PODRĘCZNIKI W EDUKACJI WCZESNOSZKOLNEJ

Podręczniki zajmują w systemie dydaktycznym zdecydowanie najważniejsze miejsce spośród wszystkich środków dydaktycznych. Są one więc osobliwym środkiem dydaktycznym bardziej złożonym, aniżeli każdy inny. Współczesna edukacja wyznacza podręcznikom bardzo poważne zadania, aż do faktycznego sterowania całym procesem kształcenia.

Mimo, iż z dniem 1 września 1999 roku rozpoczęliśmy naukę w zreformowanej szkole, to nauczyciel już od kilku lat ma prawo wyboru najlepszego dla swoich uczniów podręcznika spośród dopuszczonych przez Ministra Edukacji Narodowej do użytku szkolnego. Ponieważ podręczniki oferowane przez różne wydawnictwa są jedynie pomocą w nauczaniu, więc ich odpowiedni wybór i właściwe wykorzystanie zależy od nauczyciela. Rzeczoznawcy kwalifikują książki do użytku szkolnego, ale to nauczyciele są ostatecznymi i najważniejszymi recenzentami podręczników i to oni decydują o tym, jakie podręczniki będą w szkole stosowane.

Spośród bogatej oferty wydawniczej do pracy z dziećmi w szkole, w której pracuję wybrałam podręczniki Wydawnictwa MAC. Jako nauczyciel klasy I po raz kolejny rozpoczęłam 3-letni cykl nauczania zintegrowanego, w oparciu o podręczniki wyżej wymienionego wydawnictwa. Będąc nauczycielem-praktykiem chciałabym podzielić się swoimi uwagami i spostrzeżeniami dotyczącymi podręcznika "MOJA SZKOŁA".

Podręcznik z ćwiczeniami wydawnictwa MAC dla klasy I składa się z dziesięciu części, po jednej na każdy miesiąc nauki i dwóch wycinanek: na pierwszy i drugi semestr. Ćwiczenia zawarte w podręczniku obejmują treści dotyczące edukacji polonistycznej, środowiskowej, matematycznej, technicznej, plastycznej i muzycznej. Ich dobór i układ umożliwiają realizację koncepcji kształcenia zintegrowanego. Dzięki nim dzieci łączą różne formy aktywności takie jak: czytanie, mówienie, pisanie, liczenie, rozwiązywanie zadań, obserwowanie, rysowanie itp., poznając omawianą tematykę z różnych punktów widzenia. Treści przewidziane do realizacji są zawarte w blokach tematycznych. Każdy blok tematyczny rozpoczyna się nową numeracją ćwiczeń. Zadania z edukacji matematycznej obok kolejnej numeracji mają jeszcze dodatkowe oznaczenia - ptaszek, chmurka, sowa, strzałka. Symbole te określają rodzaj zadania, a legenda znajduje się na początku podręcznika.

Podręcznik ten spełnia także funkcje ćwiczenia, ponieważ uczeń korzystając z niego nie tylko zdobywa wiadomości, ale wykonuje szereg zadań w odpowiednio przeznaczonych do tego miejscach. Praca z tym podręcznikiem w zasadzie nie wymaga prowadzenia zeszytów, ponieważ na wykonanie niektórych zadań przeznaczone są odpowiednie strony na końcu każdej z dziesięciu części tego podręcznika.

Zadania przeznaczone do realizacji określonych treści programowych są tak dobrane, że przede wszystkim pobudzają ucznia do aktywnego działania i samodzielnego myślenia. Treść każdej nowej informacji egzemplifikowana jest jednym rozwiązaniem wzorcowym odpowiedniego problemu. Każda z informacji będąca definicją, twierdzeniem lub regułą napisana jest zwięzłym i ścisłym językiem, wyróżniona kolorem, ale nie przekazana do końca. Wykropkowane miejsca uczeń uzupełnia samodzielnie na podstawie wcześniej wykonanych zadań.

Analizując podręcznik MOJA SZKOŁA doszłam do wniosku, mając na uwadze edukację matematyczną, iż zawiera on w przeważającej części zadania tekstowe do, których najczęściej uczniowie samodzielnie mają wykonać rysunek pomocniczy, schemat, ułożyć wszystkie możliwe pytania, przekształcić zadanie, ułożyć treść do podanych rozwiązań. Taki układ zadań w podręczniku zmusza ucznia do samodzielnego myślenia w poszukiwaniu konkretnego rozwiązania danego problemu. Omawiając zadania należy zaznaczyć, iż treść tych zadań tematycznie jest związana z treściami, które są realizowane na pozostałych edukacjach. Jak wspomniałam większość rysunków pomocniczych mają wykonać sami uczniowie, więc podręcznik zawiera ich niewiele - jeśli chodzi o realizację treści matematycznych - gdy już są to służą najczęściej jako liczmany pomocne przy wykonywaniu konkretnych działań lub ułożeniu treści zadania.

