AWANS INFORMACJE Dla nauczyciela Dla ucznia LOGOWANIE


Katalog

Krystyna Prokopowicz
Język polski, Artykuły

Czas na poezję

- n +

CZAS NA POEZJĘ

Modne ostatnio metody aktywizujące wymagają od nauczyciela wielu umiejętności metodycznych i organizatorskich. W pogoni za coraz nowymi formami przekazywania wiedzy gubimy to, co dla polonisty najważniejsze - czas na obcowanie z dziełem literackim.
Zapominamy też o zapewnieniu tego czasu naszym uczniom. Pozwólmy sobie niekiedy pochylić się dłużej nad utworem, smakować jego piękno, badać głębię. Niech okazją do tego będzie np. "Złoty kubek" Teofila Lenartowicza.
W szczerym polu na ustroni  _ _ _ _ _ _ _ _
Złote jabłka na jabłoni,  _ _ _ _ _ _ _ _
Złote liście pod jabłkami,  _ _ _ _ _ _ _ _
Złota kora pod liściami.  _ _ _ _ _ _ _ _
   
Aniołowie przylecieli  _ _ _ _ _ _ _ _
W porankową cichą porę:  _ _ _ _ _ _ _ _
Złote jabłka otrząsnęli,  _ _ _ _ _ _ _ _
Złote liście, złotą korę.  _ _ _ _ _ _ _ _
   
Nikt nie widział w całym świecie,  _ _ _ _ _ _ _ _
Ludzkie oczy nie widziały,  _ _ _ _ _ _ _ _
Tylko jedno małe dziecię,  _ _ _ _ _ _ _ _
Małe dziecię z chatki małej.  _ _ _ _ _ _ _ _
   
Pan Bóg łaskaw na sierotę,  _ _ _ _ _ _ _ _
Przyleciała znad strumyka,  _ _ _ _ _ _ _ _
Pozbierała jabłka złote,  _ _ _ _ _ _ _ _
Zawołała na złotnika:  _ _ _ _ _ _ _ _
   
"Złotniczeńku, zrób mi kubek,  _ _ _ _ _ _ _ _
Tylko, proszę, zrób mi ładnie:  _ _ _ _ _ _ _ _
Zamiast uszka ptasi dzióbek,  _ _ _ _ _ _ _ _
Moją matkę zrób mi na dnie,  _ _ _ _ _ _ _ _
   
A po brzegach naokoło  _ _ _ _ _ _ _ _
Liść przeróżny niech się świeci,  _ _ _ _ _ _ _ _
A po bokach małe sioło,  _ _ _ _ _ _ _ _
A na spodku małe dzieci."  _ _ _ _ _ _ _ _
   
"Ja ci zrobię śliczny kubek  _ _ _ _ _ _ _ _
I uleję wszystko ładnie;  _ _ _ _ _ _ _ _
Zamiast uszka ptasi dzióbek,  _ _ _ _ _ _ _ _
Twoją matkę zrobię na dnie;  _ _ _ _ _ _ _ _
   
A po brzegach naokoło  _ _ _ _ _ _ _ _
Liść przeróżny się zaświeci,  _ _ _ _ _ _ _ _
A po bokach małe sioło,  _ _ _ _ _ _ _ _
A pod spodem małe dzieci.  _ _ _ _ _ _ _ _
   
Ale czyje ręce, czyje,  _ _ _ _ _ _ _ _
Będą godne tej roboty?  _ _ _ _ _ _ _ _
Ale któż się nim napije,  _ _ _ _ _ _ _ _
Komu damy kubek złoty?  _ _ _ _ _ _ _ _
   
Kto się w dłonie wziąć ośmieli,  _ _ _ _ _ _ _ _
W złotym denku przejrzeć lice?"  _ _ _ _ _ _ _ _
"Sam Pan Jezus i anieli,  _ _ _ _ _ _ _ _
I Maryja, i dziewice.  _ _ _ _ _ _ _ _
   
