ZABAWY ZAPOBIEGAJĄCE STRESOM U DZIECI W MŁODSZYM WIEKU SZKOLNYM

Wielu pedagogów zastanawia się, jak reagować na problemy uczniów z koncentracją, niepokój i nadpobudliwość. Często przyczyn zaburzeń w zachowaniu i nauce dopatrują się w zaniedbaniach rodziców, TV, video oraz szerzącej się biedzie społeczeństwa. Nie wyjaśnia to jednak wszystkiego. Dlatego tak bardzo ważna jest pedagogiczna prewencja, która polega na przemyśleniu własnych wychowawczych i psychologicznych teorii, wybraniu takich celów w nauce dla naszych dzieci, które pozwolą im przetrwać trudne okresy, opracowaniu skutecznych metod i technik pedagogicznych oraz terapeutycznych. Prewencja oznacza także, że musimy pozwolić dzieciom nauczyć się możliwie jak najwcześniej wykorzystywania wszystkich możliwości organizmu w jak najbardziej harmonijny sposób i odnajdywania wciąż na nowo własnego rytmu pracy i zabawy, śmiechu i powagi, koncentracji i działania, ponieważ tylko te dzieci, które kierują się swoim wewnętrznym głosem i siły do życia czerpią ze swojego własnego centrum, pozostają gotowe i chętne do nauki, twórcze oraz przyjazne dla otaczających ich ludzi. Bardzo pomocne będą tu łagodne zabawy, przedstawione w zbiorze "Dzieci bez stresu", które pomogą im nauczyć się odprężać, regulować swój rytm i zbierać nowe siły. Zabawy te kierują się następującymi założeniami pedagogicznymi:

- dzieci bardzo wcześnie pragną być samodzielne, same decydować i wybierać, dlatego, w życiu codziennym muszą przeżywać takie sytuacje, w których doświadczą wolności i swobody w kształtowaniu procesu nauki;
- dzieci muszą bardzo długo uczyć siebie samych, poznawać swoje ciało ze wszystkimi jego szczegółami;
- dzieci potrzebują pełnego szacunku nastawienia do własnego ciała, są o wiele bardziej gotowe niż dorośli, aby wsłuchać się w jego mądrość;
- dzieci są kreatywne i kochają swoją twórczość;
- dzieci uczą się najlepiej z prostych doświadczeń, a mniej z teoretycznego rozważania; - dzieci chcą się nauczyć przede wszystkim wiary we własne siły, chcą wiedzieć, że mogą polegać na sobie samych, bardziej niż dorośli ufają swojej podświadomości;
- każde dziecko ma inne części ciała i strefy, które są szczególnie podatne na spięcia i skurcze;
- każde dziecko uczy się inaczej, inaczej pojmuje świat, inaczej reaguje, wykształca inne symptomy w przypadku przeciążenia;
- istotne jest, aby dzieci przeżywały wciąż takie sytuacje, w których mogą wytworzyć równowagę pomiędzy różnymi systemami swojego organizmu;
- w czasie zabawy i nauki w grupach dzieci łatwiej tracą swój osobisty rytm, niż wtedy, gdy poruszają się w nieformalnych ramach;
- aby dzieci były szczęśliwe, muszą się nauczyć, że mogą zrobić coś dla swojego dobrego samopoczucia;
- samodzielne działania dają dziecku poczucie własnej wartości;
- dzieci cenią dorosłych, którzy szanują ich podświadomość, intuicję i fantazję;
- dzieci są o wiele bardziej niż dorośli otwarte na metaforykę, symbolikę, fantazję i rytuały.

Łagodne zabawy mają prostą strukturę. Nawiązują swoją metaforyką do doświadczeń życiowych dzieci i zawierają prawie zawsze symboliczne, metaforyczne lub rytualne elementy, które stanowią dla podświadomości produktywny punkt oparcia i bodziec. Podczas łagodnych zabaw dzieci mogą dowiedzieć się, że możliwe jest:
- odprężenie się w każdej chwili;
- stworzenie sobie interesujących przerywników;
- pozyskiwanie na nowo energii i jej koncentracja;
- powodowanie współdziałania (ciała, duszy, uczuć) w przyjemny sposób;
- rozwijanie twórczości i wynalazczości;
- koncentrowanie się w coraz to nowy i interesujący sposób;
- kształtowanie swoich stosunków z innymi, dziećmi i dorosłymi, w bardziej żywy i naturalny sposób;
- chronienie i poszerzanie poczucia własnej wartości i radości z życia.

