Metody aktywizujące

(referat na zespól samokształceniowy nauczycieli - wychowawców).
Wychowanie to długotrwały proces obejmujący wszystkie sfery życia człowieka. Celem wychowania jest pomoc w osiągnięciu pełni dojrzałości osobowej. Proces wychowania, aby być skutecznym, musi opierać się na podstawowym systemie wartości: prawdzie, dobru i pięknie.
- Wychowanie powinno obejmować :
- płaszczyznę wiedzy,
- kształtowanie umiejętności

Przekazywana wiedza może być teoretyczna, (tzw. "wiedza zimna")
ściśle oparta na założeniach naukowych i tzw. "wiedza gorąca", która pochodzi bezpośrednio z doświadczenia człowieka.

Nauczanie metodami aktywizującymi to organizowanie takiej sytuacji, w której "wiedza zimna" - teoretyczna, staje się przedmiotem doświadczenia i przez przeżycie tegoż doświadczenia zmienia się w "wiedzę gorącą".
Nauczanie to polega na :
- osobistym zaangażowaniu słuchaczy;
- wspólnym przemyśleniu problemu,
- wspólnym wykonywaniu działań zmierzających do wyjaśnienia zagadnienia,
- wysłuchanie innych.

Celem zaś jest stymulowanie naturalnych mechanizmów rozwojowych młodego człowieka, pobudzanie do myślenia.
Metody aktywizujące bezpośrednio odwołują się do podstawowych zasad komunikacji. Każda dobra komunikacja realizuje się w trzech płaszczyznach (tzw. "trójkąt dydaktyczny")

TREŚĆ

MY JA
(płaszczyzna stosunków międzyludzkich) (przeżycia osobiste)
Zalety metod aktywizujących w odniesieniu do zasad komunikacji

TREŚĆ
ułatwiają zrozumienie
tematu;
pobudzają do przemyśleń;
powodują wzrost
zainteresowania tematem.


JA
- pomoc w lepszym poznaniu siebie,
- uświadomienie swojej sytuacji, własnych możliwości;
- dodanie uczestnikom odwago do wyrażania swoich poglądów, życzeń wobec innych ludzi.

MY
- stworzenie atmosfery zaufania;
- otworzenie się na siebie w życzliwości i tolerancji,
- lepsze poznanie się,
- wzajemne zrozumienie,
- rozwijanie umiejętności nawiązywania kontaktów, przezwyciężania konfliktów.

METODY NAUCZANIA

Podające (tok podający) Cel : przekazanie informacji. - wykład - prelekcja - pokaz - opis - opowiadanie - anegdota

Aktywizujące Cel: rozumienie faktów, zdarzeń, problemów. (tok problemowy, eksponujący, praktyczny) - dyskusja - burza mózgów - met. trybunału - met. sytuacyjna - pogadanka (rozmowa skojarzeniowa) - "kula śniegowa" - układanka - praca oparta o źródła - "5 z 25" - inscenizacja - collage

DYSKUSJA - to zbiorowe roztrząsanie problemu (dwóch przeciwstawnych sobie stanowisk), szczera, niczym nie skrępowana wymiana poglądów.

Celem tej metody jest poszukiwanie prawdy śród rozbieżnych argumentów, jest rodzajem "walki słownej" uczy umiejętności argumentacji (dobrze jest jeżeli "strony" są do niej przygotowane).

BURZA MÓZGÓW - metoda polegająca na zebraniu w krótkim czasie bogactwapomysłów prowadzących do rozwiązania danego problemu; wskazuje na wielość dróg prowadzących do osiągnięcia celu, najczęściej służy do przygotowania dyskusji lub wprowadzenia do tematu:
§ zbieramy wszystkie pomysły - kartki, zgłoszenia;
§ praca w grupach celem rozpatrzenia pomysłów,
§ analiza i hierarchizacja pomysłów,
§ wybór najtrafniejszych.

METODA TRYBUNAŁU - metoda wykorzystywana wówczas, kiedy mamy dokonać osądu zdarzenia, zjawiska, postawy danej osoby, grupy:
§ wybieramy z klasy trybunał sądowy (sędzia, prokurator, grupa ławników, obrońców, oskarżyciel...)
§ sędzia - otwiera przewód sądowy, określa przedmiot rozprawy, czuwa nad całością,
§ prokurator - wygłasza mowę oskarżycielską, wskazuje zakres winy,
§ rzecznicy stron - gr. obrońców, gr. oskarżycieli - uzasadniają swoje racje (argumenty).

