AWANS INFORMACJE Dla nauczyciela Dla ucznia LOGOWANIE


Katalog

Małgorzata Gzyl
Język polski, Artykuły

Współczesna rodzina industrialna

- n +

Współczesna rodzina industrialna

Przełomowe znaczenie w życiu rodziny miało pojawienie się produkcji przemysłowej. Przemysł kapitalistyczny definitywnie oddzielił instytucję pracy od rodziny. Dawniej praca odbywała się w warsztacie rodzinnym, wraz z wykorzystaniem pracy członków rodziny. Wraz z pojawieniem się zakładu przemysłowego zmieniają się zasady pracy; do działalności produkcyjnej najmowani są poszczególni członkowie rodziny, którzy muszą pracować z dala od środowiska rodzinnego. J. Piotrowski tak pisze: "Pracownik lub pracownica podejmuje zatrudnienie poza domem, musi przystosować się całkowicie do czasu pracy zakładu, nie licząc się z rytmem i potrzebami życia domowego i rodzinnego. Dezorganizuje to dotychczasowy sposób życia rodziny, rytm jej zajęć codziennych, tym bardziej, gdy do pracy poza domem wychodzi także kobieta -żona i matka". Przeobrażenia, jakie dokonały się pod wpływem industrializacji i urbanizacji oraz nowych warunków społecznoustrojowych zmieniły w sposób zasadniczy sytuację rodziny oraz małżeństwa, ich strukturę i funkcje rodzinne.

W zasadniczej mierze na zmianę stosunków małżeństwa i rodziny wpłynął fakt pójścia kobiety zamężnej do pracy zawodowej poza domem. Dzięki pracy zawodowej kobieta zdobywa osobiste źródło utrzymania, zaczyna istnieć w środowisku społeczno - kulturowym innym niż rodzinne, zmienia się jej światopogląd. Dobry ceniony zawód daje też kobiecie własną pozycję społeczną, przynajmniej częściowo niezależną od pozycji społecznej męża. Kobieta ma pełnię praw obywatelskich, ma prawo do własnego zdania, do podejmowania decyzji, maleje konieczność bezwzględnego podporządkowania się mężowi. Jeśli kobieta staje się współżywicielem rodziny, przestaje być tylko gospodynią domową, to z konieczności stosunki wewnątrzmałżeńskie tracą charakter zależności i podporządkowania. W takiej sytuacji władza w rodzinie ulega podziałowi między ojca i matkę, żonę i męża. Tym samym ulega zmianie dotychczasowy podział czynności i ról między małżonkami w rodzinie. Skoro kobieta pracuje zawodowo na równi z mężczyzną, to nie chce się zgodzić, aby decyzja i władza w rodzinie należały tylko do męża. Dzięki pracy zawodowej wzrasta jej władza i prestiż w rodzinie. Uległa i posłuszna woli męża żona staje się powoli archaizmem. Mało tego. Ambitna żona i matka dąży do nakładania na męża części obowiązków związanych z opieką i wychowaniem dzieci, a nawet prowadzeniem domu. Ona odprowadza dziecko do przedszkola, on je przyprowadza do domu, ona gotuje obiad, on zmywa naczynia po posiłku. Równość ekonomiczna obu płci i niezależność ekonomiczna żony od męża stwarza podstawy pod nowe, bardziej demokratyczne, często partnerskie stosunki między współmałżonkami. Tym samym zaczynają się kruszyć podstawy domowej władzy męża i ojca. Mężczyźni przestali kierować pracą rodziny, nie mogą na bieżąco zarządzać sprawami rodziny i kontrolować jej trybu życia. Nie są już jedynymi żywicielami rodziny i jedynie na mocy tradycji sprawują rolę głowy rodziny.

