"O wyborze sposobu komunikacji"

Potrzeba komunikowania się z otoczeniem, to bez wątpienia najważniejsza potrzeba psychiczna każdego człowieka. Komunikacja jest kluczem do poznawania siebie i otaczającej rzeczywistości, do uporządkowania świata poprzez nazywanie przedmiotów, zjawisk, zdarzeń, ich cech i reakcji zachodzących między nimi.

Umiejętność porozumiewania się z innymi jest źródłem odkrywania i wypróbowywania swoich umiejętności, wywierania wpływu na otoczenie. Jest to także, obok myślenia i sfery emocjonalnej, jeden z podstawowych wyznaczników rozwoju psychicznego dziecka.

Pierwszym i podstawowym warunkiem komunikacji jest wzajemne zrozumienie obu stron. Nie wystarczy, aby jedynie dorosły rozumiał dziecko, ono także musi rozumieć to, co się wokół niego dzieje. W dialogu z dzieckiem ważny jest aktywny udział obu rozmówców - "nadawcy" i "odbiorcy". Czy jednak możemy oczekiwać na aktywność w rozmowie od dziecka nie mówiącego? Myślę, że tak. Dziecko będzie przede wszystkim aktywne wtedy, gdy rozmowa będzie budzić jego zainteresowania, a jej temat będzie mu bliski, znany i zrozumiały.

Wiele dzieci z różnych powodów nigdy nie opanuje języka dźwiękowego (mowy), dlatego wobec tych dzieci konieczna jest akceptacja takiego sposobu porozumiewania się jaki dziecko jest w stanie opanować. Czasami celowe jest zastosowanie metod i środków zastępujących mowę, a będących także formami przekazu językowego - piktogramów, symboli Bliska, systemów obrazkowych.

Nie jest łatwo zdecydować, która z metod porozumiewania się pozawerbalnego będzie optymalna dla ucznia. "Optymalna", a więc najbliższa zaspokojeniu jego potrzeb komunikacyjnych stosunkowo niewielkim "kosztem"(czas i wysiłek dziecka poświęcony nauce, pieniądze niezbędne do wykonania pomocy itp.). Wybór w ogromnym stopniu zależy od indywidualnych możliwości dziecka i jego otoczenia.

W swojej pracy z uczniem posługuję się metodą pozawerbalnego komunikowania się za pomocą piktogramów. Wybrałam tą metodę ze względu na "kanał" przekazywania informacji - wzrok, oraz na stosunkowo małe nakłady finansowe. Sama wykonałam pierwsze piktogramy, aby sprawdzić powodzenie tej metody w pracy z uczniem. Pierwsze kategorie tematyczne czerpałam z bezpośredniego otoczenia dziecka, które było mu dobrze znane. Wszystkie piktogramy wprowadzałam podczas zabawy, stosując zasadę od konkretu - przez obrazek - do piktogramu. Wprowadzanie nowego piktogramu jest wspaniałą zabawą, kształcącą wiele nowych umiejętności.

Potem rozpoczynałyśmy pracę nad kojarzeniem przedmiotu z jego obrazem, a obrazu z piktogramem. Każdy piktogram wprowadzałam tak długo, aż nabierałam pewności, że mimo zdarzających się pomyłek uczeń utożsamia symbol graficzny z przedmiotem.

Literatura:
I. Obuchowska red. - Dziecko niepełnosprawne w rodzinie. Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 1991
A. i F. Brauner - Postępowanie wychowawcze w upośledzeniu umysłowym. Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 1995
M. Piszczek - Metody komunikacji alternatywnej w pracy z osobami niepełnosprawnymi. CMPP-P MEN, Warszawa 1997.

Opracowanie: Lucyna Stroińska
Nauczyciel Specjalnego Ośrodka Szkolno-Wychowawczego w Świdniku

Wyświetleń: 524