PROPOZYCJE ZABAW

Niemowlak, który rośnie

Cele - kiedy dzieci skończyły fazę skoncentrowanych zajęć, eksperyment ten pomaga odpocząć i skierować uwagę na coś innego.

Wiek uczestników - od lat 6.

Opis zabawy
Wyobraź sobie, że jesteś niemowlakiem. Możesz się położyć na brzuchu. Jesteś dopiero jeden dzień na tym świecie, a kiedy policzę do sześciu, wtedy będziesz miał już sześć miesięcy i będziesz mógł kucnąć. Potem policzę do dwunastu i podrośniesz trochę do dwunastu miesięcy, a więc będziesz miał już jeden rok i możesz przy wyprostowanych plecach powoli stanąć na nogi. Nie zapomnijcie powoli wdychać i wydychać powietrze, kiedy będziecie rośli. Możemy sobie również wyobrazić, że nakręcamy kamerą film, który tylko w ciągu jednej minuty pokazuje, jak szybko noworodek rośnie w ciągu roku. A teraz możemy sobie wyobrazić, że film ten pokazywany jest powoli od końca. Policzę do tyłu - od dwunastu do sześciu, a wy powróćcie do pozycji klęcznej. Następnie policzę do sześciu do jednego i połóżcie się na brzuchu na podłodze. Pamiętajcie cały czas o tym, by powoli oddychać.

Kryteria oceny
- Co przyszło ci do głowy w trakcie tej zabawy?

Pałac lodowy

Cele
Dla starszych dzieci jest to ekscytująca metaforyka z dramatycznymi akcentami. Prowadzący musi zwracać baczną uwagę, aby wszystkie dzieci wyszły z lodowego pałacu i dotarły do ognia.

Wiek uczestników - od lat 8.

Opis zabawy
Wyobraźcie sobie, że znajdujecie się w lodowym pałacu. Wszystko jest tam z lodu, błyszczy i migocze w świetle. Wszędzie są sople, kwiaty i kryształy lodowe, a wy chodzicie po wspaniałych komnatach i uważnie się przyglądacie. Jedno wiecie z całą pewnością: ten, kto zbyt długo zostanie w tym pałacu, również stanie się lodem. Na szczęście wiecie również i o tym, że jest z tego pałacu wyjście. Po drugiej stronie pałacu lodowego pali się duże ognisko, którego ciepłe promienie dają radosne światło. Tam będziecie mogli się ogrzać.
Zacznijcie teraz chodzić po lodowym pałacu. Poczujcie, jak robi się wam zimno. Policzę od dziesięciu do jednego, a kiedy dojdę do jedynki, opuśćcie wszyscy ten lodowy pałac i stańcie przy ognisku, aby się tam ogrzać.

Kryteria oceny
- Jak podobała ci się ta zabawa?
- Co przeżyłeś w lodowym pałacu?

Tancerka na linie

Cele
Jest to doskonała okazja dla starszych dzieci, by wyobrazić sobie siebie w bardzo indywidualny sposób. Najpiękniejsze wrażenie robi wypróbowana na trawniku lub łące, ale możemy bawić się też na materacach gimnastycznych.

Wiek uczestników - od lat 8.

Opis zabawy
Wyobraźcie sobie, że jesteście tancerkami na linie. Wyobraźcie sobie siebie na stalowej linie, po której za chwilę będziecie balansowali. Macie na nogach bardzo lekkie buty, tak lekkie, że czujecie pod stopami linę. Ćwiczycie na niej wasz specjalny numer popisowy. Wyobraźcie sobie dalej, że pod wami rozpięta jest siatka, na którą w każdej chwili będziecie mogli spaść, a ona was bezpiecznie złapie, a potem możecie kontynuować wasz trening. Czy jesteście gotowi?

Kryteria oceny
- Jak podobała ci się ta zabawa?
- Jaką sztuczkę popisową wymyśliłeś dla siebie?

