Nadpobudliwość psychoruchowa, a trudności w nauce

Praca nauczyciela w klasach I-III wymaga od niego wnikliwej obserwacji uczniów przede wszystkim w celu ich dokładnego poznania. W wyniku takich działań powinien zwrócić szczególną uwagę na te symptomy, które mogą wskazywać na zaburzenia w zachowaniu a nawet w rozwoju dziecka.

Nauczyciel rozpoczynający pracę w klasie pierwszej bardzo szybko zauważa różnice między dziećmi, ich zachowaniem, możliwościami, stopniem dojrzałości szkolnej. Czasem łatwo zintegrować zespół, czasem trwa to wiele tygodni.

Do trudności wychowawczych obserwowalnych już w pierwszych tygodniach nauki można zaliczyć nadpobudliwość psychoruchową.

Z nadpobudliwością psychoruchową mamy do czynienia wówczas, gdy dochodzi do powstania przewagi procesów pobudzania nad procesami hamowania.

Przyczyną nadpobudliwości psychoruchowej mogą być:
- Przeszkody występujące w fazie największego wzrostu mózgu
- Uszkodzenia powstałe w życiu płodowym
- Uszkodzenia powstałe podczas porodu
- Błędy wychowawcze
- Nerwowy tryb życia dziecka

Nadpobudliwość u dziecka może pojawiać się w trzech sferach:
- ruchowej
- poznawczej
- emocjonalnej

Typowymi objawami w sferze ruchowej jest ekspansja ruchowa wraz z niepokojem ruchowym. Dzieci, u których występuje owa nadpobudliwość biegają, krzyczą, na lekcji wyrywają się do odpowiedzi, szukają okazji aby wyżyć się ruchowo. Trudno im zachować skupienie. Nadpobudliwość wzrasta, gdy dziecko przebywa w grupie. Zdarza się, że towarzyszy jej brak precyzji lub częstsze uleganie wypadkom. Dziecko zajmuje się drobiazgami np. gryzie ołówek, bazgrze po zeszycie, niszczy rzeczy znajdujące się wokół niego. Wzrost emocjonalnego napięcia może doprowadzić do jąkania, nerwicy, czy ruchów mimowolnych.

Nadpobudliwość w sferze poznawczej charakteryzuje się odruchem orientacyjnym na działające bodźce. Uwagę dziecka ciągle coś rozprasza toteż trudno skupić się jemu na jednej rzeczy. Odwraca się, zagaduje kolegów, nie uważa o czym się mówi na lekcji, każdy szmer głośno komentuje. Bywa, że wyrywa się do odpowiedzi nie pozwalając nauczycielowi zakończyć pytania. Udziela więc błędnych odpowiedzi, gdyż nie dokonało pełnej analizy myślowej. Uczeń sprawia wrażenie bezkrytycznego, mniej spostrzegawczego i mniej inteligentnego niż jest w rzeczywistości. W zeszycie zostawia niedokończone zdania lub litery. Czasem przeważa u niego świat fantazji nad rzeczywistością.

Nadpobudliwość psychoruchowa może objawiać się też w sferze emocjonalnej, jest to zwiększona wrażliwość na działające bodźce. Dzieci takie są konfliktowe, agresywne, łatwo przechodzą od płaczu do śmiechu, nie potrafią przystosować się do wymagań szkolnych.

Innym elementem powyższej nadpobudliwości jest wzmożona lękliwość, strach przed nowymi sytuacjami, zwłaszcza szkolnymi, a także zbyt mocne przeżywanie nieporozumień i niepowodzeń w domu i w szkole.

Przystępując do pracy z dzieckiem nadpobudliwym należy pamiętać o głównych zasadach:
1. Zainteresowanie dziecka tematem, lekcją przy równoczesnym zapewnieniu mu wybiegania się na przerwie lub zorganizowania krótkiej gimnastyki śródlekcyjnej.
2. Delikatna zachęta ze strony nauczyciela do udzielenia odpowiedzi, rozwiązywanie zadań itp.
3. Konsekwencja w postępowaniu dziecko winno wiedzieć co wolno, a czego nie należy robić.
4. Wyznaczanie niezbyt odległych celów działania i określenie sposobu ich realizacji. Im bliższy postawiony cel tym większa pewność, że polecenie zostanie wykonane przez dziecko.
5. Systematyczne wdrażanie dziecka do finalizowania każdego rozpoczętego zadania.
6. Stała kontrola, przypominanie o obowiązkach i pomoc w ich realizacji.
7. Spokój i rozsądek ze strony nauczyciela, niepokój może udzielić się dziecku.
8. Zwracanie uwagi na staranne wykonanie prac i ich zakończenie.
9. Stopniowe wydłużanie czasu trwania zadania i nasilenie stopnia trudności.
10. Nadmierną ruchliwość pozytywnie ukierunkować polecając dziecku np. zmazanie tablicy itp.
11. Umieszczenie podopiecznego blisko nauczyciela.
12. Nie należy pozwolić na chaotyczny, bezładny ruch określając jasno zasady zabaw.
13. Starać się układać harmonogram działań tak, aby po zajęciach ruchowych stosować ćwiczenia wymagające spokoju np. wycinanie, lepienie, wydzieranie itp.