METODY SYTUACYJNE - polegają na analizowaniu przez uczestników konkretnej sytuacji wziętej z życia. Celem tych metod jest gruntowne przemyślenie danej sytuacji, dostrzeżenie ewentualnych błędnych rozwiązań, odkrycie różnych możliwości korzystnych rozwiązań, wyciągnięcie wniosków do własnego postępowania i życia (np. z listów młodzieży).

PRACA OPARTA O ŹRÓDŁA - analiza tekstu literackiego, filmu, nagrania.

POGADANKA - rozmowa prowadzącego ze słuchaczami, bazowanie na doświadczeniach uczestników. Rodzaje pogadanki:
§ wstępna (rozeznanie zainteresowań)
§ wprowadzająca temat (rozmowa skojarzeniowa)
§ utrwalająca (rozmowa kierowana).

UKŁADANKA - wspólne układanie zdań z kartoników zawierających poszczególne wyrazy
(dyskusja nad treścią, dzielenie się refleksjami); puzzle.

"KULA ŚNIEGOWA" - gromadzenie pojęć, pomysłów najpierw wśród z osób, potem
4..., 6..., 8...
"5 z 25" - prowadzący przedstawia uczestnikom listę 25 cech, np. dobrego kolegi, żony (męża), małżeństwa (od pracy samodzielnej zbiorowej); ostateczna lista zawiera najczęściej wybierane cechy; następuje argumentacja ich, refleksja.

INSCENIZACJA - odgrywanie ról; prowadzący przedstawia konkretną sytuacją z życia, uczestnicy odrywają ją według własnej inwencji twórczej, próbują wczuć się wuczucia danej postaci, zrozumieć ją i szukać rozwiązań pozytywnych danej sytuacji (nauka empatii); ćwiczenie umiejętności rozwiązywania konfliktów (np. sytuacja: późne wracające dziecko - zdenerwowana matka); odmiana metody - odwrócenie ról.

ZDANIA NIEDOKOŃCZONE - prowadzący podaje rozpoczęte zdania, każdy z uczestników ma na kartce dopisać ciąg dalszy; cel - uzewnętrznienie skojarzeń na to samo, zagadnienie przez pryzmat własnych doświadczeń.

ŁAŃCUCH SKOJARZEŃ - nauczyciel podaje pojęcia, każdy sam, w milczeniu, dopisuje spontanicznie skojarzenia (np. do słowa - miłość).

COLLAGE - tworzenie z wielości różnych elementów - jednego; odmiana jest "słoneczko". Np. uczestnik otrzymuje kartkę, dzieli ją na pół w części górnej zapisuje zdanie podane przez prowadzącego (np. co pomaga w miłości; co przeszkadza w prowadzeniu zajęć); kartka może przechodzić z rąk do rąk.

Wymienione wyżej metody aktywizujące nie są "zastrzeżone" tylko do stosowania podczas godzin do dyspozycji wychowawcy czy w czasie zajęć przygotowania do życia rodzinie. Wręcz przeciwnie: aby osiągnąć zamierzone cele edukacyjne i wychowawcze konieczne jest motywowanie uczniów właśnie poprzez stosowanie metod aktywizujących nauczając także języka polskiego, języków obcych, matematyki, statystyki... i każdego innego przedmiotu

Życzę powodzenia

Materiały pomocnicze:
§ "Ja i mój uczeń pracujemy aktywnie. Scenariusze lekcji z wykorzystywaniem metod aktywizujących", zespół redakc. Zakładu wydawniczego SFS;
§ Sławński ST., Dojrzewać do miłości. Rozmowy o samowychowaniu, PAX, W-wa 1990
§ Ostrowska K., W poszukiwaniu wartości, Gdańsk 1994
§ Braun Gałkowska M., W tę samą stronę: książka dla nauczycieli o wychowaniu i lekcjach wychowawczych W-wa 1994
§ Rees Shan, Graham Roderick S., Bądź sobą. Trening asertywności, W-wa 1994
§ Szewczyk Wł., (red.), Świat ludzkich uczuć, Tarnów 1997

Opracowanie: mgr Bożena Tomaszewska
nauczycielka języka rosyjskiego i języka polskiego ZSP
w Przasnyszu<

Wyświetleń: 1543