Badamy warsztat pracy umysłowej i samokształceniowej.

Edukacja czytelnicza i medialna (moduł biblioteczno-informacyjny) w Liceum Profilowanym

Cele lekcji:

1. Ogólny: Zapoznanie z warsztatem pracy umysłowej. Planowanie uczenia się.

2. Operacyjne:
Uczeń po lekcji:
a) wie:

Jakie jest niezbędne wyposażenie miejsca pracy,

Do czego służy komputer w sferze planowania zajęć,

Jak zaplanować swoją naukę.

b) rozumie:

Pojęcia: warsztat pracy umysłowej, planowanie, kartoteka, samokształcenie,

Jakie reguły rządzą planowaniem.

c) potrafi:

Opracować tygodniowy plan czynności i zajęć,

Zaplanować w obrębie tygodnia audycje telewizyjne do zobaczenia,

Zorganizować warsztat pracy umysłowej i systematycznie go uzupełniać,

Przestrzegać zasad higieny pracy umysłowej,

W sytuacjach problemowych stara się podejmować próby samokształcenia zgodnie z zainteresowaniami.

3. Metody pracy:
a) Podające: rozmowa kierowana, wyjaśnienie.
b) Praktyczna: wypełnianie kart pracy (Określanie celów przez każdego z uczniów).
c) Problemowa: sporządzanie metaplanów (Mój warsztat pracy umysłowej i samokształceniowej).

4. Środki dydaktyczne:
a) Plansze: Notowanie linearne; Notowanie graficzne; Schemat rozmieszczenia elementów notatki o tekście.
b) Przykładowe mapy myśli- odbitki kserograficzne z książki T. Buzana Mapy twoich myśli.
c) Artykuły popularnonaukowe z czasopism.
d) Książki popularnonaukowe z zakresu pracy samokształceniowej.
e) Małe kartki jednakowej wielkości.
f) Arkusze szarego papieru, taśma klejąca i flamastry.

Tok lekcji:

1. Wprowadzenie nauczyciela: Uświadomienie uczniom, że nie tylko trzeba wiedzieć, z czego się uczyć, ale i jak się uczyć, jak czytać, zapamiętywać,

w jaki sposób słuchać, rozumieć to, co się czyta lub czego się słucha; jak stworzyć prawidłowy warsztat pracy umysłowej i samokształceniowej (miejsce pracy, biblioteczka domowa, kartoteki, czyli uporządkowany zbiór notatek i odbitek kserograficznych). Wyjaśnienie pojęcia "samokształcenie" według Słownika języka polskiego PWN (t.3: R-Z, s.162): `kształcenie się o własnych siłach, nie w szkole, bez pomocy nauczyciela: Metody samokształcenia. Zdobywać wiedzę przez samokształcenie`.

2. Badanie własnego warsztatu pracy techniką metaplanu.

Nauczyciel przedstawia problem: Mój warsztat pracy umysłowej i samokształceniowej, oraz dzieli klasę na 4-6 osobowe grupy.

Każda grupa otrzymuje przygotowane wcześniej przez nauczyciela materiały:

- jeden arkusz szarego papieru, na którym wpisuje temat metaplanu,
- kartki w 4 kolorach (po ok. 10 kartek w każdym) - do zapisywania opinii,
- taśmę klejącą lub klej, kolorowe flamastry.

Nauczyciel ustala limit czasu na wykonanie zadania (ok. 20 min.).

Uczniowie dyskutując tworzą plakat.

Wszystkie elementy tj. temat, odpowiedzi, wnioski mają określone miejsce na plakacie, dla ułatwienia warto zapisać na nim flamastrem poniższe pytania - tytuły. Uczniowie wspólnie analizują problem wypełniając kolejne kolorowe kartki zgodnie z podanym przez nauczyciela wzorem, wypisując odpowiedzi na poniższe pytania na różnych kolorach kartek np.:

JAK JEST? - kartki żółte (tutaj ważne jest podawanie określeń stanu, a nie np. jego przyczyn).

JAK POWINNO BYĆ? - kartki niebieskie (tutaj istotą jest podanie opisu stanu postulowanego).

DLACZEGO NIE JEST TAK, JAK POWINNO BYĆ? - kartki czerwone (przyczyny stanu obecnego).

