ZAPOBIEGANIE NIEPOWODZENIOM SZKOLNYM

Pojęcie powodzenia i niepowodzenia powinniśmy rozpatrywać równocześnie, bo tam gdzie kończy się powodzenie szkolne zaczynają się problemy edukacyjne ucznia. Niepowodzenie powoduje niewiarę w siebie i swoje możliwości. Czasami może doprowadzić do tego, że uczniowie ci przyłączą się do nieletnich przestępców, gdzie uzyskiwanie dobrych ocen nie mają żadnego znaczenia i łatwiej zaimponować w tej grupie po prostu złym zachowaniem.
Od chwili rozpoczęcia nauki w szkole dziecko musi się sprawdzać jako kolega w klasie oraz jako uczeń. Bycie uczniem wymaga:
- przestrzegania regulaminu szkolnego
- uzyskiwania dobrych wyników w nauce ( opanowanie minimum programowego )
- uzyskaniu akceptacji zespołu klasowego

Powodzenie szkolne jest celem, który chcieliby osiągnąć uczniowie, ich rodzice i oczywiście także nauczyciele. Nauczycielom i rodzicom zależy na tym żeby dziecko posiadło jak najwięcej wiedzy. Ale przeważnie wyznacznikiem powodzenia w szkole jest ocena. Dobra ocena jest potwierdzeniem powodzenia. ”Jak było w szkole? Jaką ocenę dziś dostałeś?” pada pytanie po powrocie dziecka ze szkoły.
Ocena kształtuje wizerunek ucznia i ma wpływ na jego poczucie własnej wartości. Dobra samoocena wypływa głównie z bardzo dobrych kontaktów rodziców z dzieckiem. Dom rodzinny potrafi wzmocnić poczucie własnej wartości lub sprawić, że dziecko straci wiarę w siebie. Uczniowie o wysokiej samoocenie stawiają sobie wyższe, ale realne cele. Drobne niepowodzenia ich nie przerażają a czasem nawet mobilizują do zmierzenia się z problemem. Złe relacje z rodzicami np. zbyt wysoko postawiona poprzeczka wobec swojego dziecka powoduje, że nie może ono sprostać oczekiwaniom i czuje się gorsze od innych. Równie destrukcyjnie wpływa brak zainteresowania ze strony rodziców. Dziecko czuje się wtedy niepotrzebne, bezwartościowe i może się to objawić nie tylko niepowodzeniami szkolnymi, ale też niedostosowaniem społecznym.
Dziecko chce nie tylko uczestniczyć w życiu klasowym, ale pragnie tez mieć kogoś bliskiego przyjaciela, dobrego kolegę. W klasie rozwijają się stosunki interpersonalne, dzieci pozyskują pewne doświadczenia społeczne. Prawidłowe przystosowanie szkolne wykażą ci uczniowie, którzy są lubiani i akceptowani. Brak takiej akceptacji ze strony rówieśników lub niepowodzenia edukacyjne mogą objawiać się:
- zaburzeniem kontaktu z dorosłymi
- zaburzeniem kontaktów z rówieśnikami
- niewłaściwą postawa wobec obowiązków szkolnych
- nie przestrzeganiem norm i zasad współżycia
- niechęcią do samego siebie

Przyczyny powodzenia lub niepowodzenia w szkole

1. rozwój psychiczny i fizyczny ucznia

• wrodzone zdolności umysłowe
• wady wzroku, słuchu
• ograniczone zdolności manualne
• deficyty rozwojowe (dysleksja, dysortografia)

2. system szkolny, funkcjonowanie szkoły jako instytucji

• dostęp do nowoczesnych pomocy dydaktycznych
• wykształcenie kadry nauczycielskiej
• doświadczenie zawodowe nauczyciela ( stosowanie różnorodnych metod aktywnych w pracy z uczniami, prace w zespołach, które rozwijają umiejętności i samodzielne myślenie uczniów.)
• podnoszenie przez nauczycieli wiedzy z zakresu psychologii ( warsztaty, szkolenia, samodzielne studiowanie literatury)
• ocenianie ucznia
  • dobrze opracowany WSO
  • jasne kryteria oceniania ( uczeń nie musi przeprowadzać giełdy zwyczajów nauczyciela
  • pełna informacja o ocenie
  • metody i techniki uwzględniające możliwości ucznia
  • konsekwentny nauczyciel
  • nie traktowanie oceny jako formy represji ( złe zachowanie ucznia przekłada się na złą ocenę z przedmiotu )

3. Relacje rodzic- dziecko

• życzliwa atmosfera w domu
• ”własny kąt”
• zapewnienie finansowego bezpieczeństwa rodzinie
• przestrzeganie w domu norm i zasad
• rozdzielenie obowiązków domowych pomiędzy wszystkich członków rodziny
• poświecenie dziecku czasu wolnego
• okazywanie zainteresowania sprawami szkolnymi dziecka

4. Zainteresowania ucznia

• Pozwalają na pogłębianie posiadanej wiedzy
• Destrukcyjnie wpływają, jeżeli zajmują zbyt dużo czasu ( kosztem nauki szkolnej) lub jest ich nadmiar ( wprowadzają tylko zamęt w wykonywaniu codziennych obowiązków)

5. Pedagogizacja rodziców

• prawidłowy rozkład dnia dziecka ( czas na naukę, odpoczynek,na rozwój zainteresowań, kontakty z rówieśnikami, udział w domowych obowiązkach, odpowiednie odżywianie)
• stworzenie dziecku odpowiednich warunków do nauki
• w jaki sposób pomagać swojemu dziecku w nauce?