Maski

Cele
W trakcie tej zabawy dzieci mogą się nieco rozpieszczać wzajemnie i przyczynić się do tego, by twarz partnera rozluźniła się i nabrała rześkich rysów.

Wiek uczestników - od lat 6.

Wprowadzenie do zabawy
Wyobraźcie sobie, że jesteście członkami obcego narodu. Świętujecie ceremonię ślubną w waszej wiosce, a obyczaj wymaga, aby każdy pojawił się tam z pięknie wymalowaną twarzą. Wyobraźcie sobie jakiegoś partnera. Usiądźcie naprzeciwko siebie na podłodze. Jedno z dzieci zamyka teraz oczy, a drugie zaczyna ozdabiać twarz partnera. Wyobraźcie sobie, że macie piękne kolory na palcach, we wszystkich możliwych odcieniach. Wykorzystajcie wasze opuszki palców i ozdabiajcie twarz przyjaciela tak, jak to najbardziej do niego pasuje. A kiedy już zostaniecie umalowani przez swego przyjaciela, wtedy możecie spróbować wyobrazić sobie w fantazji waszą przyozdobioną twarz, kolory i linie, które ją upiększają. A teraz zamieńcie się rolami, aby twarz tego dziecka, które przed chwila malowało, również została ozdobiona. Zamknijcie oczy, kiedy wasze twarze będą ostrożnie i delikatnie malowane.

Kryteria oceny
- Jak podobała ci się ta zabawa?
- Jakiego rodzaju ozdoby zostały namalowane na twojej twarzy?

Pisanie nosem

Cele
Jest to wspaniała możliwość odprężenia mięśni karku.

Wiek uczestników - od lat 6.

Opis zabawy
Wyobraź sobie, ze twój nos jest ołówkiem, przy pomocy którego możesz pisać i rysować. Przekręć głowę w lewą stronę, a potem w prawo i zacznij pisać swoje imię. Wykorzystuj przy tym duże, piękne litery i śledź oczami wszystkie łagodne linie, które malujesz. A teraz możesz namalować dużo kółek, w prawo i w lewo. I poczuj, jak twój kark może być przydatny oraz jak lekko twoja głowa siedzi na barkach.

Kryteria oceny
- Jak podobała ci się ta zabawa?
- Jakie ruchy były łatwiejsze: te wykonywane w prawo, czy też te w lewo?

Sztuczka pokazowa klowna

Cele
W trakcie tego eksperymentu dzieci mogą otrzymać dużą porcję śmiechu. Mają one możliwość odczuwania w zabawny sposób swoich pleców i rozluźnienia muskulatury.

Wiek uczestników - od lat 6.

Opis zabawy
Wyobraźcie sobie, że jesteście klownami w cyrku. Zostaliście wybrani spośród wielu innych osób, aby nauczyć się nowej sztuczki. Wiecie o tym, że klowni są bardzo zręczni i zwinni, i że rozśmieszają publiczność. Wybierzcie sobie partnera do przećwiczenia tej nowej sztuczki. Usiądźcie plecami do siebie na podłodze. Ustawcie płasko swoje stopy przed sobą, blisko ciała. A teraz złapcie się ramionami, zahaczcie jedno o drugie. Kiedy plecy są ściśle do siebie dociśnięte, a nogi i stopy mają stałe oparcie, spróbujcie razem wstać. Czy możecie sobie wyobrazić, jak robi to dwójka klownów? A ile razy chcecie spróbować? Kiedy uda się wam to po raz pierwszy, wypróbujcie to samo drugi raz.

Kryteria oceny
- Jak podobała ci się ta zabawa?
- Czy istnieje jakiś trik w tej sztuczce?

Atleta

Cele
Jest to prosty i bardzo skuteczny eksperyment, w czasie którego rozluźniane są stany napięcia w ramionach i barkach, a dzieci uzyskują przypływ nowej energii.

Wiek uczestników - od lat 6.

Opis zabawy
Wyobraźcie sobie, że jesteście atletami. Macie nogi o ogromnych, wytrenowanych mięśniach, ramiona i uda, które wibrują siłą. Jesteście w waszym studiu sportowym i chcecie zobaczyć, ile dzisiaj jesteście w stanie podnieść. Wiecie również, że za chwilę będziecie unosić w górę żelazną sztangę z ciężarami na prawym i lewym jej końcu. A więc pochylacie się ze zgiętymi kolanami, mocno chwytacie sztangę i podnosicie ją na wysokość klatki piersiowej. Zacznijcie od lżejszych ciężarów, a dopiero za drugim, trzecim razem pozwólcie, aby były one cięższe. Dobrze? Rozpoczynamy trening.

