Rola wychowawcy w kształtowaniu osobowości ucznia

Wychowawca klasy to nauczyciel, którego podstawową powinnością jest pomoc, opieka, współpraca z całą klasą i z każdym uczniem z osobna. Jest to osoba doskonale znająca problemy swoich podopiecznych, ich możliwości, sukcesy i porażki, a także środowisko rodzinne. Wychowawca powinien mieć głęboką wiedzę o uczniach, o warunkach i prawidłowościach ich rozwoju. Powinien opanować trudną sztukę obserwacji klasy, poszczególnych uczniów oraz umieć rozwiązywać konflikty klasowe. Powinien także dobrze poznać klasę, odpowiednio przydzielać role społeczne wszystkim wychowankom, szanować ich prywatność, okazywać zaufanie.

Wychowawca tworzy warunki wspomagające rozwój ucznia, przygotowuje go do życia w rodzinie i społeczeństwie, innymi słowy - uczestniczy w kształtowaniu jego osobowości.

Działania wychowawcze zawsze opiera na najwyższych wartościach, takich jak: szacunek do samego siebie, dla innych ludzi i do otaczającego świata. Dzięki tym wartościom można kształtować umysły i uczucia młodych ludzi tak, że będą oni mądrymi i dobrymi oraz będą umieli samodzielnie podejmować ważne decyzje.

Przed wychowawcą stoją cele i zadania, podczas realizacji których będzie prawidłowo rozwijać cechy osobowości wychowanków. Tym działaniom powinna towarzyszyć atmosfera miłości, życzliwości i prawdomówności, gdyż każdy uczeń z osobna wymaga osobistego kontaktu, ciepła, aprobaty. W takich warunkach może pozytywnie myśleć, mówić, działać, a także podejmować prawidłowe decyzje.

Wychowawca realizując powierzone mu zadania, otacza indywidualną opieką każdego z wychowanków. Planuje wspólnie z uczniami różne formy życia zespołowego rozwijające osobowość uczniów oraz integrujące klasę. Współpracuje i uzgadnia z innymi nauczycielami działania wychowawcze dotyczące jego wychowanków.

Ważnym elementem pracy wychowawczej jest utrzymywanie stałego kontaktu z rodzicami w celu poznania potrzeb opiekuńczo - wychowawczych ich dzieci, jak również udzielania im wsparcia w wychowaniu. Ważne jest także włączanie rodziców w sprawy życia klasy i szkoły.

Wychowawca współpracuje ponadto z pedagogiem szkolnym oraz z pracownikami poradni psychologiczno - pedagogicznej w celu poznania potrzeb i trudności oraz zainteresowań i szczególnych uzdolnień uczniów. Współpracuje również z biblioteką szkolną w zakresie rozbudzania potrzeb i zainteresowań czytelniczych młodzieży szkolnej.

Reasumując - wychowawca posiada szeroki zakres zadań, jest rzecznikiem interesów uczniów, ich opiekunem, powiernikiem, animatorem.

Nie uda się jednak działalności wychowawczej ująć w gotowe recepty i przepisy. Istnieje bowiem pogląd, iż wychowanie to sztuka, wymagająca talentu, powołania, duszy, refleksu i zdolności do improwizacji. [1]

Podstawowymi ideałami, do których zmierza wychowanie to niewątpliwie: posłuszeństwo, radość i otwarcie na drugiego człowieka. Wychowawca, starając się ukierunkować rozwój uczniów, powinien uczyć ich grzeczności, wypełniania podstawowych obowiązków, dostrzegania dobra i radości w codzienności oraz rozwijania gotowości do niesienia pomocy drugiemu człowiekowi. [2]

Rozważania na temat roli wychowawcy i jego działalności wychowawczej warto rozwinąć o opinie samych wychowanków. Jak zatem wychowawcę klasowego widzą sami uczniowie? Na użytek tej pracy przeprowadzono anonimową ankietę wśród uczniów klas piątych w jednej z olsztyńskich szkół podstawowych.

1. Lubię, gdy wychowawca......
2. Nie podoba mi się, kiedy wychowawca.....
3. Uważam, że lekcja wychowawcza jest dobra, gdy.....
4. Gdybyś był/a/ wychowawcą klasy, to co byś zmienił/a/?.....
5. Co to znaczy (według ciebie) dobry wychowawca?.....

A oto odpowiedzi niektórych respondentów:
1. Lubię, gdy wychowawca:
- "zawsze jest uśmiechnięty i miły, pomaga nam w ciężkich sprawach, zawsze możemy na niego liczyć"
- "jest uśmiechnięty, gdy pomoże mi w rozwiązywaniu problemów"
- "jest miły dla dzieci i organizuje imprezy"
- "jest miły i dba o swoją klasę"
- "jest miły, żartuje i wszystkich traktuje tak samo"
- "nie wyróżnia uczniów"
- "jest miły i umie zrozumieć potrzeby ucznia"
- "potrafi mi pomóc, gdy mam jakieś kłopoty"
- "śmieje się i żartuje"
- "jest wyrozumiały dla ucznia, miły, zajmuje się problemami klasy"
- " jest życzliwy dla uczniów"
- "troszczy się o innych"
- "zrozumie każde dziecko"

2. Nie podoba mi się, kiedy wychowawca:
- "wpisuje uwagi do dziennika i jest surowy"
- "krzyczy na mnie"
- "niesłusznie karze"
- "jest niesprawiedliwy"
- nie organizuje żadnych wycieczek oraz wyjść"