Złotniczeńku, patrz weselej,  _ _ _ _ _ _ _ _
Czemu twoje w łzach źrenice?  _ _ _ _ _ _ _ _
Sam Pan Jezus i anieli,  _ _ _ _ _ _ _ _
I Maryja, i dziewice!"  _ _ _ _ _ _ _ _
Po raz pierwszy wiersz pt.. "Złoty kubek" ukazał się drukiem w 1953 r. i wkrótce został uznany za klasyczny przykład poezji czystej. Utwór jawi się jako parafraza pieśni czy kolędy ludowej z wyraźnym nacechowaniem indywidualizmem poety. Jest to czterostopowiec trocheiczny o charakterze akatalektycznym, z rzadkimi cezurami. W ośmiosylabowym ukształtowaniu wersów pojawia się średniówka po czwartej sylabie. Zastosowanie wiersza sylabotonicznego przez Lenartowicza znajduje uzasadnienie w wyborze konwencji utworu jako stylizacji poezji ludowej. Utwór ma budowę stroficzną a czterowersowe zwrotki spięte są rymami krzyżowymi (oprócz strofy pierwszej, gdzie występuje rym parzysty). Poeta posługuje się rymami dokładnymi, ścisłymi i w przeważającej mierze gramatycznymi, co pozostaje w ścisłym związku z przyjętym sposobem obrazowania, gdyż ten typ instrumentacji utworu spopularyzowała tradycja odpustowo-jarmarczna. Wykorzystanie rymów banalnych typu: przylecieli - otrząsnęli, jabłkami - liściami wprowadza nas w świat wyobraźni dziecięco - ludowej.

Język utworu odpowiada mentalności dziecięcego bohatera. Przesycony jest baśniowością epitetów metaforycznych, np. złote jabłka, złote liście, złota kora, złoty kubek oraz nagromadzeniem wyrazów zdrobniałych: małe dziecię, chatki małej, uszko, dzióbek. Swiat dziecięcej wyobraźni budują też metafory: "Aniołowie przylecieli [. ...] Złote jabłka otrząsnęli", "A po brzegach naokoło liść przeróżny się zaświeci". Poważniej i doroślej brzmi tylko metonimia "liść przeróżny", zmieniająca liczbę pojedynczą na mnogą. Intensywność sierocych pragnień obrazują anafory:
"A po brzegach............................
...................................................
A po bokach..............................
A na spodku............................."

Stylizacja mowy dziecka znajduje swoją kulminację w apostroficznym zdrobnieniu: "Złotniczeńku". Zamówienie bohatera lirycznego, złoty kubek okazuje się symbolem organizującym całą przestrzeń utworu. Identyfikowano go jako symbol lepszego życia, w którym nie zabraknie mamy i piękna nawet dla małej sieroty zagubionej w "całym świecie". Wprowadzenie podwójnej antytezy: cały świat - mała chatka, zbiorowość ludzka - jedno małe dziecko, potęguje współczucie dla bohatera, uzmysławia tajemniczość i niezwykłość dokonującego się cudu. Oto sam Bóg zwrócił uwagę na sierotę, ale obdarowane dziecko odbiera dar - złote jabłka jako posag na przyszłe życie w niebie, bo stwierdzenie:
"Przyleciała znad strumyka,
Pozbierała jabłka złote"
można rozumieć dosłownie, jako przybiegła lub przenośnie - przyleciała jako duch po śmierci dziecka. Przy takim rozumowaniu złoty kubek symbolizowałby życie w krainie niebieskiej szczęśliwości, do której dziecko pragnie zabrać coś ziemskiego.

W wierszu obserwujemy stylistykę powtórzeń znaną z pieśni ludowych, ale urozmaiconą zmiennością szyku epitetów, np. "małe dziecię, z chatki małej". Jest to rys indywidualizmu poety. Po refrenicznej wypowiedzi złotnika następuje seria pytań synonimicznych:
"A czyje to ręce, czyje
Będą godne tej roboty?
A któż się nim napije,
Komu damy kubek złoty?"

Pytania wzmocnione powtórzeniami wyrażają niepokój o los sieroty, bo nie dla niej za życia tyle złota, bogactwa i radości.