Zanim On i Ona postanowią zawrzeć małżeństwo (bo decydują o tym najczęściej sami), muszą się bliżej i lepiej poznać. Mówi się wtedy, że "chodzą ze sobą" albo "Ona ma chłopaka" a "On ma dziewczynę". Chodzenie ze sobą to forma starodawnych zalotów, polega ono na flircie, towarzyszeniu sobie na spacerach, bywaniu w kawiarni, w kinie, wspólnej zabawie w dyskotece często wspólnych wyjazdach na wakacje. Zawsze dochodzi do pocałunków, czułości, przytuleń, często zdarzają się zbliżenia fizyczne; pieszczoty seksualne aż do stosunku płciowego włącznie. Chodzenie ze sobą jest czymś w rodzaju nieformalnego narzeczeństwa. Służy ono lepszemu wzajemnemu poznaniu się ewentualnych kandydatów do małżeństwa, choć może być również tylko formą miłego, niesamotnego spędzania czasu. Chodzenie ze sobą może trwać bardzo krótko lub nieco dłużej. Nie ma ograniczeń czasowych. Młodzi po pewnym okresie wspólnego chodzenia mogą zerwać ze sobą i rozstać się, szukając dalej innego współpartnera. Ci, pewni swych uczuć i swego wyboru wchodzą w okres narzeczeństwa -zaczynają "ze sobą poważnie chodzić" z zamiarem pobrania się, co prowadzi przeważnie do małżeństwa. W tym okresie najczęściej rozpoczyna się mniej czy bardziej regularne pożycie płciowe pary zamierzającej się pobrać. Najodpowiedniejszym wiekiem do zawarcia małżeństwa jest w szerokiej opinii społecznej 23 -25 lat dla kobiety i 25 -27 lat dla mężczyzny .Taką granicę wieku wyznacza potrzeba zdobycia zawodu czy ukończenia studiów, choć istnieje wiele faktów świadczących o tym, że przeciętny wiek zawierania małżeństwa jest nieco niższy. Podstawowymi natomiast motywami zawierania związku małżeńskiego nie są już dziś bogactwo czy interesy lub pochodzenie społeczne współmałżonka, lecz przede wszystkim pociąg i podstawy uczuciowe, do których B. Łobodzińska zalicza przede wszystkim: miłość, chęć ustabilizowania sobie życia, chęć posiadania własnego domu, pragnienie posiadania dzieci, ucieczkę od samotności i chęć zaspokojenia potrzeb seksualnych oraz towarzyskich .

O decyzji zawarcia związku małżeńskiego młodzi informują rodziców, stawiając ich najczęściej przed faktem dokonanym. Sami lub wspólnie z nimi ustalają datę ślubu, uzgadniają szczegóły przyjęcia weselnego. Zaręczyny mogą mieć różny przebieg. Mogą odbywać się w formie przyjęcia w domu dziewczyny w obecności rodziców obojga, mogą mieć miejsce w kawiarni czy restauracji podczas uroczystej kolacji albo podczas spaceru w parku podczas kolejnej randki. Zawsze jednak chłopak wręcza dziewczynie pierścionek, który jest symbolem narzeczeństwa, bliskiego ślubu i traktowaniu rzeczy jak najbardziej poważnie. O decyzji zawarcia małżeństwa młodzi decydują sami, nikt ich do tego nie zmusza i w zasadzie nie wymagają na to zgody rodziców, chyba tylko ich aprobaty.

Na kilka dni przed ślubem dziewczyna urządza wieczór panieński a chłopak wieczór kawalerski. Pierwszy jest wyłącznie dla koleżanek i przyjaciółek, drugi obchodzi się wyłącznie w gronie męskim. Jedno i drugie jest pożegnaniem przez obojga wolnego stanu. Obfituje w żarty, śmiechy, dowcipy i niespodzianki, czasem bardzo frywolne, przygotowywane przez znajomych dla narzeczonych. Wesele ma różny charakter i przybiera różne formy. Albo przygotowywane jest tylko dla najbliższej rodziny, zaufanych przyjaciół albo obecni są na nim sąsiedzi, całkiem dalecy krewni i znajomi z pracy. Przyjęcie weselne może ograniczać się do pokrojenia przez młodą parę weselnego tortu i wzniesienie toastu szampanem, weselisko może również trwać całą "przejedzoną i przetańczoną" noc i kończyć się dopiero poprawinami następnego dnia. Z ceremonii weselnych gdzieniegdzie przetrwały: błogosławieństwo rodziców, powitanie młodej pary chlebem i solą, oczepiny, zakaz oglądania dziewczyny w stroju ślubnym przez narzeczonego przed ślubem, rzucanie wiązanki ślubnej, wykupywanie butów panny młodej lub jej samej, zastawianie młodym drogi do kościoła. Panna młoda zwyczajowo ubrana jest w białą suknię z welonem, ma na sobie coś pożyczonego, coś starego i niebieskiego - to ona przyciąga wzrok zaproszonych gości. Po wyjściu z kościoła młodzi obsypywani są na szczęście ryżem i drobnymi monetami, następnie korowód bliskich i znajomych składa życzenia i wręcza kwiaty. Młoda para otrzymuje również prezenty ślubne; rzeczy i przedmioty gospodarstwa domowego albo pieniądze. Obyczaj oczepin ograniczył się do zdjęcia welonu i muszki ślubnej pana młodego. Świeżo upieczona panna młoda rzuca welon lub ślubną wiązankę w grono niezamężnych panien. Która z nich złapie ślubny dar, jest to dla niej znakiem, że wkrótce wyjdzie za mąż. Podobnie czyni pan młody, rzucając w stronę kawalerów swą ślubną muszkę. Czasami oczepiny mają tradycyjny przebieg - obfitują w liczne przyśpiewki, zabawy, żarty, wykupywanie panny młodej przez pana młodego. Popularne, choć nie zwyczajowe, są wyjazdy młodej pary w podróż poślubną. Po powrocie zaczyna się normalne, powszednie pożycie małżeńskie (praca zawodowa męża i żony, obowiązki domowe, życie towarzyskie, wychowanie dzieci).