W prawym dolnym rogu plakatu umieszczamy napis WNIOSKI (czyli co zrobić, aby było tak, jak być powinno) - kartki zielone. Jeżeli zajdzie taka potrzeba, wnioski można podzielić na "zależne" i "niezależne od nas".

Trzeba pamiętać, aby każda opinia (element opisu, stanu postulowanego, przyczyna i wniosek) była pisana na oddzielnej kartce.

Uczniowie w grupach naklejają kolorowe kartki z odpowiedziami we właściwych miejscach plakatu.

Reprezentanci grup przedstawiają plakaty; odpowiadają na pytania pozostałych uczniów, udzielają wyjaśnień. W trakcie omawiania mogą nastąpić zmiany, niektóre kartki mogą zostać inaczej zapisane, wymienione, bądź przesunięte do innego obszaru. W trakcie prezentacji nauczyciel pełni jedynie rolę obserwatora.

Etap podsumowania: Nauczyciel wspólnie z całą klasą zbiera wnioski ze wszystkich plakatów, omawia efekty pracy grup. O ile jest to konieczne można wypracować wspólne wyniki dyskusji.

3. Notatka w zeszycie - jak powinien wyglądać prawidłowy warsztat pracy umysłowej (umeblowanie, oświetlenie, izolacja od hałasu, estetyka wnętrza, ład i porządek w miejscu pracy, komputer, biblioteczka podręczna, terminarz zajęć).

4. Planowanie nauki własnej.
Wyjaśnienie i pogadanka nauczyciela: Planujemy po to, aby w pełni wykorzystać czas. Zasadnicze reguły rządzące planowaniem:

Przeanalizuj czynności oraz czas ich trwania. Dokumentuj i sprawdzaj na co wykorzystujesz czas. Dzięki temu zyskasz orientację o tym, jak mija Twój dzień. Będziesz wtedy miał punkt wyjścia do lepszej organizacji czasu.

Sporządź plan czynności. Spisz listę zadań (codzienności), ustal ich hierarchię ważności - oceń, które zadania są bardzo ważne, które mniej ważne, a które marginalne.

Zapisuj rozkłady zadań. Jeśli nie prowadzisz terminarza, to zrób to. Zacznij od tygodniowego rozkładu stałych zajęć. Zapisuj w nim oczekiwane rezultaty działań, a nie czynności. Zamiast zapisu: 16-17: uczę się do sprawdzianu z historii, napisz: 16-17: nauczę się rozdziału dotyczącego wojen napoleońskich. Taki zapis ma być odpowiedzią na pytanie: Co chcę osiągnąć?

Planuj zadania realnie i elastycznie. Planuj tylko taką ilość zadań, którą jesteś w stanie wykonać. Nie popadaj w przesadę. Pamiętaj, że plany nie istnieją same dla siebie, a ich rolą jest ułatwić Ci życie.

Wyznaczaj czas zadania. Dokładnie i realnie określ czas potrzebny na wykonanie danego zadania. Z doświadczenia wynika, że określona praca trwa tak długo, jak dużo czasu przeznaczamy na jej wykonanie.

Wyznaczaj terminy. Szkoła i nauczyciele w dużej mierze zastąpią Ciebie w wypełnianiu tego obowiązku, wyznaczając terminy sprawdzianów, klasówek i egzaminów. Twoim zadaniem jest takie zaplanowanie pracy, aby zdążyć opanować materiał na wyznaczony termin. Nie posługuj się raczej tak mglistymi terminami, jak: wkrótce, w tym tygodniu, jak tylko będzie taka możliwość (przeważnie znaczą one najchętniej nigdy).

5. Planowanie wspomagane komputerowo: Pewną pomoc w planowaniu mogą stanowić programy komputerowe, tzw. organizery. Są to osobiste terminarze, zawierające kalendarz, umożliwiające kontrolę stanu wykonania zadań, a nawet obsługujące kontakty z innymi (poprzez pocztę elektroniczną). Najpopularniejsze programy zawierające takie funkcje to MS Outlook (pakiet MS Office) czy Lotus Organizer (pakiet Lotus SmartSuite).