Zasady postępowania z dzieckiem nadpobudliwym w domu.

- Dziecko nadpobudliwe psychoruchowo powinno mieć zapewnioną w domu atmosferę akceptacji i spokoju.
- Należy być konsekwentnym w ustalaniu reguł.
- Osoba dorosła powinna kontrolować swoje emocje w kontakcie z dzieckiem nadpobudliwym, nie wolno jej reagować wybuchowo, gwałtownie.
- Zawsze należy stwarzać poczucie bezpieczeństwa i dać dziecku do zrozumienia, że się je kocha, ale jest się jednocześnie konsekwentnym i wymagającym.
- Wymagania stawia się w sposób jasny i klarowny, aby dziecko znało swoje obowiązki i wiedziało, jak ma się zachować w danej sytuacji.
- Obowiązki domowe powinny być dostosowane do jego możliwości. Każdy przejaw chaosu eliminuje się, a chwali się za dobre wykonanie zadania oraz docenia się trud włożony w pracę, choćby dziecko wykonało ją mniej dokładnie.
- Ważne jest, aby dzienny rozkład zajęć dziecka był uporządkowany, miał jasną strukturę: odpowiednią i tę samą porę wstawania, oglądania telewizji, kolacji i snu.
- Należy ograniczyć czas oglądania telewizji, wyeliminować programy o treści agresywnej z dużym ładunkiem emocji i szybką akcją.
- Gdy dziecko odrabia lekcje, eliminuje się dodatkowe bodźce, które mogą rozpraszać, np. wyłącza się radio, chowa zabawki z biurka.
- Osoby opiekujące się dzieckiem nadpobudliwym powinny nauczyć się odczytywać jego sygnały ostrzegawcze poprzedzające wybuch. Spokojnie interweniować, aby uniknąć wybuchu przez odwrócenie uwagi lub spokojnie omówić konflikt.
- Liczbę dzieci biorących udział w zabawie należy ograniczyć do jednego lub dwóch ze względu na duże rozproszenie i pobudliwość. Dom jest najlepszym miejscem do zabawy, ponieważ można obserwować dziecko i interweniować w każdej chwili.
- Proponowane zabawy w chwilach wolnych to: lepienie, wycinanie, układanie klocków, itp.
- W sytuacji konfliktowej nie należy zostawiać dziecka zbyt długo w napięciu emocjonalnym, np. odsyłać je do własnego pokoju, odraczać karę do przyjścia ojca. Rozwiązanie konfliktu powinno nastąpić zaraz po sytuacji konfliktowej.
- Opiekunowie powinni codziennie poświęcić trochę czasu na rozmowę i wspólną zabawę.
- Opiekunowie powinni też odnosić się do dziecka z wyrozumiałością i cierpliwością, ponieważ jego zachowanie nie wynika ze złości, ale z nieumiejętności kontrolowania swego zachowania.
- Dla dziecka należy wyznaczyć osobny pokój lub część pokoju, jako jego własny teren oraz miejsce do nauki, przed którym znajduje się czysta ściana, pozbawiona dodatkowych elementów czy dekoracji.

Jeżeli mimo wysiłków ze strony rodziców i nauczycieli nie poddaje się normalnemu sposobowi wychowania i rodzice nie są w stanie pomóc dziecku, wówczas niezbędna jest systematyczna terapia dobrana przez specjalistę.

Literatura:

1. M. Bogdanowicz "Psychologia kliniczna dziecka w wieku przedszkolnym"
2. H. Nartowska "Wychowanie dziecka nadpobudliwego"
3. G. Serfontein "Twoje nadpobudliwe dziecko"
4. H. Spionek "Psychologiczna analiza trudności i niepowodzeń szkolnych"
5. T. Wolańczyk "Nadpobudliwość psychoruchowa u dzieci; Prawie wszystko, co chcielibyście wiedzieć.

Opracowanie: Janina Jereczek

Wyświetleń: 796