ODDZIAŁYWANIE TELEWIZJI NA DZIECI

Świat współczesnego człowieka kształtowany jest w dużej mierze poprzez środki masowego przekazu (mass media, środki komunikowania, media elektroniczne).

"Żyjemy w dobie gwałtownego rozwoju telewizji jako jednego z mass mediów. Jest ona bez wątpienia najpotężniejszym środkiem przekazu, a siła tego medium leży w natychmiastowym przekazie informacji i opinii do różnych miejsc, a także w możności wpływania na te opinie".

Telewizja i komputer głęboko przenikają do życia społecznego. Pokonują bariery wiekowe, działają na ludzką świadomość i podświadomość. Wyznaczają poziom i charakter życia, umożliwiają zaspokajanie potrzeb, wpływają na kształtowanie postaw, wyznaczają sposoby i formy komunikowania się.

"Elektroniczne media wytwarzają i udostępniają również wartości kulturalne, zniewalają ludzkie umysły. Unifikują wiedzę o świecie. Pobudzają zachowania aspołeczne przez popularyzację negatywnych wzorców. Przyczyniają się do upadku autorytetów, wartości i norm. Zacierają różnice między wyobraźnią odbiorcy a rzeczywistością".

Dzieci zaczynają dziś oglądać telewizje bardzo wcześnie, średnio w drugim roku życia i mimo naturalnej potrzeby ruchu i kontaktów rówieśniczych poświęcają jej wiele godzin (średnio są to 2-3 godziny dziennie). Wliczyć w to należy kontakt z ofertą sieci kablowych i gry elektroniczne.

Wraz z wiekiem wzrasta intensywność kontaktów z TV. Nasilają się one w okresie uczęszczania do szkoły podstawowej, później maleją. Najwierniejszymi widzami telewizji są dzieci z rodzin ubogich oraz te, które mają gorsze wyniki w nauce i czytają z dużymi trudnościami.

"Jak wykazują badania, czas, jaki przeznaczają telewizji dzieci w ciągu każdego dnia, jest znaczny. Już w wieku 2-3 lat poświęcają one telewizji przeciętnie 45 minut w ciągu każdego dnia, wraz z wiekiem rozmiary tego czasu powiększają się znacznie. W wielu krajach na świecie ponad 90% dzieci w wieku 4-12 lat ogląda telewizję codziennie, przez wiele godzin. Przykładem są dane mówiące, że uczniowie szkół podstawowych w Stanach Zjednoczonych poświęcają więcej godzin telewizji niż nauce w szkole, a w Szwecji uczniowie w ciągu dziesięciu lat nauki szkolnej spędzają 18 tysięcy godzin przed telewizorem, a więc o 3 tysiące godzin więcej niż w szkole. Podobnie we Francji dzieci 9-11 letnie poświęcają telewizji sporo czasu, rocznie ponad tysiąc godzin, we Włoszech zaś 81 % dzieci w wieku 4-10 lat ogląda programy telewizyjne codziennie. Dzieci polskie, zanim rozpoczną naukę szkolną, mają za sobą od 2 do 3 tysięcy godzin spędzonych przed szklanym ekranem, starsze, 8-12 letnie poświęcają telewizji średnio 2-5 godzin dziennie. Oglądają one programy telewizyjne o różnej porze dnia, rano, popołudniu, wieczorem, a także niektóre z nich w nocy".