Każdy uczeń korzysta również z dwóch wycinanek - jedna wycinanka na jeden semestr - w których znajdują się gotowe elementy pomocne w edukacji polonistycznej, matematycznej i technicznej. Pomoce przeznaczone do wykorzystania na zajęciach z edukacji polonistycznej i matematycznej są samoprzylepne, co znacznie usprawnia pracę ucznia i poprawia estetykę (nie wymaga użycia kleju).

Integralną część środków dydaktycznych stanowią przewodniki metodyczne pomocne nauczycielom w przygotowaniu do zajęć. Przewodniki metodyczne składają się z dziesięciu części - każda część, podobnie jak podręcznik, przeznaczona jest na jeden miesiąc nauki. Treści w przewodniku ujęte są również w bloki tematyczne. Autorzy proponują określoną liczbę godzin przeznaczoną na realizację danego bloku. Każdy blok tematyczny zawiera:
- zamienione oddziaływania wychowawcze i przewidywane rodzaje aktywności ucznia
- ogólne zadania edukacyjne
- zakresy edukacji
- środki dydaktyczne
- szczegółowe zadania z zakresu poszczególnych edukacji
- metody
- propozycje tematów dziennych
- szczegółowy przebieg zajęć
- oczekiwane efekty aktywności ucznia

Na uwagę zasługuje szczegółowy przebieg zajęć, w którym bardzo dokładnie opracowano sposób realizacji danych treści z uwzględnieniem rodzaju edukacji oraz numerów ćwiczeń, zadań i stron na których znajdują się w podręczniku. Autorzy przewodnika zamieścili w przebiegu zajęć sposób rozwiązania wszystkich zadań z edukacji matematycznej oraz proponowany zestaw pytań nauczyciela i przypuszczalne odpowiedzi uczniów. Ponieważ wzory rozwiązań poszczególnych zadań znajdują się tylko w przewodniku, a nie w podręczniku ucznia zapobiega to "ściąganiu" przez uczniów gotowych rozwiązań i odpowiedzi oraz rozwija element samodzielności w rozwiązywaniu problemów, twórczą pracę ucznia i wielostronną aktywność. Analizując przewodnik skupiłam się w szczególności na edukacji matematycznej, ale w podobny sposób przedstawione są treści pozostałych edukacji. Korzystam również z sześciu całodniowych sprawdzianów dla uczniów, zakup których proponuje omawiane wydawnictwo. Każdy sprawdzian ma na celu wyegzekwowanie stopnia opanowania wiadomości i umiejętności z poszczególnych edukacji: polonistycznej, środowiskowej, matematycznej i muzycznej.

Wydawnictwo MAC proponuje również kasety do nauki piosenek i utwory do słuchania. Teksty piosenek znajdują się w podręczniku dla ucznia.

Reasumując analizę treści podręczników dla ucznia i przewodników dla nauczyciela "MOJA SZKOŁA" wydawnictwa MAC stwierdzam, iż zadania w nich zawarte pobudzają uczniów do bardziej aktywnego działania i samodzielnego myślenia. Biorąc pod uwagę edukację matematyczną są w niej zadania o różnorodnej strukturze m.in. zadania otwarte, pozbawione pytań lub z nadmiarem danych. Zarówno w treściach edukacji polonistycznej, jak i matematycznej nie ma podanych gotowych definicji, twierdzeń czy reguł, ale jest możliwość samodzielnego rozwiązania problemu i sformułowania definicji przez uczniów na podstawie wyciągniętych wniosków.

Dużą pomocą w pracy nauczyciela może okazać się przewodnik metodyczny, który bardzo szczegółowo podaje przykładowy sposób realizacji określonych treści poszczególnych edukacji. W jakim stopniu zostanie on wykorzystany zależy od nauczyciela, ponieważ jest to tylko propozycja jednego z wielu sposobów realizacji treści.

Korzystając z podręczników i przewodników omawianego wydawnictwa uważam, że w pełni osiągam założone cele edukacyjne.

Opracowanie: Lilla Herbich
nauczyciel edukacji wczesnoszkolnej
w Szkole Podstawowej w Dziadowicach

Wyświetleń: 4486