Szkoła łatwa i przyjemna - superuczenie.

W swojej praktyce szkolnej ciągle poszukiwałam nowych sposobów uczenia, nowych metod takich, które obudzą śpiące talenty i pozwolą kształtować życie w szkole w sposób twórczy i satysfakcjonujący.

Chciałabym tu przedstawić parę nowoczesnych metod uczenia. Nowoczesne nie znaczy w tym przypadku nowe - metody o których mowa, określone mianem szybkiego uczenia, uczenia przyspieszonego lub superuczenia, zostały opracowane w toku wieloletnich badań, trwających już od lat 50 XX wieku, a prowadzonych niemalże na wszystkich kontynentach, przez niezależne zespoły specjalistów, wśród których byli m. in. Psycholodzy, pedagodzy, neurolodzy i fizjolodzy.

Osoby, które przyczyniły się do sformułowania prezentowanych metod zostały uhonorowane wieloma prestiżowymi nagrodami, m. in. Nagrodą Nobla dla Rogera Sperry i Roberta Ornsteina (1981 r) z Uniwersytetu Kalifornijskiego oraz licznymi nagrodami rządowymi w USA, Wielkiej Brytanii oraz wielu innych krajach.

Z różnych odmian superuczenia korzysta się nie tylko w szkołach i uczelniach na całym świecie, ale także w niezliczonych firmach i korporacjach, których pracownicy muszą na bieżąco podnosić swoje kwalifikacje.

Z biologicznego punktu widzenia o szybkości uczenia się, zapamiętywania i innych możliwościach umysłowych nie decyduje sama liczba komórek nerwowych, z których zbudowany jest mózg. O potencjale umysłowym decyduje liczba możliwych połączeń pomiędzy tymi komórkami, która praktycznie rzecz biorąc jest nieograniczona. Jednak potencjalne możliwości to jedno, a to, ile z nich wykorzystujemy na co dzień to zupełnie inna sprawa.

Już sto lat temu Wiliam James, ojciec współczesnej psychologii, wyliczył, że korzystamy zaledwie z 50% naszych możliwości umysłowych.

Supernauczanie to metoda, która pozwala dotrzeć i uruchomić ogromny potencjał umysłowy, w który każdy z nas - jako istota ludzka - jest wyposażony. Patrząc z tej perspektywy, superuczenie to odbicie starożytnej idei Sokratesa o wyciąganiu na powierzchnię wrodzonego geniuszu człowieka.

Superuczenie odpowiada na pytanie Jak się nauczyć i Jak myśleć, żeby potrzebną wiedzę i umiejętności nabywać w sposób trwały i skuteczny, a przy tym przyjemny.
Superuczenie wyzwala ludzkie możliwości:
- bazując na zintegrowanym działaniu i funkcjach obydwu półkul mózgowych,
- wykorzystując stan podwyższonej chłonności umysłu - gdy mózg emituje fale alfa - w którym następuje kilkakrotny wzrost jakości pracy umysłowej,
- stosuje multisensoryczne kodowanie informacji - uczenie angażuje wszystkie zmysły.

Superuczenie obejmuje m.in.:
- efektywne zapamiętywanie czyli różne proste, a sprytne techniki pamięciowe,
- szybkie czytanie (także czytanie fotograficzne),
- twórcze notatki czyli mapy umysłowe - genialne narzędzie uczenia i zapamiętywania, które przy powtórkach materiału zaoszczędza wiele godzin ślęczenia nad podręcznikami "od początku",
- sposoby na skuteczne przygotowanie się do klasówek, sprawdzianów i egzaminów.

Jedną z podstawowych technik pamięciowych jest Łańcuchowa Metoda Skojarzeń(ŁMS).
Jej korzenie sięgają 2000 lat wstecz, do czasów starożytnej Grecji i Rzymu, gdzie techniki pamięciowe (tzw. Mnemotechniki) były bardzo dobrze znane i używane z dużym powodzeniem. Opierają się one na następującym równaniu:

PAMIĘĆ = OBRAZ + AKCJA

Stosowali je rzymscy senatorowie wygłaszając kilkugodzinne przemówienia z przywoływaniem dat, danych liczbowych, nazw, itp. nie korzystając w ogóle z notatek!