W miarę możliwości młodzi organizują swój dom, wspólne miejsce zamieszkania. Często ich związek ma charakter matrylokalny bądź patrylokalny. Prędzej czy później w rodzinie pojawia się dziecko. Współczesna rodzina jest rodziną małą. Plany dotyczące liczby dzieci są przez młodych dokładnie analizowane. Najczęściej spotykane rodziny to rodziny jednodzietne lub z dwojgiem dzieci. Na liczbę dzieci w rodzinie ma wpływ wiele czynników; obowiązki zawodowe matki i żony, podział obowiązków i ról w rodzinie, rosnące aspiracje życiowe dotyczące wykształcenia dzieci, polepszenia własnego statusu zawodowego i ekonomicznego, wysiłek wychowawczy rodziców. Do nadmiaru zajęć i oszczędności pieniędzy trzeba dodać istnienie środków antykoncepcyjnych zapobiegających ciąży. To wszystko nie sprzyja wielodzietności. Coraz bardziej pożądanym modelem staje się rodzina małodzietna. Ogromnego znaczenia nabrało planowanie rodziny -świadome kształtowanie jej liczebności poprzez regulację urodzin .

W dziedzinie wychowania rodzicom pomagają instytucje: żłobki, przedszkola, szkoły, kluby młodzieżowe, świetlice, domy kultury. Matka przebywa z niemowlęciem przez okres tzw. urlopu macierzyńskiego (31/2 miesiąca). Po tym czasie niemowlę bywa oddawane na wiele godzin do żłobka, bądź opiekę nad nim sprawują pod nieobecność rodziców dochodzące opiekunki. Często pieczę nad wnukami sprawują dziadkowie. Pozostawienie dziecka pod opieką babci, dziadka lub opiekunki umożliwia powrót matki do pracy zawodowej, choć powoduje to ogromne przeciążenie jej obowiązkami domowymi i zawodowymi. Dzieci powyżej 3 lat korzystają z przedszkoli, od lat 7 zaczynają uczęszczać do szkoły podstawowej. Edukacja szkolna trwa różnie, ale ogólnie okres kształcenia dzieci wydłużył się, w związku z czym wydłużył się też okres niesamodzielności dzieci, a co za tym idzie wzrastają społeczne i materialne koszta wychowania i wykształcenia potomstwa. Przy tym wszystkim jednak zakres działalności wychowawczej rodziny maleje, zawęża się. Na wychowanie dzieci ma bowiem wpływ wiele różnych czynników; instytucjonalnych, środowiskowych, kulturowych (w tym również mass media). Dzieci szybciej dorastają, dojrzewają, szybciej kształtuje się ich światopogląd. Ponadto podlegają, w szybko zmieniającym się świecie współczesnym, innym oddziaływaniom, wzorcom niż ich rodzice. To bardzo często powoduje rozbieżności i różnice w poglądach między dziećmi a rodzicami. Młodzież często krytykuje starsze pokolenie, chce postępować według własnych zasad i reguł, które z kolei napotykają na opór rodziców. Dlatego istnieje we współczesnej rodzinie coś takiego jak konflikt pokoleń, który jeśli istniał dawniej, to nigdy nie przybierał takiej ostrej formy jak obecnie. Maleje także we współczesnej rodzinie rola wychowania religijnego co jest wynikiem osłabienia więzi rodziny z kościołem.