Niejednokrotnie postępy w opanowaniu wiedzy nie idą w parze z dobrą ocena. Nauczyciel czasami podświadomie ulega opinii, którą uczeń zdążył sobie wyrobić. Trudno pozbyć się przyklejonej do ucznia etykiety ” słaby”. Trudno uczniowi słabemu nagle przekształcić się w ucznia ” dobrego’. Uczniowi ” dobremu” czasami uchodzi ”płazem” nieprzygotowanie się do lekcji. Nauczyciel potrafi sam przed sobą go wytłumaczyć ” zdarzyło mu się, przecież zawsze umie.
Jednym z głównych celów dydaktycznych jest skuteczność nauczania, co wyraża się powodzeniem dziecka w nauce.

Niestety odejście od ocen jest niemożliwe, ponieważ to one są gwarancją uzyskania promocji, dostania się do szkoły średniej, na studia.

Fazy niepowodzenia szkolnego

I faza- okres ukrytego niepowodzenia- pojawiają się drobne niedostrzegane przez otoczenie a nawet samego ucznia braki w wiadomościach ( dziecko nie rozumie czegoś na lekcji, nie nadąża za jej tokiem)

II faza- faza opóźnienia programowego- pojawiają się zaawansowane braki w wiadomościach, które dziecko grzeczne, ciche potrafi jeszcze przez jakiś czas ukryć. ( dziecko zaczyna oszukiwać, odpisywać pracę domową, ” ściągać na klasówkach)

III faza – sporadyczne występowanie ocen ndst. - w tym okresie zostaje dostrzeżony problem i podejmuje się pierwsze próby walki z niepowodzeniem ( dziecko może swoje konflikty uzewnętrzniać np. poprzez złe zachowanie, krzykliwość, agresywność lub zamknąć się w sobie i wycofać z aktywnego życia klasy).

IV faza- drugoroczność – pozostawienie ucznia w tej samej klasie często prowadzi do zwichnięcia równowagi życiowej, a czasami może być początkiem wykolejenia.

Jak walczyć z niepowodzeniami edukacyjnymi?

Zadania szkoły:
1. niedopuszczanie do powstawania niepowodzeń

• stała obserwacja uczniów
• dobry kontakt z domem rodzinnym
• pobudzanie aspiracji edukacyjnych uczniów i pomoc w ich realizacji
• zróżnicowane wymagania edukacyjne dostosowane do możliwości ucznia
• jasny, sprawiedliwy i zrozumiały sposób oceniania
• pogłębianie przez nauczyciela wiedzy psychologicznej
• prowadzenie kół zainteresowań

2. wczesne rozpoznawanie przyczyn niepowodzenia i podjęcie działań zmierzających do ich usunięcia

• rozmowy z uczniem, rodzicami, pedagogiem szkolnym o zaistniałym problemie
• Zorganizowanie pomocniczego nauczania ( zajęcia wyrównawcze, dodatkowe zajęcia wyrównujące braki w nauce prowadzone przez nauczycieli przedmiotu, zorganizowanie konsultacji dla uczniów, pomoc w odrabianiu pracy domowej przez świetlicę szkolną)
• Jeżeli przyczyną niepowodzeń są warunki domowe- staramy się je zmienić poprzez kontakt z odpowiednimi instytucjami lub rozmowami rozmowami domownikami.

Zadania samorządu:
1. Przyzwolenie na tworzenie mniej licznych klas
2. Przeznaczenie większych środków finansowych na zorganizowanie nowoczesnej bazy dydaktycznej
3. Przeznaczenie dostatecznie dużo środków finansowych na organizowanie zajęć pozalekcyjnych

Ośrodki Pomocy Społecznej
1. Udzielanie pomocy materialnej ( finansowe wsparcie rodziny, zorganizowanie dożywiania dla dzieci, zakup podręczników itp.)

Komisje ds. rozwiązywania problemów alkoholowych
1.Organizowanie akcji profilaktycznych
2. Udzielanie wsparcia finansowego rodzinom dotkniętym problemem
3. Sprawowanie stałego nadzoru nad rodziną


Praca nad zapobieganiem niepowodzeniom szkolnym ucznia wymaga dużego wysiłku i współpracy zarówno nauczyciela jak i rodziców dziecka. Ta ciężka praca zaowocuje kiedyś w postaci sukcesów naszego ucznia w jego dorosłym życiu. Warto podjąć ten trud

Opracowanie: Mirosława Kuśka

Wyświetleń: 522