Opis i analiza problemu edukacyjno - wychowawczego (stosunek młodzieży gimnazjalnej do wartości życia ludzkiego).

1. Identyfikacja problemu.

Podczas wieloletniej pracy pedagogicznej, zarówno na lekcjach biologii, godzinach wychowawczych, a szczególnie na zajęciach z wychowania do życia w rodzinie często rozmawiałam z dziećmi i z młodzieżą na temat wartości życia ludzkiego, szacunku do życia własnego i do życia drugiego człowieka. Poruszaliśmy problemy uzależnień młodzieży od nikotyny, alkoholu czy narkotyków, problem agresji i przemocy w rodzinie i wśród młodzieży, stosunek do osób starych i kalekich. W starszych klasach gimnazjalnych zaczął przewijać się problem odpowiedzialności za podejmowanie współżycia seksualnego, a co za tym idzie problem przypadkowej i niechcianej ciąży. Konsekwencją tego były rozmowy na temat stosunku młodzieży do problemu aborcji. W tym samym czasie zainteresowałam się bliżej pojawiającym się coraz częściej w mediach i różnego typu publikacjach problemem eutanazji. Muszę przyznać, że zaniepokoiły mnie niektóre wypowiedzi i postanowiłam zbadać dokładniej wiedzę młodzieży, z którą pracuję, a również jej stosunek emocjonalny do tych problemów.

2. Geneza i dynamika zjawiska.

Aby uzyskać swobodne i spontaniczne wypowiedzi zastosowałam metodę analizy wypracowań. Młodzież odpowiadała anonimowo, zaznaczając wyłącznie swoją płeć, na pytanie : " Czy w życiu człowieka istnieją takie chwile, kiedy powinno się przerwać jego życie? Uzasadnij swoją decyzję." W badaniach wzięło udział 150 uczniów trzecich klas gimnazjalnych - 95 dziewcząt i 45 chłopców. A oto opinie badanych na temat aborcji i eutanazji.

Opinie	Aborcja	Eutanazja
Za	26,4%	52,1%
Przeciw	69,3%	43,6%

26,4% badanych osób stwierdziło, że aborcja powinna być dopuszczalna w pewnych trudnych sytuacjach. Jako przykłady takich sytuacji podawano: ciążę w wyniku gwałtu, zagrożenie życia matki lub wady wrodzone dziecka, młody wiek przyszłej matki i tzw. "wpadkę" oraz perspektywę życia bez miłości i odpowiednich warunków materialnych dla niechcianego dziecka. Na podsumowanie krótki cytat z jednej z wypowiedzi : "(...) Aborcja jest sprawą indywidualną kobiety i nic nie powinno mieć wpływu na jej decyzję. To powinien być jej indywidualny wybór i jeśli się zdecyduje (co nie przychodzi jej z pewnością łatwo) powinna mieć możliwość wykonania zabiegu przerwania ciąży w gabinecie pod fachową opieką medyczną".

69,3% głosów było zdecydowanie przeciw aborcji. W wypowiedziach tej grupy osób często pojawiał się argument religijny : "(...) Bóg dał życie i tylko On może je odebrać. Być może jest to kwestia wiary, religii. Ja, jako katoliczka czuję się w obowiązku stawania za życiem." Niektóre wypowiedzi były bardzo emocjonalne, oto kilka przykładów : "(...) Według mnie aborcja to wielki grzech. Nie dopuszczam w ogóle do siebie myśli, że mogłabym kiedyś zabić swoje dziecko. Jeśli już decyduję się na współżycie z chłopakiem, to myślę o konsekwencjach. I nie ma czegoś takiego jak niechciana lub niewygodna ciążą (...)". "(...) Człowiek to nie zabawka aby można było wybierać mu życie albo śmierć. W przypadku gwałtu kobieta przeprowadza aborcję. Jest to trudna decyzja, ale dlaczego nie można dać szansy temu dziecku, przecież ono nie jest niczemu winne. Często kobiety tłumaczą się tym, że będzie im ono przypominało ten okropny dzień, ale przecież to jest jakaś cząstka jej samej, którą ona poprzez aborcję zabija (...)". "(...) Jeśli nastolatka zajdzie w niepożądaną ciążę - nie powinna zabijać swojego dziecka. To nie jest rozwiązanie. Powinna go wychować, lub, jeśli naprawdę nie może, to oddać do adopcji. Myślę, że kobieta, która zabija swoje dziecko, będzie tego żałowała do końca życia. Jest w tym momencie egoistką, bo nie myśli o losie swojego dziecka (...)".