Coraz rzadziej już w społeczeństwach rozwiniętych rodzina pozostaje jednostką produkcyjną, w której od wieków pracowali kobieta i mężczyzna. Rola kobiety uwarunkowana była przede wszystkim ogromnym zaabsorbowaniem macierzyństwem, ponieważ ciąża i opieka nad małymi dziećmi wypełniały na ogół przeważającą część jej życia. Obowiązki te godziła z prowadzeniem gospodarstwa domowego, co jednak ograniczało jej role pozarodzinne a w związku z tym znacznie osłabiało jej pozycję społeczną, pozwalając tym samym na dominację męża i ojca. W naszej epoce jesteśmy świadkami awansu społecznego kobiety i jej nowej roli w społeczeństwie. Równouprawnienie kobiety, dostęp do wykształcenia i pracy zarobkowej zmieniły jej rolę i strukturę rodziny. Zjawiska te wyrównały pozycję społeczną kobiety i mężczyzny, narzuciły nowy model rodziny egalitarnej , w której zmalał zakres władzy i autorytet ojca a małżonkowie mają równe prawa. Na miejsce rodziny patriarchalnej weszła rodzina partnerska i personalistyczna, w której równość poszczególnych osób (w tym także układ: rodzice-dzieci) i wzajemny szacunek są większe niż dawniej . W rodzinie współczesnej wzajemne więzi są coraz silniejsze i nabierają charakteru współdziałania, choć wzrosła tendencja rozwodowa. W związku z tym obecna rodzina odznacza się mniejszą trwałością i integracją. Nowa sytuacja i inny układ stosunków staje się często źródłem nieustannych konfliktów, których dawniej było mniej ze względu na silną i decydującą oraz rozstrzygającą rolę mężczyzny w rodzinie, którego uprzywilejowana rola ulega współcześnie znacznym ograniczeniom i który nierzadko przejmuje na siebie część obowiązków kobiety. Współczesna rodzina jest z reguły rodziną dwupokoleniową, złożoną z rodziców i dzieci ( system 1-2 dzieci jest coraz powszechniejszy). Zmniejszenie się liczby dzieci wiąże się z kontrolą urodzin, inaczej wygląda problem płodności małżeństw. Celem zawarcia małżeństwa nie jest już prokreacja a szczęśliwe współżycie małżonków .

Pochłonięci swoimi zajęciami, pracujący w oddzielnych instytucjach mąż i żona, uczące się poza domem dzieci, wiele własnych spraw do załatwienia każdego członka rodziny , własne kręgi koleżeńsko-towarzyskie - oto obraz małej rodziny współczesnej typu miejskiego.

BIBLIOGRAFIA:
1. Piotrowski J., Praca zawodowa kobiety a rodzina, Warszawa 1963.
2. Tyszka Z., Socjologia rodziny, Warszawa 1976.
3. Adamski F., Koncepcje modelowe małżeństwa i rodziny w ujęciu międzypokoleniowym, "Rocznik Nauk Społecznych" 1976, t. IV.
4. Łobodzińska B., Manowce małżeństwa i rodziny, Warszawa 1963.
5. Wielowieyski A., O sytuacji małżeństwa dziś, (w) O kościele w świecie współczesnym cz. II, Warszawa 1991.
6. Zaborowski Z., O rodzinie, Warszawa 1969.

Opracowanie: Małgorzata Gzyl
nauczyciel Publicznego Gimnazjum w Ciasnej

Zgłoś błąd    Wyświetleń: 2754


Uwaga! Wszystkie materiały opublikowane na stronach Profesor.pl są chronione prawem autorskim, publikowanie bez pisemnej zgody firmy Edgard zabronione.


BAROMETR


1 2 3 4 5 6  
Średnia ocena: 4



Ilość głosów: 1

Serwis internetowy, z którego korzystasz, używa plików cookies. Są to pliki instalowane w urządzeniach końcowych osób korzystających z serwisu, w celu administrowania serwisem, poprawy jakości świadczonych usług w tym dostosowania treści serwisu do preferencji użytkownika, utrzymania sesji użytkownika oraz dla celów statystycznych i targetowania behawioralnego reklamy (dostosowania treści reklamy do Twoich indywidualnych potrzeb). Informujemy, że istnieje możliwość określenia przez użytkownika serwisu warunków przechowywania lub uzyskiwania dostępu do informacji zawartych w plikach cookies za pomocą ustawień przeglądarki lub konfiguracji usługi. Szczegółowe informacje na ten temat dostępne są u producenta przeglądarki, u dostawcy usługi dostępu do Internetu oraz w Polityce prywatności plików cookies.
Dowiedz się więcej.