Kryteria oceny
- Jak podobała ci się ta zabawa?
- Jaką część twojego ciała najbardziej teraz odczuwasz?

Niebo

Cele
W tej bardzo pięknej fantazji sugerowane jest odczuwanie ciszy i dalekich przestrzeni. Po męczącej pracy i wielu kontaktach z innymi osobami dzieci mogą w jej trakcie zregenerować siły i na nowo ustanowić swoją własną, prywatną sferę.

Wiek uczestników - od lat 8.

Opis zabawy
Wyobraź sobie, że leżysz pewnego słonecznego dnia na łące. Jest popołudnie, a ty czujesz pod sobą miękką, soczystą trawę. Wszystko pachnie tak wspaniale! Leżysz na plecach i spoglądasz w niebo, które błyszczy w górze - jasne, przejrzyste i o wspaniałym, głęboko błękitnym kolorze. Twoje oczy odpoczywają tak dobrze na tym błękicie. Widzisz motyla, lekkiego jak piórko i z pięknymi wzorkami na skrzydłach. A po chwili już go znowu nie ma, odleciał. Wysoko na niebie jakiś ptak zatacza kółka. Śledzisz go oczami, aż znika wysoko w górze, w głębinach nieba. Jeszcze wyżej, wysoko ponad orłem płynie na niebie mała chmurka. Patrzysz za nią i widzisz, jak rozpływa się w powietrzu. A potem jest nad tobą tylko niebo, szerokie, łagodne i tak ciche. A kiedy już dość rozkoszowałeś się tą ciszą, możesz powoli wrócić do nas wszystkich i odpocząć jeszcze przez moment na podłodze.

Kryteria oceny
- Jak podobała ci się ta zabawa?
- Czym rozkoszowałeś się najbardziej, leżąc na łące?

Mur

Cele
Fantazja ta podkreśla spokój, stabilność i wagę osobistych pragnień.

Wiek uczestników - od lat 6.

Opis zabawy
Wyobraź sobie, że w piękny, słoneczny dzień wychodzisz na spacer. Idziesz wzdłuż muru. Gdzieś w tym murze znajduje się przejście albo jakieś schodki, które prowadzą ponad nim. Po drugiej stronie muru jest coś, czego potrzebujesz albo czego pragniesz. Możesz przejść tam i wziąć to. Co przynosisz stamtąd?

Kryteria oceny
- Jak podobała ci się ta zabawa?
- Jak wyglądał twój mur?

Delfin

Cele
Tutaj przedstawiony zostaje przyjazny pomocnik, który udziela pomocy zmęczonemu dziecku i pobudza je do dalszej pracy.

Wiek uczestników - od lat 6.

Opis zabawy
Wyobraź sobie, że pływałeś bardzo długo w wodzie. Jesteś teraz zmęczony. Delfin zauważy, że jesteś wyczerpany. Proponuje ci przejażdżkę na swoim grzbiecie. Pozwalasz sobie pomóc. Dokąd zanosi cię ten delfin? Co zobaczyłeś?

Kryteria oceny
- Jak podobała ci się ta zabawa?
- W jaki sposób pozwoliłeś się nieść delfinowi?

Niewidzialny

Cele
To wyobrażenie eliminuje niekiedy bardzo silny czynnik stresogenny - społeczną kontrolę. Podkreślane jest tutaj prawo dziecka do posiadania własnych życzeń i doświadczeń, które nie są ustanawiane i kontrolowane przez dorosłych.

Wiek uczestników - od lat 6.

Opis zabawy
Wyobraź sobie, że znalazłeś czapkę - niewidkę. Kiedy założysz ją na głowę, stajesz się niewidzialny. Ty sam widzisz wszystko wokół siebie, ale ciebie nikt nie widzi. Co zrobisz, kiedy staniesz się niewidzialny dzięki takiej czapce?

Kryteria oceny
- Jak podobała ci się ta zabawa?
- Jak wyglądała twoja czapka - niewidka?

