) Używania łodzi motorowych;
11) Ruchu pojazdów poza drogami do tego wyznaczonymi;
12) Używania motolotni bez zgody dyrektora Parku;
13) Umieszczanie napisów, ogłoszeń reklamowych i innych znaków nie związanych z ochroną, z wyjątkiem znaków drogowych i znaków związanych z ochroną porządku i bezpieczeństwa.

Zakazy nie dotyczą:
1) Zabiegów ochronnych, hodowlanych, pielęgnacyjnych w tym renaturalizacji stosunków wodnych;
2) Prowadzenia badań naukowych za zgoda dyrektora Parku, a na obszarach objętych ochroną konserwatorską również za zgodą wojewódzkiego konserwatora zabytków;
3) Prowadzenia akcji ratowniczych;
4) Prowadzenia gospodarki rolnej, leśnej i rybackiej na gruntach nie objętych ochroną ścisłą lub częściową;
5) Czynności związanych z dostosowaniem stanów liczebnych zwierzyny do potrzeb ochrony Parku i gospodarki rolnej;
6) Wykonywania zadań z zakresu obronności, bezpieczeństwa i porządku publicznego.

Geneza doliny Narwi wiąże się z procesami zaniku ostatniego na tym terenie zlodowacenia środkowopolskiego. Powstała z wytopienia dużych brył lodu o czym świadczą dzisiaj rozszerzenia doliny zwane basenami i zwężenia zwana przełomami. Podczas zlodowacenia północnopolskiego dolina była zasypywana piaskami naniesionymi przez Narew i jej dopływy. Zasypywanie doliny piaskami przeważało w okresach chłodnych i suchych, erozja w okresach cieplejszych i wilgotniejszych. W okresie holocenu doszło do procesów zabagnienia doliny.

Dolina Narwi między Surażem a Rzędzianami zajmuje obniżenie terenu o zmiennej szerokości. W najwęższych miejscach dolina ma szerokość od 0,5 km w Surażu do 1,5km między Uhowem a Łapami. Największy basen rozciąga się między Waniewem a Śliwnem. Jego powierzchnia wynosi około 45km2.

Podstawową formą terenu jest morena denna falista zbudowana z glin zwałowych i piasków. Występują w niej wypukłe i wklęsłe formy terenu. Do wypukłych należy zaliczyć głównie kemy przybierające formy pagórków, wzgórz lub wałów. Najwyższa jest Ogrodowa Góra 161 m n.p.m. pod Kościukami. Do innych form wypukłych zaliczamy wydmy, których największy kompleks znajduje się pod Tykocinem. Formami wklęsłymi są doliny i obniżenia wytopiskowe, wykorzystywane obecnie przez rzeki, dopływy Narwi i mokradła.

Długość Narwi na odcinku od Suraża do Zółtek wynosi 53 km, natomiast długość doliny około 30 km. Do Narwi wpadają kolejno następujące dopływy: lewe-Liza, Szeroka Struga, Awissa, Kurówka i prawe - Grądówka, Turośnianka, Czaplinianka, Horodnianka. Dorzecze jest asymetryczne z przewagą prawych dopływów.


Roślinność Narwiańskiego Parku Narodowego

Roślinność stanowi unikatowy system różnorodnych zbiorowisk, ukształtowanych przez specyficzne warunki hydrologiczne i geomorfologiczne doliny Narwi. W NPN występuje prawie 50% wszystkich zespołów roślinności wodnej i szuwarowej z terenu Polski.

Rzeka Narew, jej rozlewiska i dopływy to strefa występowania roślinności wodnej. Należy do niej zespół rzęsy wodnej, rdestnicy połyskującej, przeszytej, grzebieniastej i pływającej, zespół moczarki kanadyjskiej, rogatka sztywnego, wywłócznika kłosowego, okrężnicy bagiennej, żabiścieku pływającego, grzybienia białego, grążela żółtego i drobnego.

W bezpośrednim sąsiedztwie z wodami występuje roślinność szuwarowa. Jest tu między innymi zbiorowisko pałki wąskolistnej i szerokolistnej, rzepichy i kropidła, jeżogłówki, kosaćca, turzycy zaostrzonej, dziobkowej, manny fałdowanej i jadalnej, szuwaru trzcinowego, tatarakowego, skrzypowego i mozgowego. Zbiorowiska leśne i zaroślowe zaliczają się do dwóch typów siedlisk. Siedliska mokre i wilgotne, położone na obszarach okresowo podtapianych, to m.in. łęg topolowo-wierzbowy, wiklina nadrzeczna, ols, łozowisko, bór bagienny. Siedliska świeże i suche to m.in. bór mieszany, świeży suchy, nasadzenia sosnowe, młodnik świerkowy, grąd i zarośla śródpolne. Spośród rzadkich roślin występujących w lasach wyróżnić można czyśćca prostego, sasankę łąkową, ciemiężyka białokwiatowego i dąbrówkę kosmatą. Na terenie bagien znajduje się szereg wysepek mineralnych. Są one miejscem występowania roślinności kserotermicznej. Do rzadkich gatunków należy przetacznik pagórkowy, tymotka Bohmera i oman wierzbolistny.