Odpowiedź dziecka jest pełna nadziei. W apostrofie:
"Złotniczeńku, patrz weselej,
............................................
Sam Pan Jezus i anieli
I Maryja, i dziewice!"

z całą ufnością przekonuje, że jej perspektywa to koniec sieroctwa, a początek obcowania z osobami niebiańskimi.

Utwór Lenartowicza w swej lirycznej szacie kryje opowiadanie udramatyzowane dialogiem i wzbogacone opisem.

Pierwsza strofa stanowi ekspozycję, pokazując miejsce i czas wydarzeń. "Szczere pole na ustroni" to miejsce niekonkretne, bliżej nieokreślone, ale wskazujące pewną przestrzeń. Określenie to wywodzi się z ludowego frazeologizmu i choćby przez to zawęża tło wydarzeń.

Czas przybliżają trzy równoważniki:
"Złote jabłka na jabłoni" - lato, jesień
"Złote liście pod jabłkami"- jesień
" Złota kora pod liściami" - czas baśniowy, mityczny

Zawiązanie akcji następuje w zwrotce drugiej i wiąże się z przylotem aniołów. Pojawiają się tam czasowniki dynamizujące sytuację: przylecieli - otrząsnęli. Postacią mówiącą jest narrator wiedzący nawet to, czego "ludzkie oczy nie widziały".

Zwrotka trzecia jest refleksją, zarysowaniem perspektywy widzenia, komentarzem do wydarzeń. Postać mówiąca z tkliwością odnosi się do bohatera, sugerując swoje współczucie.

Kolejna strofa przynosi działanie sieroty, rozwija akcję. Apostrofa: "Złotniczeńku" rozpoczyna dialog między dzieckiem i artystą, który przyjmuje zamówienie. Dialog nie prowadzi jednak do rozwiązania akcji, gdyż pozostaje ono w poetyckiej sferze głębszych sensów utworu. W dialogu uwidocznia się natomiast stosunek złotnika do dziecka. Serdeczność i zrozumienie problemów młodego bohatera są zbieżne z postawą postaci mówiącej z wcześniejszych strof. Pełne współczucia pochylenie się nad dolą sieroty, chęć uczynienia tejże doli znośniejszą, pragnienie uszczęśliwienia dziecka najdotkliwiej pokrzywdzonego przez los wydaje się główną ideą utworu.

Gdy dokonuje się wnikliwej analizy wiersza, łatwo dostrzec, że jest to przebogaty materiał dydaktyczny, który można wykorzystać od szkoły podstawowej do wyższej uczelni. Chwytliwa tematyka, lekka forma i całe pokłady wiedzy teoretycznoliterackiej są niewątpliwym atutem utworu.

Życzę wszystkim miłośnikom poezji niezapomnianej przygody duchowej ze "Złotym kubkiem" T. Lenartowicza.

Opracowanie: KRYSTYNA PROKOPOWICZ
Łuków

Zgłoś błąd    Wyświetleń: 2639


Uwaga! Wszystkie materiały opublikowane na stronach Profesor.pl są chronione prawem autorskim, publikowanie bez pisemnej zgody firmy Edgard zabronione.


BAROMETR


1 2 3 4 5 6  
Oceń artukuł!



Ilość głosów: 0

Serwis internetowy, z którego korzystasz, używa plików cookies. Są to pliki instalowane w urządzeniach końcowych osób korzystających z serwisu, w celu administrowania serwisem, poprawy jakości świadczonych usług w tym dostosowania treści serwisu do preferencji użytkownika, utrzymania sesji użytkownika oraz dla celów statystycznych i targetowania behawioralnego reklamy (dostosowania treści reklamy do Twoich indywidualnych potrzeb). Informujemy, że istnieje możliwość określenia przez użytkownika serwisu warunków przechowywania lub uzyskiwania dostępu do informacji zawartych w plikach cookies za pomocą ustawień przeglądarki lub konfiguracji usługi. Szczegółowe informacje na ten temat dostępne są u producenta przeglądarki, u dostawcy usługi dostępu do Internetu oraz w Polityce prywatności plików cookies.
Dowiedz się więcej.