Strzała

Cele
Ta fantazja podkreśla swobodę i siłę dziecka oraz jego życzenie, by samodzielnie podejmować decyzje.

Wiek uczestników - od lat 6.

Opis zabawy
Wyobraź sobie, że jesteś strzałą, która leci wysoko do nieba. Wystrzelony zostałeś zamaszyście przez duży łuk. Lecisz ponad naszym budynkiem, bardzo wysoko w górze. Ślizgasz się w powietrzu bardzo szybko, pewnie i stanowczo. Twoja droga prowadzi ponad lasami, rzekami i górami. Gdzie chciałbyś wylądować?

Kryteria oceny
- Jak podobała ci się ta zabawa?
- Jak wyglądała twoja strzała?

Ślimak olbrzym

Cele
W trakcie tego medytacyjnego eksperymentu ruchowego dzieci mogą wspaniale osiągnąć wewnętrzny spokój i zregenerować swoje siły. Są to ćwiczenia szczególnie ważne dla muskulatury pleców.

Wiek uczestników - od lat 4.

Opis zabawy
Wyobraźcie sobie, że jesteście dużymi, bardzo dużymi ślimakami. Wiecie, że ślimaki poruszają się bardzo, bardzo wolno. Potrzebują dużo czasu, aby przejść z jednego miejsca na drugie. Pochylcie ciała na wysokości bioder do przodu, wysuńcie kolana także odrobinę do przodu i opuśćcie luźno ramiona w dół. Wyobraźcie sobie, że po przeciwnej stronie pomieszczenia znajduje się piękny, płaski kamyk, na który chcecie się wspiąć, aby tam odpocząć i przespać się. A teraz idźcie powoli, bardzo powoli w kierunku waszego celu, z ramionami prawie dotykającymi podłogi. A kiedy tam dotrzecie, będziecie mogli zwinąć się w kulkę i odpocząć na kamieniu.

Kryteria oceny
- Jak podobała ci się ta zabawa?
- Co czujesz teraz w swoich plecach?

Olbrzym i krasnal

Cele
Dzieci lubią mitologiczne postacie, które symbolizują ich własny proces rozwoju. Dla wielu z nich jest to prawdziwa rozkosz, kiedy mogą się identyfikować z krasnalami, z ich lekkością i zręcznością. Poruszanie się jak olbrzym ma też swoje zalety, ale jest dość męczące.

Wiek uczestników - od lat 6.

Opis zabawy
Kto, waszym zdaniem, jest najbardziej szczęśliwy: olbrzym czy krasnal?...Ustawcie się tak, aby każdy z was miał wystarczająco dużo miejsca. Zamknijcie oczy, jeśli chcecie i pomyślcie o olbrzymach, które znacie lub które wymyśliliście sobie. Jakie to olbrzymy... Goliat?, King Kong?, Liczyrzepa?... Stań teraz tak, jak prawdziwy olbrzym. Stań się coraz wyższy i wyższy, a teraz chodź wokół jak ten olbrzym, powoli i ostrożnie, aby pozostałe olbrzymy miały wystarczająco dużo miejsca (20 do 30 sekund). Przerwij, potrząśnij rękoma i nogami, aby je trochę rozluźnić. Pomyśl teraz o krasnalach, które znasz. Siedmiu krasnoludków, przyjaciół królewny Śnieżki?, Smerfy? Stań się teraz małym, zwinnym krasnalem. Jesteś bardzo mały i masz takie same zaskakujące ruchy jak on. Zacznij chodzić wkoło jako ten krasnal i wykorzystaj to, że teraz masz o wiele więcej przestrzeni...(20 do 30 sekund). Przerwij i potrząśnij ramionami i nogami, aby je trochę rozluźnić. A kiedy wrócisz na swoje miejsce, zauważysz, jakie zalety ma twój wzrost.

Kryteria oceny
Jakiego olbrzyma i jakiego krasnala wyobraziłeś sobie?
Jak duży chciałbyś być w przyszłości?

Święto w dżungli

Cele
Jest to bez wątpienia najgłośniejszy i najbardziej ruchliwy eksperyment. Reguły są proste i początkowo wywołują żywy chaos, z którego najczęściej bardzo powoli wyłania się uporządkowany rytm. Dla starszych dzieci zabawa ta stanowi bardzo cenne wyzwanie, które prowokuje inicjatywę, koordynację, intuicję, ducha drużyny i wiele śmiechu.