Wśród flory NPN występują gatunki objęte ochroną gatunkową. Ochroną ścisłą objęte zostały: grzybień biały, grążel żółty, grążel drobny, kosaciec syberyjski, wielosił błękitny, storczyk krwisty, storczyk szerokolistny, podkolan biały, rosiczka okrągłolistna, mieczyk dachówkowaty, goździk pyszny, natomiast ochroną częściową: kalina koralowa, konwalia majowa, kruszyna pospolita, porzeczka czarna, kocanki piaskowe. Na terenie NPN występują gatunki figurujące na czerwonej liście roślin zagrożonych w Polsce, są to: irys (kosaciec) syberyjski, storczyk krwisty, rosiczka okrągłolistna, goździk pyszny, groszek błotny.

W szacie roślinnej bagiennej doliny Narwi nastąpiły w ostatnich latach istotne zmiany wywołane zaprzestaniem koszenia łąk turzycowych oraz krótkimi i płytkimi zalewami powierzchniowymi. Jedną z nich jest ekspansja trzciny pospolitej na siedliska zajmowane wcześniej przez inne zbiorowiska roślinne, co powoduje ubożenie ich składu i "kruszenia się" ich powierzchni. W rezultacie doprowadza do zmniejszenia różnorodności biologicznej w Parku.


Zwierzęta Narwiańskiego Parku Narodowego

Świat zwierząt NPN, chociaż nie do końca jeszcze zbadany, jest uznawany za niezwykle bogaty. Najszerzej zakrojone badania dotyczą ptaków, inne, na mniejszą skalę, związane są z ssakami, rybami, ważkami i skorupiakami.

Ważki - to grupa owadów, których rozwój larwalny przebiega w wodzie. Postać dorosła jest uskrzydlona i prowadzi drapieżny tryb życia. Ważki z jednej strony żywiąc się owadami, z drugiej będąc pokarmem dla wielu gatunków ptaków są ważnym elementem ekosystemów wodnych i lądowych. Na terenie NPN stwierdzono występowanie 24 gatunków ważek w tym gadziogłówka zwyczajna, świtezianka dziewica i błyszcząca, pałątka pospolita.

Ryby - w wodach Narwi na odcinku od Suraża do Rzędzian stwierdzono występowanie 22 gatunków ryb. Należą do nich: szczupak, płoć, okoń, lin, leszcz, jaź, miętus, karaś, karp, boleń, krąp, jelec, wzdręga, słonecznica, ukleja, sum, jazgarz, ciernik. Cztery gatunki podlegają ochronie, są to : różanka, koza, śliz i piskorz. Najliczniej reprezentowane w Parku są gatunki z rodziny karpiowatych. Najbardziej zasobne w ryby są rozlewiska i starorzecza.

Płazy - na terenie NPN stwierdzono występowanie 13 gatunków płazów. Większość z nich jest objęta ochroną. Z płazów ogoniastch można zaliczych: traszkę grzebieniastą i zwyczajną. Objęte ochroną płazy bezogonowe to: kumak nizinny, grzebiuszka ziemna, ropucha szara, ropucha zielona, ropucha paskówka, rzekotka drzewna, żaba jeziorkowa, żaba wodna, żaba śmieszka, żaba trawna. Żaba moczarowa nie podlega ochronie.

Gady - występują tu również4 gatunki gadów chronionych: jaszczurka zwinka, jaszczurka żyworodna, padalec, zaskroniec.

Ptaki - bagienna Dolina Narwi jest ostoją ptaków o randze europejskiej, opisaną w publikacji OTOP "Ostoje ptaków w Polsce". Na terenie ostoi,(od której zalicza się obszar NPN wraz z otuliną) zanotowano dotychczas 200 gatunków ptaków, z tego 154 to gatunki lęgowe, pozostałe 46 to gatunki zalatujace. Spośród ptaków zagrożonych gniazduje tu 67 gatunków ptaków w tym: wodniczka, derkacz, błotnik stawowy (symbol Parku), żuraw, rybitwa czarna, podróżniczka, droździk i brzęczka. 15 gatunków znajduje się w Polskiej Czerwonej Księdze Zwierząt. Są to : bąk, bączek, bocian czarny, cyraneczka, rożeniec, błotniak zbożowy, błotniak łąkowy, orlik krzykliwy, kropiatka, zielonka, dubelt, kulik wielki, sowa błotna, kraska i wąsatka.
Utrzymanie rangi doliny Górnej Narwi jako ostoi ptaków o znaczeniu międzynarodowym wymaga wielu działań ochronnych. W 1998 roku opracowany został przez Północnopodlaskie Towarzystwo Ochrony Ptaków kompleksowy program ochrony doliny. Dzięki tym zamierzeniom dolina Górnej Narwi stanie się "bagiennym sanktuarium", a jego ozdobą będą populacje ptaków wodno-błotnych.