Wielu specjalistów zajmujących się badaniem wpływu szklanego ekranu na telewidzów dowodzi, że nadmierne oglądanie przez dzieci i młodzież prowadzi do pasywności fizycznej, społecznej, a także intelektualnej. Zastępuje ono wszelkie gry i zabawy ruchowe, konstrukcyjne czy plastyczne. Konsekwencją takiego działania jest słaba kondycja dzieci i młodzieży, mniejsza odporność na zmęczenie fizyczne i psychiczne, większa skłonność do zachorowań, otyłość, a także podatność na różnego rodzaju schorzenia. Środki masowego przekazu oddziałują na współczesne dzieci już od pierwszych miesięcy życia i stopniowo, w miarę rozwoju dziecka, stają się coraz
ważniejsze. Telewizja wpływa na rozwój psychiczny i fizyczny dzieci. Nawet gdy dziecko korzysta z niej przy odpowiednim oświetleniu i z zachowaniem odpowiedniej odległości oraz właściwej postawy, nawet przy przestrzeganiu najważniejszych zasad, jej wpływ jest niekorzystny. Dziecko jest bierne, nieruchome, a im jest młodsze, tym bardziej jest mu potrzebny ruch. Oglądanie filmów ogranicza najczęściej inne zajęcia, przede wszystkim ruchowe i pobyt na powietrzu. Ograniczenie to ma negatywny wpływ na dzieci znajdujące się przecież w okresie intensywnego rozwoju fizycznego.

Telewizja dostarcza wielu wrażeń wzrokowych i słuchowych. Ciągłe ich doznawanie obciąża system nerwowy dziecka, zmusza je do nieustannej pracy, a tym samym prowadzi do zmęczenia. Przejawia się to słabsza koncentracją uwagi, niepokojem ruchowym, mniej sprawnym wykonywaniem różnych czynności, drażliwością. Dzieci mało odporne są bardziej pobudliwe. Podczas oglądania filmów dzieci angażują swoją uwagę. Jeśli ich czas zostanie wykorzystany przed telewizorem, później występują trudności w skupieniu się na innych zajęciach, np. na lekcjach. W rezultacie telewizja zamiast przyczynić się do ułatwienia nauki, utrudnia ją. Powoduje również wytworzenie określonych nawyków spędzania czasu wolnego. Długie przesiadywanie przed ekranem telewizora obniża inicjatywę, twórcza wolę, fantazję i odpowiedzialność.

Groźnym skutkiem nadmiernego oglądania telewizji są problemy z zasypianiem, wzrost lęku i sennych koszmarów.

"Dzieci bardzo żywo reagują na treści prezentowane w filmach. Smucą je przeżycia jednych bohaterów, śmieszą innych, a przerażają jeszcze innych. Oglądając sceny budzące emocje negatywne, przede wszystkim lękowe, dzieci są skłonne do reakcji lękowych w innych sytuacjach. Działa tu bowiem utrwalone wspomnienie oraz wyobrażenia"

Nie u wszystkich jednak dzieci pod wpływem drastycznych scen rośnie lękliwość. Czasem w wyniku oglądania programów tego rodzaju następuje oswojenie z agresją i grozą. Ekrany telewizyjne bardzo często wypełniają filmy, w których dominują przemoc i agresja. Dzieci naśladują takie zachowania. Agresywne dźwięki, migotanie obrazu telewizyjnego powodują rozstrój systemu nerwowego i silnie zaburzają prawidłowy rozwój młodych widzów. Drastyczne treści programów telewizyjnych wzmagają napięcie nerwowe zaburzające poczucie bezpieczeństwa. Bohaterowie filmów dla młodych widzów są często uosobieniem różnych sił w walce dobra ze złem Środkiem do osiągnięcia zwycięstwa jest często przemoc fizyczna, szybkość i sprawność reakcji. Badania dowiodły, że im więcej scen przemocy się ogląda, tym większe jest prawdopodobieństwo wystąpienia agresji.

Dzieci uczą się przez naśladownictwo, biorąc przykład z bohaterów ulubionych bajek, seriali lub kreskówek. Nie ma dla nich znaczenia, czy są to osoby żywe czy fikcyjne. Bohaterowie większości z nich, tocząc walkę ze złem, uczą podstępu i wyrafinowanych metod postępowania, a nierzadko "sztuki zabijania". Manipulując psychiką młodego widza, autorzy sugerują, że przemoc, której się dopuszczają ich fikcyjne postacie, jest usprawiedliwiona, opłaca się, często bywa nagradzana. Według społecznej teorii uczenia się Bandury, to, co oglądane, będzie naśladowane lub wpłynie na poglądy dziecka. I rzeczywiście: obserwując dzieci w czasie zabaw, zwłaszcza na przerwach w szkole, zauważamy, że zachowują się one podobnie jak ich idole z filmów.

