Pojęcie umiejętności interpersonalnych i ich podział

W literaturze nie istnieje określenie umiejętności interpersonalne, dlatego przechodzę do bliskoznacznego pojęcia tych umiejętności, jakim jest społeczna kompetencja. M. Argyle przez społeczną kompetencję rozumie "opanowanie niezbędnych umiejętności pozwalających uzyskać u innych ludzi pożądane efekty w sytuacjach społecznych". Owe pożądane efekty mogą dotyczyć skłonienia innych do kupna, do nauki, do zwierzania się z problemu psychologicznego, do lubienia lub podziwiania osoby oddziałującej itd.

Umiejętności te mogą być użyte zarówno dla celów społecznych, jak i antyspołecznych. Ktoś może być lepszy w jednym zadaniu, a gorszy w innym. Zaś efektywny wykonawca umiejętności społecznej to ten, który uzyskuje lepsze rezultaty niż inny w wykonywaniu tego samego zadania.

Do tego wymagana jest kombinacja różnych umiejętności, a całkowite oszacowanie efektywności może obejmować kombinację różnych pomiarów czy klasyfikacji. W odniesieniu do codziennych umiejętności społecznych trudniej jest podać kryteria sukcesu, podczas gdy brak kompetencji jest łatwiejszy do umiejscowienia niepowodzenia w zdobywaniu przyjaciół lub partnerów. Być może jednym z najlepszych sposobów pomiaru kompetencji społecznej jest ocenianie rzeczywistej efektywności. Jednostki mogą być oceniane przez obserwatorów, którzy obserwują ich pracę.

Efektywność można również oszacować według skal, jak również dość korzystne jest określanie sytuacji, które dana osoba uważa za trudne.

Z. Zaborowski uważa, że przez stosunki międzyludzkie możemy rozumieć "powtarzające się kontakty między ludźmi umożliwiające wytworzenie się określonych postaw wzajemnych. Zaś stosunki międzyludzkie istniejące w różnych grupach, kręgach, społecznościach ludzkich określamy mianem stosunków społecznych".

Zdaniem Z. Skornego "umiejętność nawiązywania kontaktów społecznych zależy od rozumienia sytuacji występujących we współżyciu społecznym, zdolności zapamiętywania, wyobrażania sobie oraz przewidywania skutków własnego działania. Kontakty społeczne są również powiązane z rozwojem procesów emocjonalnych, które wpływają na kontakty jednostki z otoczeniem". Zatem od tego jak dziecko funkcjonuje w danej grupie społecznej, której jest członkiem, jak kształtują się w nich jego kontakty międzyludzkie możemy określić wiek jego rozwoju społecznego.

Zdaniem M. Argyle, szczególnymi właściwościami umiejętności społecznych są:
- niezależne wykonanie innego (innych)
- podejmowanie roli innych
- samoprezentacja
- nagradzanie
- zasady zachowań społecznych.

Z. Zaborowski twierdzi, że "stosunki społeczne można podzielić ze względu na partnerów na:
a) stosunki między jednostkami,
b) stosunki międzygrupowe,
c) stosunki między jednostką a grupą,
d) stosunki grupy z jednostką".

Z. Zaborowski wyróżnia również kilka rodzajów stosunków społecznych w klasie szkolnej. Można je zilustrować za pomocą podanego schematu:



Stosunki interpersonalne kształtują się między poszczególnymi uczniami. Wśród nich w klasie szkolnej wyróżnia się stosunki rzeczowe, koleżeńskie i przyjacielskie.

Stosunki rzeczowe kształtują się w toku wykonywania określonych zadań. Wymagają one dokonania podziału czynności, ustalenia zakresu kierownictwa i podporządkowania się członków zespołu oraz ich odpowiedzialności za podejmowane prace.

Stosunki koleżeńskie i przyjacielskie mają bardziej osobisty charakter, dlatego też bywają określone mianem stosunków osobowych. Ważną rolę odgrywa w nich więź emocjonalna kształtująca się między partnerami.

W zakresie stosunków międzygrupowych można wyróżnić stosunki pozytywne przyjmujące formę współpracy lub pomocy wzajemnej członków różnych grup oraz negatywne przejawiające się we wzajemnym antagonizmie i powstających na tym tle konfliktach.

Również stosunki między jednostką a grupą oraz grupą a jednostką mogą być pozytywne lub negatywne. W pierwszym przypadku przyjmują one formę solidaryzowania się z grupą, opieki i zaufania wobec jednostki, w drugim zaś oporu izolacji lub wycofania się z działalności grupy.

Wymienione wyżej rodzaje stosunków społecznych nawiązują się już u dzieci w młodszym wieku szkolnym. Są one jednak dopiero w fazie kształtowania się i dlatego też nie wywierają istotnego wpływu na rozwój społeczny dziecka.

U dzieci w młodszym wieku szkolnym nawiązywanie kontaktów społecznych z rówieśnikami odbywa się nie tylko w trakcie zajęć lekcyjnych, lecz także podczas wykonywania różnych czynności zabawowych. Dominują przede wszystkim zabawy i gry zespołowe, następuje w nich podział ról i funkcji uczestników zabawy. W zabawach zachodzi potrzeba przestrzegania reguł, podporządkowanie się organizatorom zabawy, a to sprzyja wytworzeniu się nawyków współdziałania społecznego.

U dzieci w tym wieku ważny jest rezultat zabawy, osiągany w niej wynik, uzyskane zwycięstwo. Na tym tle rodzi się rywalizacja między dziećmi uczestniczącymi w zabawie lub też między wyłonionymi w niej drużynami, zespołami, grupami. W walce o pierwszeństwo może dochodzić do powstania konfliktów i antagonizmów.

Rywalizacja zaś sprzyja występowaniu działań zmierzających do osiągnięcia sukcesu za wszelką cenę, bez respektowania podstawowych norm współżycia społecznego. Dlatego też powinniśmy w pewien sposób kontrolować zabawy dziecięce.

Kontrola ta powinna zapewnić przestrzeganie zasad "uczciwej gry", przeciwdziałać objawom braku koleżeństwa oraz występowaniu fałszerstw i oszustw mających za wszelką cenę zapewnić uzyskanie zwycięstwa.

BIBLIOGRAFIA
1. Argyle M., Psychologia stosunków międzyludzkich, PWN, Warszawa, 1991
2. Skorny Z., Proces socjalizacji dzieci i młodzieży, WSiP, Warszawa,1976
3. Zaborowski Z., Stosunki międzyludzkie a wychowanie Nasza Księgarnia, Warszawa, 1972

Opracowanie: mgr Małgorzata Dąbrowska
nauczycielka nauczania zintegrowanego
ZSO w Rzepinie

Wyświetleń: 4908