Europejska edukacja językowa w szkole średniej

(a w szczególności na lekcjach języków obcych)

Edukacja europejska jest nowym nurtem edukacyjnym, który pojawił się w polskiej szkole po 1989 r., kiedy to państwo polskie za jeden z priorytetów polityki zagranicznej przyjęło integrację z organizacjami europejskimi. Od początku jednym z podstawowych problemów było opracowanie podstaw dydaktycznych dla edukacji europejskiej (przy wykorzystaniu doświadczeń europejskich) oraz znalezienie modelu umożliwiającego wprowadzenie tego nurtu do polskiego systemu edukacyjnego.

Proces rozumienia czy też zrozumienia Europy został postawiony jako cel nadrzędny nauczania w ramach ścieżki -edukacja europejska - w nowym liceum.

Ministerstwo Edukacji Narodowej i Sportu dla ścieżki edukacja europejska zakłada następujące cele edukacyjne:
1. Poznanie założeń, celów i historii Unii Europejskiej na tle procesów integracyjnych współczesnego świata.
2. Umiejętność postrzegania integracji europejskiej w kontekście przemian geopolitycznych współczesnego świata oraz szans rozwojowych Polski.
3. Umiejętność określania wzajemnej zależności między podstawami tożsamości i suwerenności polskiej oraz podstawami wspólnotowymi Unii Europejskiej.
4. Rozumienie kontekstu europejskiego aktualnych wydarzeń społecznych, kulturowych, gospodarczych i politycznych w Polsce i Europie.
5. Przygotowanie do aktualnego uczestnictwa w życiu publicznym Polski i Unii Europejskiej.

Na poziomie licealnym zakłada się., że podstawowa problematyka europejska jest uczniom już znana ze szkoły podstawowej oraz gimnazjum. Wiele informacji europejskich otrzymuje ponadto uczeń ze środków społecznego przekazu, w tym z mediów, gdzie od początków 2002r. realizowana jest akcja promocji Unii Europejskiej, oraz z rozmów w domu, szkole itp.

Edukacja europejska nie jest osobnym przedmiotem szkolnym, może tak jednak być w przypadku realizacji innowacji i eksperymentów pedagogicznych.

Kluczowymi pojęciami określającymi miejsce edukacji europejskiej w edukacji szkolnej są  "przenikanie" i "nasycanie".

Mając na uwadze takie podejście, można edukację europejską realizować, wybierając jeden z trzech modeli:
1. mondyscyplinarny (jednoprzedmiotowy)
predysponowane w tym przypadku są:
- historia
- geografia
- wos
- języki obce
- język polski
- plastyka/muzyka

2. multidyscyplinarny (wieloprzedmiotowy)
edukacja europejska realizowana na kilku szkolnych przedmiotach

3. interdyscyplinarny (międzyprzedmiotowy)
edukacja europejska realizowana w uporządkowanym logicznym programie ścieżki międzyprzedmiotowej, "model przepływowy"

Biorąc pod uwagę model interdyscyplinarny mamy trzy podstawowe możliwości, wokół których integrujemy poszczególne przedmioty:
- integrację wokół problemów,
- integrację wokół treści nauczania,
- integrację wokół kompetencji kluczowych (tego typu integracja jest stosowna przez nauczycieli języków obcych odkąd modne jest podejście komunikacyjne: uczenie się myślenia, poszukiwanie, doskonalenie, komunikowanie się, współpraca, działanie).

Również projekt edukacyjny może być bardzo użyteczny i stanowić integralną część
realizacji ścieżki edukacja europejska.

Jedno z pierwszych celów i zadań zapisanych w ministerialnej podstawie programowej, które mają być zrealizowane w procesie nauczania, a mianowicie określenie miejsca i roli Polski i Polaków w integrującej się Europie, może być zrealizowany w ramach danego przedmiotu następująco:
- historia np. ukazanie najważniejszych związków pomiędzy Polską i innymi państwami Europy w przeszłości,
- geografia np. określenie położenia geograficznego i geopolitycznego Polski, poznanie europejskich organizacji do których należy Polska,
- język polski np. ukazanie osiągnięć polskiej literatury na europejskiej arenie,
- języki obce np. kształtowanie sprawności językowych na podstawie obcojęzycznych wersji polskich utworów literackich
- etyka\ religia np. zrozumienie znaczenia przesłania Jana Pawła II nt. duchowego wymiaru wspólnoty europejskiej,
- godzina wychowawcza np. określenie możliwości i zagrożeń wynikających z procesu społecznej integracji.

Realizując określone treści możemy uczyć przy pomocy następujących metod:
- praca z tekstem (indywidualnie i w małych zespołach)
- praca nad projektem
- dyskusja punktowana
- debata
- praca w małych zespołach o losowym składzie
- odgrywanie ról
- socjodramy
- symulacje.

Szczególnie lekcje języków obcych z wykorzystaniem materiałów z różnych dziedzin czy z prasą obcojęzyczną mogą inspirować nauczyciela do przygotowania ciekawych materiałów dydaktycznych i motywować ucznia do samodzielnego sięgania do różnych źródeł.

Treści europejskiej edukacji z pewnością poszerzą wiedzę uczniów na temat otaczającego ich świata i zachęcą do pracy i pogłębiania swoich umiejętności językowych.

Ważnym elementem w kształceniu językowym naszych uczniów jest zaznajomienie ich z oficjalnym dokumentem europejskim potwierdzającym ich kompetencje językowe jakim jest Europejskie Portfolio Językowe. Opiera się ono na publikacji Rady Europy zatytułowanej "Common European Framework of Reference for languages: learning, teaching, asessment" i jest instrumentem, dzięki któremu będzie można ocenić swoje kompetencje językowe w sposób kompletny, przejrzysty i porównywalny w skali międzynarodowej.