Aby powyższe równanie zadziałało muszą być spełnione dwa warunki:
- Po pierwsze obraz musi być niezwykły - wszystko co jest szare, nudne, jest zdecydowanie trudniejsze do zapamiętania. Dlatego obraz powinien być kolorowy, śmieszny, przesadny i dynamiczny.
- Po drugie obraz musi być bardzo plastyczny "żywy" czyli odczuwany wszystkimi zmysłami. Nie tylko widzisz obraz na ekranie swojego umysłu, ale także: słyszysz, czujesz zapachy i smaki, odbierasz wrażenia dotykowe.

Bardzo ważne jest, aby w metodzie tej łączyć na raz nie więcej niż DWA kolejne obrazy. Każdy obraz prowadzi do następnego na zasadzie skojarzenia i tak kolejno odtwarza się wszystkie obrazy jak w łańcuchu.

Technik pamięciowych jest wiele, niemniej jednak WSZYSTKIE one opierają się na opisanym wcześniej równaniu. Tajemnica skuteczności tej formuły leży właśnie w obrazowym przedstawianiu informacji do zapamiętania - w ten sposób aktywizuje się prawą półkulę mózgową.

Sekret fenomenalnej pamięci polega na używaniu CAŁEGO mózgu, zintegrowanego działania OBYDWU półkul mózgowych.

Skutecznym sposobem notowania i opracowywania dużych partii materiału są mapy umysłowe. Mapy umysłowe ułatwiają koncentrację i zapamiętywanie (są OBRAZOWYM przedstawieniem szkolnego materiału). Prekursorami w dziedzinie nielinearnych metod notowania byli P.H. Lindsay i D.A. Norman. Prezentowali piktogramowe sieci skojarzeń (zwiastuny map), zwrócili uwagę, że ich niezwykła skuteczność bierze się z dostosowania systemu prezentacji materiału do naturalnego sposobu pracy mózgu. Wątek ten szeroko rozreklamował Tony Buzan - angielski autor i światowy autorytet w dziedzinie nowoczesnych metod uczenia, twórca map umysłowych.

Mapy:
- ułatwiają koncentrację, ponieważ bazują na słowach - kluczach, co jest zgodne z naturalnym sposobem pracy umysłu,
- automatycznie zwiększają rozumienie tekstu,
- zapamiętywanie map dzieje się samoistnie, ponieważ są one OBRAZOWYM, schematycznym i globalnym (całość na jednej stronie) przedstawieniem materiału. Dzięki temu w zapamiętywanie zaangażowany jest CAŁY mózg,
- na powtórzenie mapy potrzeba kilku minut, co pozwala zaoszczędzić wiele godzin uczenia się wszystkiego od początku.

Żeby mapy były maksymalnie efektywne, trzeba pamiętać o dwóch zasadach ich konstruowania:
1. Rysujemy mapę od całości do szczegółu. Zaczyna się rysować mapę od centralnie umieszczonego głównego zagadnienia i posuwa się dalej poprzez główne wątki, do bardziej szczegółowych informacji. Mapa może posiadać dowolną ilość rozgałęzień.
2. Narysowana musi być plastycznie, kolorowo czyli jak najbardziej obrazowo. Przydatne będą rysunki, symbole, strzałki i inne znaki graficzne.

Mapy świetnie nadają się do opracowywania całych podręczników poprzez opracowanie poszczególnych rozdziałów.

Aby łatwiej się uczyć można przyspieszyć tempo czytania.

Istnieją trzy etapy zaawansowania w czytaniu:
- uczniowie powyżej trzeciej klasy szkoły podstawowej 200 - 250 słów na minutę,
- czytanie przyspieszone - po krótkim treningu zwiększa się szybkość czytania dwu-, a nawet pięciokrotnie,
- czytanie fotograficzne

Aby zwiększyć szybkość czytania musimy wyeliminować:
- skoki oczu,
- regresje (wracanie do już przeczytanego zdania)
- wokalizację

Do czytania jako pomocniczy potrzebny jest wskaźnik np. ołówek. Jest on potrzebny do wodzenia wzdłuż czytanego tekstu. Jest to swego rodzaju trening oczu. Wodzimy wzrokiem za liniami "kreślonymi" przez ołówek. Generalnie, w przyspieszonym czytaniu chodzi o to, aby zastąpić tradycyjne, szkolne czytanie, w czasie którego czytelnik chce zrozumieć każdy wyraz, spójnik i przecinek, czytaniem celowym, selektywnym i ukierunkowanym na wyłowienie tylko potrzebnych informacji.

