Referat - Pomoc rodzinie dziecka upośledzonego umysłowo

Jednym z podstawowych elementów wywierających wpływ na ukształtowanie psychospołeczne dziecka jest jego rodzina. Niezależnie od tego, czy dziecko jest zdrowe, czy niepełnosprawne rozwój jego osobowości, emocjonalności, inteligencji sprzężony jest ze specyfiką środowiska rodzinnego, w którym wzrasta. Prowadzone badania naukowe np. nad bliźniętami jednojajowymi, które rozwijały się w odmiennych środowiskach społecznych potwierdzają istotne statystycznie różnice w zakresie cech charakteru, osobowości czy inteligencji.

Środowisko rodzinne jest pierwszym otoczeniem wychowawczym dziecka. Rodzice stają więc przed ogromnym wyzwaniem podejmując trud bezpiecznego wprowadzenia nowego członka społeczeństwa w życie społeczności. Muszą nauczyć się rozpoznawać i zabezpieczać jego potrzeby zarówno biologiczne, jak i psychiczne - zwłaszcza potrzebę akceptacji, miłości, bezpieczeństwa. Muszą nauczyć się stawiać dziecku odpowiednie do wieku i poziomu rozwoju wymagania i egzekwować je. Muszą wypracować skuteczne oraz konsekwentne metody wychowawcze. Są to zadania trudne. Ich realizacja napotyka wiele przeszkód i pułapek w rodzinach wychowujących zdrowe dzieci. Trudności te potęgują się w tych rodzinach, w których rodzi się dziecko niepełnosprawne.

Urodzenie się dziecka niepełnosprawnego intelektualnie jest silnym stresorem dla wszystkich członków rodziny. U rodziców pojawia się szereg trudnych emocji - lęk, niepokój o przyszłość i rozwój dziecka, uczucie zagubienia i niepewność spowodowana brakiem informacji, stałe wątpliwości co o obranej linii terapii. Towarzyszy temu poczucie winy, poczucie krzywdy, zmęczenie brakiem perspektyw. Wielu rodziców skarży się na poczucie napiętnowania i brak akceptacji społecznej. Rodzina staje w obliczu poważnego kryzysu.

Proces przystosowania się rodziców do niepełnosprawności dziecka przebiega w trzech fazach:
1. faza zaprzeczania - poszukiwanie potwierdzenia, że diagnoza o upośledzeniu umysłowym była błędna
2. faza obaw i poczucia winy - związana z uświadomieniem sobie upośledzenia dziecka
3. faza pogodzenia się z diagnozą i szukanie informacji o upośledzeniu. - co prowadzi do zrozumienia potrzeb dziecka i zaakceptowania jego odmienności. Osiągnięcie tej fazy ma istotne znaczenie dla prawidłowego funkcjonowania całej rodziny oraz prawidłowego rozwoju samego dziecka.

Osiągnięcie trzeciej fazy ma ogromne znaczenie dla prawidłowego rozwoju dziecka. Akceptacja jego niepełnosprawności ze strony rodziny jest koniecznym warunkiem prawidłowego postrzegania siebie i samoakceptacji. Tylko wówczas rodzice są najlepszymi rehabilitantami. Ale pogodzenie się z diagnozą poprzedzone jest szeregiem trudnych kryzysów. Rodzice pozostają niezwykle podatni na wpływy zewnętrzne zwłaszcza osób znaczących. Przezywają stres związany z opinią społeczną. Jeśli matka i ojciec nie potrafią pomóc swojemu niepełnosprawnemu dziecku, nie umieją pogodzić się z jego potrzebami i ograniczeniami we wrażliwej psychice dziecka pozostaje lęk, osamotnienie, nie rozwija się ono prawidłowo.