Przeanalizuj swoje czynności z kilku ostatnich dni. Zobacz, jak naprawdę mija Twój dzień. Tylko uczciwa analiza pomoże Ci znaleźć miejsca w rozkładzie dnia, które warto zmienić. Zapisuj poszczególne czynności, ile czasu Ci zajęły. Po całym dniu usiądź i zastanów się, które z nich były niezbędne, które bardzo ważne, które mniej ważne, a które zbyteczne.

Czynność, zajęcie	Od	Do	Czas trwania	Niezbędne	Bardzo ważne	Mniej ważne	Zbyteczne	Uwagi

6. Określanie celów - wypełnianie kart pracy, wklejenie do zeszytów.

Rodzaj celu	Cel	Czas realizacji	Plan
długoterminowy		kilka lat	życiowy
średnioterminowy		2 lata	wieloletni
średnioterminowy		1 rok	roczny
krótkoterminowy		kilka miesięcy	kwartalny
bieżący		1 tydzień	tygodniowy

7. Podsumowanie i podziękowanie uczniom za przybycie. Podanie poradników z zakresu pracy samokształceniowej. Wklejenie do zeszytów.

Batko A.: Jak osiągnąć sukces w nauce. Poradnik dla uczących się i podejmujących pracę. Kraków 1998.

Brześkiewicz Z.: Superczytanie. Jak uczyć się trzy razy szybciej. Warszawa 1995.

Brześkiewicz Z.: Superpamięć. Warszawa 1996.

Brześkiewicz Z.: Supersłuchanie. Warszawa 1995.

Brześkiewicz Z.: Superumysł. Warszawa 1996.

Buzan T.: Mapy twoich myśli. Mindmapping, czyli notowanie interaktywne. Łódź 1999.

Buzan T.: Rusz głową. Łódź 1999.

Czerniawska E., Ledzińska M.: Ja i moja pamięć. O użytecznych strategiach uczenia się. Warszawa 1994.

Garczyński S.: Sztuka pamiętania. Warszawa 1966.

Green G.W.: Jak pomagać dziecku w nauce. Warszawa 1998.

Hamer H.: Nowoczesne uczenie się albo ściąga z metodyki pracy umysłowej. Warszawa 1999.

Król F.: Sztuka czytania. Warszawa 1982.

Osmelak J.: Jak uczyć się samodzielnie. Warszawa 1980.

Pietrasiński Z.: Sztuka uczenia się. Warszawa 1962.

Półturzycki J.: Ucz się sam. O technice samokształcenia. Wyd. 2 popr. i uzup. Warszawa 1972.

Rudniański J.: Jak się uczyć? Warszawa 1963.

Rudniański J.: S.O.S. dla ucznia czyli książka dla rodziców i wychowawców. Wyd. 4. Warszawa 1982.

Rudniański J.: Sprawność umysłowa. Warszawa 1984.

Saloni Z.: Jak pisać wypracowania. Poradnik dla uczniów. Warszawa 1988.

Skrzypczak H.: Organizacja i metody samokształcenia. Warszawa 1986.

Szkutnik Z.: Kurs szybkiego czytania. "Wiedza i Życie" 1990 nr 4-12.

Tinker M.A.: Podstawy efektywnego czytania. Warszawa 1980.

Weiner J.: Techniki pisania i prezentowania prac naukowych. Kraków 1992.

Zborowski J.: Nauka domowa ucznia szkoły średniej. Warszawa 1972.

8. Zadanie domowe

1) Opracuj tygodniowy plan czynności i zajęć.
2) Zaplanuj w obrębie tygodnia audycje telewizyjne do zobaczenia.

Bibliografia

Cierlica Wiesław: Organizacja pracy umysłowej i samokształceniowej. "Biblioteka w Szkole" 1997 nr 4, s.27.
Jak wypracować wnioski oparte na analizie stanu obecnego i jego przyczyn - czyli mataplan. "Poradnik Nauczyciela" 2001 nr 2, G 1.2, s.10-13.
Lachowska Elżbieta: Organizacja pracy umysłowej (szkoła ponadpodstawowa). "Poradnik Bibliotekarza" 1991 nr 6, s.40-41.
Zeman Elżbieta: Edukacja czytelnicza i informacyjna. Podręcznik dla uczniów liceum technicznego. Warszawa 1999.

Opracowanie:
mgr Marzena Popek

Wyświetleń: 2504