Wiek uczestników - od lat 8.

Opis zabawy
Wyobraźcie sobie, że jesteście w podróży do obcego kraju. Dotarliśmy do małej wioski, która świętuje narodziny czworaczków. Zostaliśmy na nie zaproszeni. Starosta wioski zaproponował zabawę na cześć czwórki noworodków. Najpierw wzięli w niej udział mieszkańcy wioski, a teraz zaproszono także i nas, gości.
Obowiązują w niej następujące reguły: siedzimy wszyscy w kole, na ziemi. Każdy, kto chce, może na cześć czworaczków wstać, ale wolno mu pozostać w takiej pozycji tylko przez cztery sekundy, potem musi usiąść z powrotem. Odliczajcie sami te sekundy wraz z waszym wewnętrznym zegarem, a więc na przykład: "Jeden szympans, dwa szympansy, trzy szympansy, cztery szympansy". Ten, kto usiadł, może znowu wstać, jeśli ma na to ochotę. Naszym Celem jako grupy jest to, by wyprostowanych zawsze stało czworo dzieci, ani jednego mniej, ani jednego więcej. Czy zrozumieliście te reguły?

Kryteria oceny
- Jak podobała ci się ta zabawa?
- O czym myślałeś w jej trakcie?

Złota żaba

Cele
Dzieci mogą w trakcie tej poetyckiej, medytacyjnej zabawy w naturalny sposób odprężyć swoją twarz, swojej duszy pozwolić się wyciszyć i uspokoić. Później otwierają się na nowe bodźce.

Wiek uczestników - od lat 5.

Opis zabawy
Chciałabym zaprosić was do zabawy, w trakcie której musimy wszyscy siedzieć bardzo cicho - w przeciwnym razie nie będziemy mogli złapać tego, co być może później złapiemy. Usiądźcie wszyscy na podłodze i skrzyżujcie nogi. Możecie jedną stopę położyć na udzie, jeśli macie na to ochotę. Utrzymujcie wasze plecy w wyprostowanej pozycji, a potem lekko opuście barki. Zamknijcie oczy.
Czy widzieliście kiedykolwiek małą, złotą żabkę, która siedzi na dużym, zielonym liściu lilii wodnej tak cicho, że nic się nie porusza i wygląda, jakby spała? Dzisiaj wszyscy będziemy takimi żabkami. Wyobraźcie sobie, że siedzicie na liściu lilii wodnej pośrodku stawu. Siedzicie tam, jak ta żabka, bardzo cicho i oddychacie powoli, nabieracie głęboko powietrza do płuc i wypuszczacie je do końca. W ten sposób żaby łapią muchy na kolację - siedzą tak cicho, że muchy ich po prostu nie widzą, a następnie wyciągają swój długi język i łapią muchę. Czy potraficie tak szybko wystawić język?
A teraz siedźcie spokojnie, a ja będę udawała bzyczącą muchę: "ssssss...". Za każdym razem, gdy wydam z siebie taki dźwięk, możecie wystawić język i złapać muchę. Każdy liczy sam dla siebie te muchy, które udało mu się schwytać. (kiedy dzieci siedzą skoncentrowane, prowadzący powinien odczekać jeszcze kilka chwil, zanim zacznie naśladować muchę). Potem czeka za każdym razem po 30 sekund i dopiero po upływie tego czasu udaje następną muchę. Kiedy pierwszy raz bawimy się w tę zabawę, pozwalamy dzieciom schwytać trzy do czterech much. Później, stopniowo, możemy zwiększyć tę liczbę. Do tła zabawy można jeszcze dołączyć odgłosy śpiewającego ptaka, szczekającego psa, szumu drzewa, itp.

Kryteria oceny
- Jak podobała ci się ta zabawa?
- Co przyszło ci na myśl w jej trakcie?

BIBLIOGRAFIA

Klaus W. Vopel: Dzieci bez stresu. W cudownej krainie fantazji. Wydawnictwo JEDNOŚĆ, Kielce 2000.

Opracowanie: JANINA WOŹNIAK

Wyświetleń: 1998