Ssaki -na obszarze NPN stwierdzono występowanie 40 gatunków ssaków. Wydra należy do gatunków zagrożonych wyginięciem i jest umieszczona w Polskiej Czerwonej Księdze Zwierząt Spośród ssaków objętych ochroną występują również: kret europejski, wiewiórka, gronostaj, łasica, ryjówka aksamitna i malutka, rzęsorek rzeczek i rzęsorek mniejszy. Na obszarach olsów spotykamy tchórza, kunę leśną, na terenach grądowych lisa i jenota. Oprócz nich występują w Parku dzik, łoś, sarna, kuna domowa, piżmak. Wieczorami możemy obserwować przelatujące nietoperze. Z drobnych ssaków występują m.in.: norniki: zwyczajny i północny, nornica ruda, badylarka i smużka.

W NPN i jego otulinie występuje 28 pomników przyrody w skład, których wchodzi 128 drzew, dwa głazy narzutowe i jeden zieleniec.

Walory przyrodnicze i cechy krajobrazu doliny Narwi decydują o dużej atrakcyjności turystycznej i kulturowej. W NPN znajdują się obiekty zabytkowe: kurhany w Grochach Starych, Doktorcach, zamek w Tykocinie wybudowany przez Zygmunta Augusta, reduta obronna" Koziołek" pod Kruszewem, kościół w Strabli, Surażu, Waniewie, Sokołach, Tykocinie, Ciborach-Kołaczkach, synagoga w Tykocinie, zespoły poklasztorne Dominikanów w Choroszczy oraz Bernardynów w Tykocinie, cerkwie unickie w Zawykach i Sokołach, Muzeum Wnętrz Pałacowych w Choroszczy, pałac w Kurowie i w Strabli, wiatraki, młyny wodne, pomniki: Jana III Sobieskiego w Płonce i Zygmunta Augusta w Knyszynie, posąg Światowida na Babiej Górze pod Choroszczą, grodziska i wiele innych.

Atrakcją są przejażdżki łódkami "pychówkami" oraz prywatne muzeum archeologiczne w Surażu. Dla wszystkich chętnych do odwiedzenia Parku wyznaczone są szlaki turystyczne:
- Znakowane szlaki piesze (6)
- Znakowane szlaki rowerowe (2)
- Nieznakowane szlaki wodne (4)
- Ścieżki przyrodnicze (3)
- Trasy narciarski (2)
- Trasa samolotowa
- miejsca biwakowania, punkty widokowe i kąpieliska. Wody Parku udostępnione są do wędkowania.

Od 1998 roku działalność Parku w zakresie ochrony przyrody i rozwoju sprzyjającego środowisku w obrębie NPN, wspomagana jest projektem "Zielone Płuca Polski- Narew". Ma on na celu wspieranie instytucji i osób prywatnych prowadzących działalność gospodarczą i edukacyjną na obszarze NPN i jego strefy ochronnej.

Literatura:
"Polska Amazonia" przewodnik po Narwiańskim Parku Narodowym - Sławomir Halicki, Białystok - Choroszcz 2000
"Przewodnik do zajęć terenowych po wybranych obiektach" - praca zbiorowa: J. Adamski, M. Bielonko, J. Cetera, A. Grygoruk, NPN, Kurowo 2000
"Narwiański Park Narodowy" mapa turystyczno - przyrodnicza
"Trasa turystyczno- przyrodnicza kajakiem wokół Kurowa" A. Grygoruk, NPN, Kurowo 1997
"Kurowo i okolice" J. Aleksiejuk, J. Kopczuk, NPK, Kurowo 1993

Opracowanie: mgr Katarzyna Chrościcka
nauczyciel geografii i przyrody
w Zespole Szkół w Juchnowcu Górnym

Zgłoś błąd    Wyświetleń: 3262


Uwaga! Wszystkie materiały opublikowane na stronach Profesor.pl są chronione prawem autorskim, publikowanie bez pisemnej zgody firmy Edgard zabronione.


BAROMETR


1 2 3 4 5 6  
Średnia ocena: 5.15



Ilość głosów: 13

Serwis internetowy, z którego korzystasz, używa plików cookies. Są to pliki instalowane w urządzeniach końcowych osób korzystających z serwisu, w celu administrowania serwisem, poprawy jakości świadczonych usług w tym dostosowania treści serwisu do preferencji użytkownika, utrzymania sesji użytkownika oraz dla celów statystycznych i targetowania behawioralnego reklamy (dostosowania treści reklamy do Twoich indywidualnych potrzeb). Informujemy, że istnieje możliwość określenia przez użytkownika serwisu warunków przechowywania lub uzyskiwania dostępu do informacji zawartych w plikach cookies za pomocą ustawień przeglądarki lub konfiguracji usługi. Szczegółowe informacje na ten temat dostępne są u producenta przeglądarki, u dostawcy usługi dostępu do Internetu oraz w Polityce prywatności plików cookies.
Dowiedz się więcej.