Ponad połowa badanej młodzieży (52,1%) poparła eutanazję. Podstawowym argumentem była chęć skrócenia cierpienia drugiej osoby, a także prawo człowieka do decydowania o własnym losie : "(...) Moim zdaniem człowiek powinien mieć wybór. Jeśli ktoś jest bardzo ciężko chory, umierający, cierpi strasznie, wie, że na pewno umrze, to powinien mieć możliwość przerwania swego życia. Jeżeli nie ma nadziei na wyzdrowienie, niech chociaż ma ten wybór - czy żyć jeszcze kilka miesięcy w nieustannym bólu, czy szybciej umrzeć poprzez eutanazję. Wydaje mi się, że eutanazja powinna być dozwolona, chociażby po to, żeby mieć wybór.(...)". "(...) Człowiek może bardzo cierpieć, nie tylko przez ból fizyczny ale też przez to, że np. opuścili go najbliżsi, nie ma przyjaciół, jest sam. Uważam, ze w takim momencie eutanazja jest potrzebna. Myślę, że wtedy nie jest to zamordowanie jakiegoś człowieka, lecz skrócenie mu cierpienia i bólu. (...)".

Przeciwko eutanazji było 43,6% badanej młodzieży. Podobnie jak w przypadku sprzeciwu wobec aborcji, często odwoływano się do wartości życia ludzkiego jako daru od Boga: " Człowiek proszący o śmierć często bardzo cierpi i wie, że umrze, jednak nie powinniśmy sobie odbierać życia, bo ono należy do Boga. To On decyduje kiedy wezwać nas do siebie (...)". I jeszcze jeden fragment wypowiedzi : " Kiedy człowiek cierpi, pragnie ukojenia w bólu, ale czy jedyną pomocą jest śmierć? Uważam, że w chwilach cierpienia, ogromnego cierpienia, największą pomocą może służyć rodzina. (...) Ile razy zdarzało się, że lekarze przekreślali pacjenta, kiedy ten po roku, czy wcześniej, wyzdrowiał. Nie uznaję eutanazji ! Człowiek nie ma prawa decydować o życiu innych".

Jeżeli chodzi o zróżnicowanie opinii ze względu na płeć to wyniki były następujące:
- za aborcją głosowało 22,4% dziewcząt i 22,9% chłopców.
- przeciw aborcji było 75,3% dziewcząt i 74,4% chłopców.
- eutanazję poparło 52,2% dziewcząt i 45,7% chłopców.
- przeciw eutanazji wypowiedziało się 43,5% dziewcząt i 47,6% chłopców.

Spośród wszystkich badanych jednocześnie za aborcją i eutanazją głosowało 37 osób, czyli 26,4%. Przeciwko aborcji i jednocześnie eutanazji było 61 osób, czyli 43,6%. 36 osób, czyli 25,7% poparło eutanazję, ale sprzeciwiło się aborcji.

Przytoczyłam tylko fragmenty niektórych wypowiedzi, ale myślę, że pozwalają one na stwierdzenie, że młodzież posiada własne zdanie na tak trudne i zarazem ważne tematy. Czasami trudno powstrzymać się od komentarza czy polemiki, ale nie o to chodziło mi w tych badaniach. Autentyczne i szczere wypowiedzi powinny służyć refleksji i powinny pomóc wyciągnąć wnioski, które pomogą w dalszej pracy z młodzieżą.

3. Znaczenie problemu.

W długiej historii ludzkości życie ludzkie miało zawsze największą wartość i to bez względu na wyznawane religie czy zwyczaje. Już w starożytnej Grecji, śmierć była końcem życia, końcem wszelkiej radości. W takiej perspektywie zabójstwo było jednym z najcięższych przestępstw, ponieważ odbierało człowiekowi największy dar, a dobrowolna zgoda na śmierć była postrzegana jako szczyt głupoty lub nienawiść do życia. Judaizm, głosząc jednego Boga, twierdzi, że cierpienie i śmierć nie są konieczne i nie są atrybutem świata materialnego. Bóg stworzył wszystko dobre. Śmierć i cierpienie są złe i jednym ze znaków przychylności Boga wobec człowieka jest właśnie uwolnienie go i ochrona przed cierpieniem i śmiercią. Chrześcijańskie spojrzenie na rzeczywistość cierpienia i śmierci jest kontynuacją judaizmu jednak zawiera także nowe cechy. Chrześcijanie nie tylko wierzą w dobroć świata materialnego, ale także nadają cierpieniu i śmierci pozytywny sens. Chrystus wyzwolił chrześcijan z lęku przed cierpieniem i śmiercią, ponieważ sam przyjął jedno i drugie. Polska, w swojej długiej i często tragicznej historii wsławiła się szanowaniem życia człowieka i jego godności. W ostatnich jednak latach coraz wyraźniej nasilają się wpływy hedonizmu Zachodu, a wraz z nimi tendencja do liberalnego traktowania zasad moralnych. Człowiek zaczyna dochodzić do wniosku, że to on sam posiada prawo do decydowania co jest dla niego dobre, a co złe. Kolejny krok to uznanie, że człowiek jest absolutnym panem swojego życia i ma również prawo decydować o swojej, a co gorsze i o cudzej śmierci.