"Najczęściej naśladują one słownictwo, niejednokrotnie wulgarne, ruchy, zwłaszcza chwyty karate, sposoby uderzeń, kopania różnych przedmiotów. Ciągłe, wielokrotne oglądanie przez dziecko scen okrucieństwa powoduje jego zobojętnienie, brak reakcji na przemoc, krzywdy występujące w realnym świecie. Sprzyja powstawaniu agresywnego zachowania i podnosi poziom agresji. Może także wywołać nowe formy zachowania agresywnego, które nie były pokazane na ekranie"

Przykładem negatywnego wpływu filmu na osobowość młodego widza jest japońska kreskówka "Pokemon", serial o chłopcu i jego mistrzu, którzy trenują dziwne, często agresywne i wynaturzone zwierzątka po to, by wykorzystać ich umiejętności w walce z przeciwnikiem, atakując rogiem, rzutem kamienia, ukąszeniem, rozpruwaniem brzucha, napadem furii, podwójnym kopnięciem, wyssaniem krwi itp.

"Dzieci w młodszym wieku odbierają świat przede wszystkim za pomocą zmysłów. Zmysł wzroku odgrywa w procesie poznania bardzo istotną rolę, stając się na tym etapie podstawowym sposobem poznania świata. Obraz filmowy jest dla dziecka przestrzenia intensywnych wrażeń, nie pozostawia go obojętnym. Dziecko intensywnie naśladuje zachowania dorosłych. Przejmując zachowania innych -uczy się, jeśli więc ogląda filmy, to przyswaja sobie zachowania postaci. Owo przejmowanie postaw, zachowań, stosunku do innych może mieć charakter niezwykle intensywny, bowiem ciekawość dziecka wywołuje jego aktywne uczestnictwo. Żeby zrozumieć to, co widzi, dziecko utożsamia się z bohaterami, wchodzi w przedstawioną rzeczywistość filmową.

W odróżnieniu od dorosłego widza, w czasie oglądania kreskówek bezrefleksyjnie ulega procesowi identyfikacji".

Na tym etapie rozwojowym, dziecko miesza jeszcze rzeczywistość ze światem wyobrażonym. Nie istnieje dla niego ścisłe rozgraniczenie między fikcyjnym światem przedstawionym a rzeczywistością realną, w której samo żyje. Nie rozróżnia tego, co dzieje się naprawdę, od tego, co zostało wykreowane w świecie filmowej bajki. Nie jest jeszcze zdolne do analizy i syntezy. Odbiera świat w sposób dość chaotyczny i powierzchowny, ograniczając się do rejestrowania przedmiotów i osób przedstawionych. Między zdarzeniami i działaniami postaci z filmowych bajek wyobraźnia małego widza nie buduje związków przyczynowo-skutkowych. Jeśli na przykład bohaterowie biją się, niszczą czy zabijają, to jawi się to dziecku jako wyizolowany styl zachowania.

W tym okresie nie osiąga ono jeszcze stanu świadomości moralnej. Opiera swoje zachowanie na pewnej liczbie "dobrych i złych przyzwyczajeń". Wiadomo, że te pierwsze zdobyte nawyki i przyzwyczajenia pozostawiają głębokie ślady w psychice człowieka.

Zanim pozwolimy dzieciom usiąść przed telewizorem, powinniśmy dokładnie wiedzieć, co będą oglądać. Nikt z nas nie pozwoliłby, aby jego dziecko przebywało w nieodpowiednim towarzystwie, a takim niewątpliwie towarzystwem jest wiele programów telewizyjnych.

Opracowanie: Bożena Kuc
Nauczycielka nauczania zintegrowanego
SP nr 22 w Rybniku

Wyświetleń: 988