Receptą na przyspieszone czytanie jest:
1. Pobieżne przejrzenie materiału w celu sformułowania 2 - 3 pytań.
2. przed - wgląd ukierunkowany na znalezienie informacji związanych z postawionymi pytaniami (od całości do szczegółu).
3. Mapa umysłowa z każdego rozdziału.

Pionierem w dziedzinie czytania przyspieszonego i twórcą czytania fotograficznego był Paul Sheele, amerykański trener programowania neurolingwistycznego (nurt współczesnej psychologii).

Na skuteczność uczenia składają się wszystkie NOWE TECHNIKI przyswajania wiedzy.
- niezastąpione są techniki pamięciowe,
- nieocenione są mapy umysłu,
- niezwykle przydatne jest także szybkie czytanie.

Zanim przystąpi się do realizacji powyższych technik pamiętać trzeba o kilkuminutowej relaksacji, która stanowi najlepszy podkład dla nowoczesnej metodologii. Pełen relaks zapewni właściwa muzyka (barokowe largo mistrzów: J. S. Bacha, A. Corellego, G. F. Heandla, G. Telemanna, A. Vivaldiego); przeponowy oddech, proste ćwiczenia fizyczne np. podskoki, ruchy naprzemienne, rysowanie ósemek w powietrzu, obydwiema rękami rysowane "bazgroły", ćwiczenia umysłowe - wizualizacja np. miejsca ulubionego wypoczynku.

Na całość potrzebnych jest kilka minut. Dzięki temu realizują się trzy zasadnicze warunki skutecznego uczenia czyli: integracja półkul mózgowych, stymulacja wszystkich zmysłów oraz przejście w stan Alfa (to fale charakterystyczne dla stanu relaksacji).

Podczas nauki robimy przerwy, ale nie częściej niż co 30 - 45 minut, ponieważ częstsze przerywanie nauki działa demobilizująco i wybija z rytmu uczenia. Aby średnio pięciokrotnie zwiększyć skuteczność pamiętania w dłuższym okresie czasu (np. kilku lat), trzeba w ciągu pierwszych sześciu miesięcy od opanowania materiału przeznaczyć kilka minut na powtórki, np. z wykorzystaniem map, w następujących przedziałach czasowych:
- 10 minut po zakończeniu nauki,
- 1 dzień później,
- 1 tydzień później,
- 1 miesiąc później,
- 6 miesięcy później.

Na powroty i przeglądanie materiału lub map wg powyższego harmonogramu potrzeba kilka minut, a zaoszczędza to w dłuższej perspektywie czasowej żmudnych godzin uczenia się wszystkiego od nowa przy okazji powtórek.

Jednym z pierwszych, którzy zajęli się przyspieszonym uczeniem był bułgarski naukowiec i psychoterapeuta - dr Łozanow. Już w latach 60- tych XX w. opracował własną metodę nazwaną sugestiopedią, która początkowa była stosowana głównie w nauce języków obcych.

Na zakończenie chciałam dodać, że dzisiaj niektóre zalecenia pionierów szybkiego uczenia się są modyfikowane - nie stoją w miejscu, cały czas się rozwijają, dotrzymując kroku najnowszym zdobyczom nauki w tej dziedzinie.

Danuta Grzybowska

Literatura:
Bandler R.: Umysł - jak z niego wreszcie skorzystać, programowanie nerolingwistyczne, CKL, Skierniewice, 1994.
Buzan I.: Pamięć na zawołanie, Ravi, Łódź, 1999.
Lorayne H.: Superpamięć dla uczących się, Ravi, Łódź, 1998.
Nęcka E.: Trening twórczości, PTP PW, Olsztyn, 1992.
Smith A.: Umysł, PZWS, Warszawa, 1989.
Smith A.: Przyspieszone uczenie się w klasie, WOM, Katowice, 1997.

Opracowanie: Danuta Grzybowska

Wyświetleń: 592