Wracając do wypowiedzi uczniów można stwierdzić, że ich opinie na temat aborcji czy eutanazji są wypadkową wielu czynników, które wpływają na kształtowanie się ich osobowości i moralności. Są to,bez wątpienia : rodzina, środowisko rówieśników, media, a także szkoła. Tu rodzi się bardzo ważne pytanie - jaki ja, nauczyciel, mogę mieć wpływ na proces kształtowania się tych młodych osób?

4. Prognoza.

Jeżeli chodzi o stosunek młodzieży do życia ludzkiego to prognoza pozytywna daje nam nadzieję, że będziemy żyć w społeczeństwie, w którym każdy człowiek : zdrowy, mądry, młody, ale także stary, ułomny czy potrzebujący pomocy znajdzie swoje miejsce, szacunek u innych i odrobinę szczęścia.

Prognoza negatywna to społeczeństwo, w którym zwyciężają silniejsi. Obecność ludzi starych i niesprawnych wydaje się zbyt kosztowna i uciążliwa. Jedni decydują nie tylko o tym jak inni mają żyć, ale czy w ogóle powinni żyć.

5. Propozycja rozwiązania problemu.

Jak wspomniałam wcześniej, na kształtowanie się postaw młodych ludzi wobec wartości życia ludzkiego wpływa wiele czynników, to jednak rola szkoły nie jest tu bez znaczenia. Po przeanalizowaniu wyników badań stwierdziłam, że w pracy z młodzieżą należałoby zwrócić szczególną uwagę na:
- uświadamianie wartości życia ludzkiego. Religia i tradycja, która ukształtowała nasze społeczeństwo, uważa życie ludzkie za wartość godną najwyższej ochrony. Nikt nie ma prawa odebrać życia drugiemu, a także ograniczona musi być wolność tego, kto chce położyć kres własnemu życiu.
- uzasadnianie roli i sensu cierpienia. W religiach monoteistycznych zło i cierpienie mają sens, dla człowieka do końca niezrozumiały, ale oczywisty dla Boga. To możliwość eutanazji czyni cierpienie bezsensownym, a pojęcia "bezsensownego cierpienia" używa się aby uzasadnić eutanazję.
- uświadamianie możliwości dzisiejszej medycyny w zwalczaniu bólu. W ostatnich latach powstała odrębna szkoła postępowania w chorobach nieuleczalnych i prowadzących do zgonu - "medycyna paliatywna", uśmierzająca, która obejmuje m.in. bardzo skuteczne zwalczanie bólu za pomocą małych dawek narkotyków stosowanych w regularnych odstępach czasu. W krańcowych sytuacjach można zastosować chemiczne lub chirurgiczne blokowanie włókien nerwowych przewodzących bodźce bólowe lub komórek odbierających te bodźce.
- właściwe zrozumienie wolności człowieka. Samobójstwo i dobrowolna eutanazja nie są spełnieniem absolutnej wolności człowieka, ale wolność tę zabijają. Tylko ktoś kto żyje może być wolny.
- uzmysłowienie, że prośba o śmierć bardzo często w rzeczywistości oznacza coś innego, może to być wołanie o pomoc, o zrozumienie.
- rolę bliskich i ich współczucie. Prawdziwe współczucie pomaga przezwyciężyć lęk przed bólem oraz przynosi ulgę w samym bólu.

Podsumowaniem analizy powyższego problemu niech będą słowa Jana Pawła II z książki "Przekroczyć próg nadziei": Prawo do życia jest dla człowieka prawem najbardziej podstawowym. A jednak pewien typ kultury współczesnej chce go zanegować, zamieniając go w prawo "niewygodne", którego trzeba bronić. Nie ma innego, które by bardziej dotykało samego istnienia osoby! Prawo do życia, to znaczy prawo do narodzenia, a potem prawo do istnienia aż do naturalnej śmierci: "dopóki żyję, mam prawo żyć".

LITERATURA
1. Fenigsen R.,Eutanazja. Śmierć z wyboru?, "W drodze", Poznań 1997.
2. Jan Paweł II, Przekroczyć próg nadziei, RW KUL, Lublin 1994.
3. Niesiołowski S., Eutanazja i klonowanie, "Powściągliwość i praca" 03/2001.
4. Olejnik S., Teologia moralna - życie osobiste i współżycie międzyludzkie, Wydawnictwo ATK, Warszawa 1988.
5. Salij J., Pytania nieobojętne, "W drodze", Poznań 1993.
6. Stroynowski T., Religijne aspekty eutanazji, www.mateusz.pl/czytelnia/ts-eutanazja.htm .
7. Willke J.C., Życie czy śmierć. Stare i nowe tajemnice eutanazji, Human Life International - Europa, Gdańsk 2000.

Opracowanie:
mgr Danuta Butkiewicz-Gołąb
Publiczne Gimnazjum nr 5
w Tarnowskich Górach

Wyświetleń: 2750