3. Uważam, że lekcja wychowawcza jest dobra, gdy:
- "dużo rozmawia z uczniami na ważne tematy"
- "rozmawiamy o wychowaniu naszym i naszych obowiązkach w szkole i w domu"
- "mówimy o różnych problemach i sprawach"
- "poruszane są problemy uczniów"
- "rozwiązuje się problemy ucznia i klasy"
- poruszamy ciekawy i ważny temat; zajmujemy się tym, co nas martwi"
- "ktoś ma jakiś problem i może się nim podzielić z innymi"
- "mówi o swoich kłopotach"

4. Gdybyś był/a/ wychowawcą klasy, to co byś zmienił/a/?
- "podchodziłabym do moich podopiecznych z dużym szacunkiem i próbowałabym spełniać prośby moich uczniów"
- "więcej bym z nimi rozmawiała"
- "zmieniłabym podejście do uczniów na żartobliwe, miłe"
- "rozmawiałabym o rzeczach jakie ich interesują"
- "rozmawiałabym z uczniami "na luzie" o ich problemach w szkole, w domu, na podwórku"
- "robiłabym więcej wycieczek w plener"
- "byłbym bardziej wesoły i mniej wymagający"
- "starała bym się zrozumieć młodzież"
- "wprowadziłabym nagrody i kary za dobre i złe zachowanie"

5. Co to znaczy (według ciebie) dobry wychowawca?
- "dba, a zarazem troszczy się o uczniów"
- "to sprawiedliwy nauczyciel"
- "wszystkich traktuje tak samo"
- "dobrze uczy, jak trzeba to nakrzyczy"
- "to ten, który rozumie swoich podopiecznych"
- "powinien być dobrym pedagogiem i lubić dzieci"
- "nie krzyczy, lubi pożartować"
- "człowiek, który potrafi zrozumieć problemy innych"
- "nie jest za bardzo wymagający, miły, sympatyczny i wesoły"
- "jest przyjacielem dla swoich uczniów, rozwiązuje nasze klasowe i prywatne problemy"
- "jest sprawiedliwy, nie jest obojętny, jest przyjazny dla swoich uczniów"
- "wyrozumiały dla wszystkich uczniów, pilnie śledzi rozwój klasy, dostosowuje się do uczniów - jest na czasie"
- "dobrze wychowuje swoją klasę i pomaga jej w różnych kłopotach"
- "umie zrozumieć potrzeby ucznia i to, co on chce wyrazić"
- "potrafi zrozumieć każdego ucznia"
- "miły, tolerancyjny, przyjacielski, pomocny"
- "uśmiechnięty, wesoły, który by szanował moje zdanie i pomagał rozwiązywać moje problemy"
- "dobry, miły, uśmiechnięty".

Powyższe wypowiedzi pokazują jak uczniowie postrzegają nauczyciela - wychowawcę.

Dobry wychowawca według uczniów klas piątych:
- dobrze komunikuje się z młodzieżą, jest otwarty, cierpliwy, ma poczucie humoru
- rozumie problemy uczniów
- z szacunkiem traktuje ucznia, ma wysoką kulturę osobistą
- jest sprawiedliwy i obiektywny wobec różnych zachowań uczniów
- lubi młodzież i pracę z młodzieżą
- pomaga uczniom zdobywać doświadczenia życiowe
- wspomaga młodych w pracy nad sobą, jest ich przyjacielem

Analiza wypowiedzi uczniów to bogaty materiał do pracy wychowawczej, do której potrzebna jest wiedza na temat potrzeb i właściwości rozwojowych młodzieży szkolnej. Ważne są także umiejętności psychologiczne komunikowania się z uczniami. Jeśli nauczyciel posiada głęboką wiedzę o klasie i uczniach, może podjąć pracę opiekuńczo - wychowawczą.

Bibliografia

1. Ardens R. J.: Uczymy się nauczać. Warszawa 1998
2. Cichowicz J.: Wybrane problemy pracy opiekuńczo - wychowawczej szkoły. Olsztyn 1985
3. Dejnarowicz W.: Sytuacje i procesy wychowawcze w klasie szkolnej. Warszawa 1982
4. Encyklopedia pedagogiczna. Pod red. W. Pomykało. Warszawa 1993
5. Kant I.: Uzasadnienie metafizyki moralności. Warszawa 1984
6. Krzyżewska J.: Aktywizujące metody i techniki w edukacji wczesnoszkolnej. Suwałki 1998
7. Łobocki M.: ABC wychowania. Lublin 1999
8. Łobocki M.: Poradnik wychowawcy klasy. Warszawa 1985
9. Łobocki M.: Wybrane zagadnienia z metodyki pracy opiekuńczo - wychowawczej. Lublin 1982
10. MEN - O wychowaniu w szkole, Biblioteczka Reformy. Warszawa 1999
11. MEN - Reforma Systemu Edukacji - Projekt. Warszawa 1998
12. Praca wychowawcza z dziećmi i młodzieżą. Pod red. M. Łobockiego. Lublin 1998
13. Radziewicz J.: Wychowawca i jego klasa. Warszawa 1986
14. Szewczyk K.: Wychować człowieka mądrego. Zarys etyki nauczycielskiej. Warszawa 1998
15. Wołczyk J.: Pedagogika i potrzeby społeczne. Warszawa 1974
16. Ziółkowska M.: Skąd my to mamy. Warszawa 1997

Przypisy:
1. J. Radziewicz, Wychowawca i jego klasa, s. 58
2. E. Kosińska, Wychowawca w szkole. Krótki poradnik psychologiczny, s. 55

Opracowanie: Izabella Jakusz de Gostomska

Wyświetleń: 2443