Zwolennicy Portfolio uważają, że zachęci ono do nauki języków i będzie sprzyjać rozwojowi samodzielnej nauki i umiejętności samooceny przez uczniów. Natomiast nauczyciele łączą z tym nadzieje, że łatwiej poznają i zidentyfikują potrzeby i motywacje uczniów i lepiej opiszą własne metody nauczania języków. Szkoły będą mogły wydawać zaświadczenia porównywalne z innymi i ustalić poziom świadectw w oparciu o tabelę poziomów osiągnięć opracowaną przez Radę Europy.Informacje na temat Portfolio można znaleźć na stronie internetowej pod adresem: http://culture.coe.fr/lang

Na zakończenie chciałabym podać po jednym przykładzie realizacji treści edukacji europejskiej na lekcji języka obcego na różnych poziomach zaawansowania znajomości języka przez uczniów.

Poziom podstawowy, uczniowie rozpoczynają naukę języka.

Zazwyczaj w początkowym etapie nauki zapoznają się uczniowie z wybranymi nazwami krajów i stolic w języku niemieckim. Propozycja na taką lekcję jest następująca, należy zacząć od wprowadzenia nazwy - Europäische Union - i podać nazwy krajów należących do Unii i tych, które do niej kandydują. Z pewnością pomocny i atrakcyjny graficznie dla uczniów będzie załączony poniżej obrazek: Europa - Bus

Poziom średnio zaawansowany, uczniowie z podstawową znajomością języka.

Jednym z ważnych zadań edukacji europejskiej powinno być jak najlepsze wzajemne poznanie się narodów, zrozumienie różnic i obalanie funkcjonujących stereotypów i uprzedzeń wobec innych narodów. Mają one zwykle charakter żartobliwy i wynikają z uogólnienia i przerysowania tzw. cech narodowych.

Te treści mogą się stać inspiracją do przeprowadzenia następującej lekcji:
- Burza mózgów: Wspólny dom - Europa. Co nas łączy? (w języku polskim lub obcym zależnie od stopnia opanowania języka)
- Przygotowanie wycinków, ilustracji różnych miejsc w Europie, podpisanych w języku niemieckim np. Eiffelturm, przypięcie ich do dużej mapy Europy w odpowiednim miejscu.
- Przypisywanie poszczególnym narodowościom przymiotnika ich charakteryzującego lub przeciwnie, stanowiącego kontrast z ogólnie przyjętymi cechami narodowymi np. przepis na perfekcyjnego Europejczyka:
- jest dobrym kucharzem jak Brytyjczyk
- dostępny w miejscu pracy jak Belg
- elastyczny jak Szwed
- stroniący od alkoholu jak Irlandczyk
- gadatliwy jak Fin
- znany jak gwiazda z Luksemburga
- skromny jak Hiszpan
- obdarzony poczuciem humoru jak Niemiec
- cierpliwy jak Austriak
- dobrze zorganizowany jak Grek
- sprawny kierowca jak Francuz
- uzdolniony technicznie jak Portugalczyk
- kontrolujący swe emocje jak Włoch
- dyskretny jak Duńczyk
- Przypisywanie poszczególnym krajom jednego charakteryzującego je zdania lub typowego dania kuchni danego kraju.
- Rysowanie swojego herbu składającego się z czterech pól: moje miasto, region, kraj, Europa.
- Namaluj nastroje w Europie -propozycja pracy domowej - weź kilka tytułów gazet zagranicznych lub polskich z danego tygodnia, zakreśl i przetłumacz tytuły dotyczące wydarzeń europejskich, wykorzystując powstałą w ten sposób listę namaluj mapę nastrojów w Europie.

Poziom zaawansowany, uczniowie z dobrą znajomością języka

Na tym poziomie zaawansowania językowego możemy przystąpić do debaty zatytułowanej
"Nasze Polaków nadzieje i lęki wobec Unii Europejskiej".
Dla posiadaczy niemieckiego kursu wideo "Einblicke" wydanego przez Inter Nationes i Goethe Institut dobrym wprowadzeniem do tematu byłaby krótka prezentacja filmu:
Rückblick "Die Europäische Union "opisującego historię powstania i działalności Unii.
Sama debata powinna być poprzedzona sformułowaniem tez i zebraniem argumentów
przez uczniów podzielonych na dwie grupy: za i przeciw.
Przykładowe sformułowanie tez:
- Polskie rolnictwo zyska na przystąpieniu do Unii Europejskiej
- Przystąpienie Polski do Unii jest zagrożeniem dla polskiej kultury narodowej
- Zostanie członkiem Unii ograniczy naszą suwerenność
- Przemysł państw Unii stanie się zagrożeniem dla polskiej produkcji
- Dobrobyt przyszłych pokoleń Polaków zależy w dużej mierze od faktu przystąpienia Polski do UE
- Poprawa funkcjonowania prawa w naszym kraju
- Swobodny ruch turystyczny obywateli Polski
- itd.

Podczas debaty wskazane jest oceniać wypowiedzi drużyn i uczniów i można do tego wykorzystać poniższą kartę oceny mówców.

Karta oceny mówców
 

Drużyna	Oceniane elementy wystąpienia
	Treść	Konstrukcja	Prezentacja
Tak
Suma
Nie
Suma

Opracowanie: mgr Hanna Sygnecka
II Liceum Ogólnokształcące
im. Jana Pawła II
w Łukowie

Wyświetleń: 708