Portret kobiety w barokowym malarstwie i poezji

Wprowadzenie

Nauczyciel języka polskiego

Nauczyciel rozmawia z uczniami o tym, czy we współczesnym świecie istnieje jeden kanon piękna i urody (model narzucony przez kulturę świata zachodniego, ale są też modele wytworzone przez inne kultury np.: afrykańską, azjatycką). Na podstawie przyniesionych z domu fotosów, uczniowie prezentują współczesny wzorzec kobiecego piękna obowiązujący w dzisiejszej Europie.

Pytania do klasy:

1. Jaki jest współczesny ideał kobiecej urody?

dziewczęta: spróbujcie określić wzór piękności dnia dzisiejszego

chłopcy: jaki typ kobiety / dziewczyny wam się podoba?
2. Skąd biorą się takie ideały i od czego zależą różnice w sposobach widzenia (czas, środowisko, płeć, wiek)
3. Kto i co kształtuje współcześnie wzorce piękności?
(film, telewizja, dyktatorzy mody, artyści, media).
4. Kto kształtował wizerunek piękna w poprzednich epokach?
(malarze, rzeźbiarze, literaci).

Nauczyciel wiedzy o kulturze

Czym jest piękno?
- Ludzie renesansu uważali piękno za najwyższą wartość.
- Połączenie elementów filozofii antycznej z religią chrześcijańską zrodziło przekonanie, że miarą piękna i sztuki jest człowiek uważany za najdoskonalszą istotę.
- Przykładem takiej renesansowej piękności jest Mona Lisa Leonarda da Vinci.

Pokaz slajdu (piękno zawarte w nieuchwytnym uśmiechu, delikatnych cieniach z zatartą granicą światła. Całość utrzymana w tonacji barw chłodnych, w subtelnych brązach błękitach i zieleniach. Postać spokojna, kompozycja statyczna).

Michał Anioł natomiast zwiastuje barok, pisząc słowa:
"...pojęcie piękna wyobrażone i dojrzane wewnątrz serca". "... jam się narodził ni ślepy ni głuchy. Pięknu pokrewny ogniem mego łona..."

Nauczyciel polonista

Podaje temat lekcji i określa jej cele.
Temat: Portret kobiety w barokowym malarstwie i poezji.
Cele lekcji:
Uczeń potrafi:
- porównać poetycki opis kobiecej urody z obrazami Rubensa,
- wskazać podstawowe cechy stylu barokowego w malarstwie i poezji,
- dostrzec ewolucję ideałów estetycznych na przykładzie dzieł literackich i malarskich,
- zinterpretować wiersz współczesnej poetki Wisławy Szymborskiej - "Kobiety Rubensa".
Rozwinięcie

Nauczyciel wiedzy o kulturze

Wskazuje trzy obrazy Rubensa (na sztalugach), które będą omawiane w grupach. 1. "Porwanie córek Leukippa"
2. "Trzy Gracje"
3. "portret Zuzanny Fourment"

Nauczyciel polonista zleca uczniowi głośne przeczytanie wiersza Samuela Twardowskiego - "Nadobna Paskwalina"
Uczniowie w grupach będą opisywali własnymi słowami wygląd bohaterki lirycznej wiersza oraz wskażą cechy charakterystyczne dla obrazów Rubensa, biorąc pod uwagę określone środki artystycznego wyrazu.

Nauczyciel wiedzy o kulturze

Przeprowadza losowanie kartek z poleceniami dla poszczególnych grup.
Polecenia dla grup zajmujących się tekstem wiersza (kartony, markery):
Grupa I - włosy, czoło, brwi i oczy opisywanej kobiety.
Grupa II - nos, policzki, usta, szyja, piersi Paskwaliny
Grupa III - jakie części mowy występują w największym natężeniu (wypisać) skąd bierze się dynamiczność opisu? Polecenia dla grup zajmujących się obrazami Rubensa
Grupa IV - kompozycja ("Porwanie córek Leukippa").
Grupa V - światłocień ("Trzy Gracje").
Grupa VI - kolorystyka ("Portret Zuzanny Fourment").
Po pięciu minutach przedstawiciele poszczególnych grup referują wykonane zadania posługując się informacjami zapisanymi na kartonach.
Uczniowie analizujący wiersz zwracają uwagę na niezwykle plastyczny opis twarzy, włosów, szyi Paskwaliny. Jest to dziewczyna emanująca wdziękiem. Młodzież dostrzega, iż wiersz obfituje w czasowniki, które dynamizują opis postaci. Ważną rolę odgrywają również promienie słoneczne, które urozmaicają kolorystykę opisu.

Nauczyciel polonista podsumowując te informacje stwierdza, że poetę fascynuje zmysłowość dziewczyny. Swoje kartony prezentują grupy plastyczne.

Nauczyciel wiedzy o kulturze dokonuje podsumowania: Artysta dążył do ukazania walorów postaci oraz stworzenia nastroju w obrazie. Zastosował bardzo dynamiczną kompozycję. Zasugerował tym samym temperament postaci. Ruch wzmocnił przez pociągnięcia pędzla i zastosowanie żywych kolorów oraz odpowiednie rozmieszczenie postaci na obrazie (po przekątnej) w miękkim modelunku światłocieniowym ukazał obfitość kształtów. Światło nie dominuje jednak w obrazie a jedynie podkreśla przestrzenność brył i współistnieje z barwą. Kolorystyka ukazuje świeżość, młodość, delikatny urok przedstawionych kobiet. Gama barw jest pełna, poszerzona, czysta i nasycona z przewagą tonów ciepłych. Przez zastosowanie kontrastu walorowego Rubens wydobył i podkreślił jasny blask i delikatność ciała. Reasumując można stwierdzić, że ruch i światło stanowią w dziełach baroku nierozłączną całość i dzięki temu oddziałują na emocje odbiorców.

Nauczyciel polonista

Jako podsumowanie rozważań na temat barokowego wizerunku kobiecego piękna zinterpretujemy wiersz Wisławy Szymborskiej - "Kobiety Rubensa". Uczeń głośno czyta tekst utworu. Pytania skierowane do całej klasy:

- jakie zabiegi charakterystyczne dla poetyki barokowej można odnaleźć w tym wierszu? (hiperbolizacja, sensualizm, konceptualizm).
- jaka zasada obowiązuje w tym tekście? (kontrast między współczesnym a barokowym ideałem kobiety).

Wniosek:

1.Mamy do czynienia z pastiszem - świadomym naśladownictwem stylu, w tym przypadku barokowego.
2. Normy dotyczące piękna są względne, ponieważ wiążą się z modą obowiązującą w danej epoce.

Opracowanie:
mgr Elżbieta Centkowska
Nauczyciel wiedzy o kulturze
mgr Agnieszka Sawicka
Nauczyciel polonista

Wyświetleń: 7005