Ogólny zarys koncepcji lęku

Lęk jest stanem napięcia psychicznego przejawiającego się w sytuacji zagrażającej lub w sytuacji, z którą wiążą się przykre przeżycia. Charakteryzuje go obawa, napięcie, złe samopoczucie, bezradność związana z brakiem umiejętności radzenia sobie w trudnych sytuacjach życiowych. Jest on stanem emocjonalnym związanym najczęściej z przeżyciem subiektywnym. Sposób przeżywania lęku uzależniony jest od zdolności osoby do wyobrażania sobie czegoś lub kogoś zagrażającego. Pojawia się zazwyczaj po okresie częstych i intensywnych zmartwień, które sprawiają, że dziecko traci wiarę w siebie, w swoje możliwości, predyspozycje, usposabiając się jakby do ogólnego poczucia bycia bezradnym, zalęknionym.

Teorie nauczania rozróżniają strach od lęku najczęściej w następujący sposób: strach jest wywoływany zawsze jakimiś przyczynami bezpośrednimi, lęk- zaś pośrednimi i dalekimi. Przyczynę strachu można zawsze odnaleźć w świecie zewnętrznym, w jakimś jego obiekcie, natomiast przyczynę lęku- wewnątrz człowieka, w osobowości obciążonej konfliktami. Strach jest jednak zawsze emocją negatywną, gdyż zawiera w sobie możliwość frustracji, czy też inaczej: z jego charakteru wynika to, że w mniejszym czy w większym stopniu przygotowuje organizm na porażkę działania nim motywacyjnego. Strach nie jest więc niczym innym niż przeżyciem niebezpieczeństwa. Inaczej jest z lekiem. Źródłem lęku jest bowiem psychika dziecka.

W poważniejszej formie lęk może być trudny do rozpoznania. Może przejawiać się poprzez specyficzne sposoby zachowania się, które przeważnie są nieświadome dla samego dziecka oraz nie zrozumiałe dla jego najbliższego otoczenia. Zachowania te charakteryzują się:
- hałaśliwością i popisywaniem się, poprzez co dzieci usiłują przekonać siebie i otoczenie o swoich umiejętnościach;
- nudą. Lęk wywołuje u dzieci stan znudzenia, zniecierpliwienia, utrudnia im zainteresowanie się czymkolwiek przez dłuższy czas;
- skrępowaniem. Dzieci lękliwe czują się niepewne zarówno wtedy, gdy przebywają samotnie, jak i wtedy gdy przebywają w otoczeniu. Ich lęk przejawia się w postaci odruchów nerwowych lub zaburzeń mowy;
- unikaniem sytuacji zwiastujących zagrożenie. Kładą się spać nawet wówczas, gdy nie są zmęczone lub bawią się tak intensywnie, że nie mają czasu na rozmyślanie, albo też wręcz uciekają w świat marzeń, fantazji;
- poprzez charakterystyczne reakcje. Nadmiernie silne lub zbyt słabe reakcje na bodźce. Drobna uwaga krytyczna może spowodować wybuch gniewu, złośliwy atak;
- zachowaniem nietypowym dla dziecka. Przyjaźnie usposobione dziecko może przejawiać cechy okrucieństwa, kiedy przeżywa lęk;
- objadaniem się, nadwagą;
- nadmiernym korzystaniem ze środków masowego przekazu. Unikając sytuacji mogących przynieść zagrożenie, częściej niż ich rówieśnicy korzystają z telewizji, video, gier komputerowych;
- nadużywaniem mechanizmów obronnych. Dzieci lękliwe zbyt często przerzucają winę na innych, w nadziei uwolnienia się od nieokreślonego niepokoju spowodowanego poczuciem winy i nieadekwatnością.

Dziecko jest podatne na lęk. Związane jest to z rozwijającym się organizmem, który jest jeszcze niedostatecznie ukształtowany, również z systemem wychowawczym rodziców oraz najbliższego otoczenia. Zaniżona samoocena wykształcona poprzez negatywne oceny otoczenia względem niego, powoduje pogłębienie lęku związanego z brakiem wiary w posiadane umiejętności. Zaczyna ono reagować na otoczenie przejawiając cechy rozpaczy, zamykając się w sobie, izolując się od ludzi. Lęk u dziecka może zwiększyć swoje nasilenie w sytuacji, gdy matka przyjmie w stosunku do niego postawę obojętną. Ustosunkowując się do powyższych poglądów rozróżniamy różnorodne przejawy zachowań lękowych u dzieci.

Bibliografia
1. W. Tłokiński, Lęk, Warszawa 1993.
2. J. Ranschburg, Lęk, gniew, agresja. WSiP, Warszawa 1993.
3. E. Bilińska- Suchanek, L. Preus- Kuchta, Szkoła otwarta. WS i P, Słupsk 1994.
4. B. Wilgocka- Okoń, Dojrzałość szkolna dzieci a środowisko. PWN, Warszawa 1972.
5. J. Obuchowska, Kliniczno- Eksperymentalne ujęcie zespołu lęku przed niepowodzeniem u dzieci. Psychologia wychowawcza. PWN, Warszawa 1964

Opracowanie: Zdzisława Zięba

Wyświetleń: 523