Dlatego niezwykle istotną rolę we wspieraniu rodzin upośledzonych umysłowo dzieci pełnią lekarze, psycholodzy, oligofernopedagodzy. Osoby te mają duży wpływ na stopień zaspokojenia potrzeb psychicznych i społecznych rodziny. Mogą w znaczącym stopniu redukować napięcia i obniżać poziom stresu związany z koniecznością opieki i rehabilitacji dziecka.

Praca z rodziną powinna zmierzać w kierunku:
- dostarczenia fachowej i rzetelnej wiedzy o rozwoju i sposobach rewalidacji
- wysłuchaniu zgłaszanych przez rodzinę problemów i trudności
- zdejmowaniu poczucia winy
- umożliwieniu odreagowania stresu

Praca ta może przebiegać indywidualnie z poszczególnymi członkami rodziny lub wspólnie dla wszystkich. bardzo dobry efekt terapeutyczny daje praca zespołowa z rodzicami w ramach grupy wsparcia. Poczucie wspólnoty daje rodzinom możliwość bezpiecznego odreagowania. szczere rozmowy dotyczące przezywanych emocji mają dużą moc oczyszczającą. Przepracowanie emocji związanych z niepełnosprawnością intelektualną dziecka pozwala spojrzeć na objawy upośledzenia jako kompozycji potrzeb, które rodzice muszą zaspokoić i przygotować plan działania zmierzający do korygowania nieprawidłowości. Optymalny plan pomocy dziecku powinien zawierać:
- współdziałanie z dzieckiem w zabawach i ćwiczeniach rehabilitacyjnych
- zapewnienie możliwości poznawania otoczenia
- ułatwianie kontaktów z innymi dziećmi
- okazywanie życzliwości i akceptacji

Wspólne uczestnictwo w zabawach i ćwiczeniach dziecka stymulujących sferą ruchową, intelektualną i społeczną jest ważnym czynnikiem mobilizującym dziecko do zwiększonego wysiłku. Ponadto jest dla rodzica najlepsza wskazówką dotyczącą możliwości i ograniczeń, dzięki czemu realizowane zadania nie są zbyt łatwe ani zbyt trudne.

Zapewnienie dziecku kontaktu z otoczeniem w sposób naturalny uczy zachowań w konkretnych sytuacjach, dostarcza także wiedzy o środowisku przyrodniczym i społecznym. zamykanie dziecka niepełnosprawnego w domu znacząco zawężą i tak już ograniczone możliwości uczenia się. Szczególnie ważne jest generowanie okazji do kontaktów społecznych - zwłaszcza z równieśnikami. Dziecko musi uczyć się komunikowania, rozwiązywania konfliktów. Musi uczyć się radzić sobie z okazywaną tolerancją lub jej brakiem.

Postawa życzliwości i akceptacji jest podstawowym warunkiem rozwijania się prawidłowej osobowości. Szorstka, niecierpliwa postawa rodziców i rodzeństwa musi budzić w dziecku lęk, któremu towarzyszy silne napięcie emocjonalne. Napięcie zaś jest rozładowywane poprzez zachowania agresywne.

Niezbędnym warunkiem powodzenia w rewalidacji dzieci objętych kształceniem specjalnym ze względu na upośledzenie umysłowe jest zatem włączenie rodziny we wszelkie działania terapeutyczne, podejmowanie decyzji związanych z wyborem oddziaływań rewalidacyjnych i konstruowaniem programów pracy. Ośrodek może również wspierać rodziny dostarczając rzetelną wiedzę i pomoc psychologiczno - pedagogiczną.

Podstawowe zadania rodziny w zakresie zaspokajania specjalnych potrzeb dzieci i młodzieży upośledzonej umysłowo to zatem:
A. określenie obszaru potrzeb dziecka w oparciu u codzienną obserwację
B. rejestrowanie postępów w rozwoju
C. ocena efektywności całego procesu rewalidacji
D. współdecydowanie o wyborze metod i programów działania
E. praca nad życzliwością i akceptacją dziecka

Opracowanie: IZABELA RODAK, PSYCHOLOG SOSW TYCHY

Wyświetleń: 1060