AWANS INFORMACJE FORUM Dla nauczyciela Dla ucznia LOGOWANIE


Katalog

Anna Matuszak
Uroczystości, Scenariusze

Powstanie styczniowe na Zamojszczyźnie

- n +

Powstanie styczniowe na Zamojszczyźnie

Narrator I: Dnia 22 stycznia mija l..... lat od wybuchu powstania styczniowego.
W narodzie polskim w okresie rozbiorów nigdy nie wygasło pragnienie odzyskania niepodległości. I chociaż kolejne powstania 1830 i 1846 roku kończyły się przegraną, naród polski żył nadzieją, że Polska znowu będzie wolna.

Recytator I: Skąd lecą ptacy? Lecą z daleka,
W powietrzu gwarzą radośnie,
Czy to już wiosna? Serce jej czeka,
Śni nieustannie o wiośnie.

Czy już zielone pola, dąbrowy?
Czy czas wyruszać na boje?
Jeszcze na błoniach lśni puch śniegowy -
O, ucisz, serce sny twoje!

I ty, mój koniu, czekaj spokojny,
Masz siano wonne we brogu!
Lecz ty się z wiosną gotuj do wojny
Z orężem czekaj nas, wrogu!
Mieczysław Romanowski " Czy wiosna "

Narrator II: Jak doszło do wybuchu powstania w 1863r?
Pierwszą próbą przeciwstawienia się zaborcy był masowy udział ludności w pogrzebie generałowej Sowińskiej, wdowy po bohaterskim obrońcy Warszawy z 1831 r. Do prawdziwej manifestacji doszło w 30 rocznice powstania listopadowego. Wieczorem przed kościołem Karmelitów na Lesznie zgromadził się olbrzymi tłum. Wszyscy trzymali zapalone świece, a młodzież zaśpiewała "Boże, coś Polskę".
(w tle słychać melodię)
Narrator I: Masowo organizowano nabożeństwa za pomyślność ojczyzny.
Kobiety na znak żałoby przywdziały czarne suknie. Coraz częściej powtarzały się demonstracje patriotyczne. Dochodziło do walk na ulicach. Zawiązywać się zaczęły pierwsze nici niepodległościowego spisku. Powstały organizacje Białych i Czerwonych. Biali - reprezentanci szlachty i bogatego mieszczaństwa odkładali konieczność zorganizowania powstania na czas nieokreślony.
Czerwoni zaś dążyli do bezwzględnej walki z caratem. Na czele tej organizacji stał Jarosław Dąbrowski. Działali oni w trzech zaborach, docierali ze swym programem do wszystkich grup społecznych. Przygotowywano powstanie narodowe.

Narrator II: Na Zamojszczyźnie już w 1861 r. podjęto akcję spiskową mającą na celu dokładne przygotowanie do walki zbrojnej. Inicjatorem konspiracji na Zamojszczyźnie był Leon Frankowski z Warszawy. Ten niespełna dwudziestoletni wówczas młodzieniec, płomienny przywódca, Generalny Komisarz Centralnego Komitetu Narodowego, odwiedził prawie wszystkie miasta regionu.

Narrator III: W Biłgoraju udało mu się pozyskać dla sprawy miejscowego aptekarza Juliana Jasińskiego. Obok niego do spisku przystąpili poczmistrz Trębecki, burmistrz miasta Antoni Maluczkiewicz, rejent Podbielski oraz proboszcz biłgorajski Bartłomiej Chwała.

Narrator IV: Na Ziemi Hrubieszowskiej do spisku przystąpił ksiądz Gorbaczewski z Kryłowa, który miał odebrać przysięgę od młodzieży spiskowej, Jan Będkowski zarządzający majątkiem hrabiego Starzyńskiego oraz młody Starzyński, syn właściciela majątku.

Narrator V: W Szczebrzeszynie powstał konspiracyjny Zarząd Miejski, w którym funkcję naczelnika objął Antoni Topólski. Tam aktywnie uczestniczył w przygotowaniach Szymon Tokarzewski, który wrócił z Syberii skazany za wcześniejszą działalność rewolucyjną. Szymon Tokarzewski wspólnie z Leonem Frankowskim przygotowywał plan powstania dla poszczególnych miejscowości m.in. Szczebrzeszyna i okolic.

Narrator VI: W Zwierzyńcu grupę spiskową zawiązali młodzi funkcjonariusze i urzędnicy Ordynacji Zamoyskich.

Narrator VII: Twierdza zamojska była obsadzona przez silny garnizon rosyjski, nie przeszkodziło to jednak w organizowaniu sieci konspiracyjnej na terenie miasta. Tutaj gromadzono broń, pieniądze, żywność, werbowano ochotników.
Najaktywniejszym działaczem zamojskiego sprzysiężenia był wikariusz kolegiaty ksiądz Kazimierz Wójcicki.
Niemałą rolę w przygotowaniach odegrali również aptekarz Karol Kossowski oraz Żyd Sząja Mergules. Znaczny udział we wsparciu spiskowców od strony materialnej mieli kupcy Zamościa.

Narrator II: W ślad za przygotowaniami do powstańczego zrywu szły również wysiłki carskiej policji, aby unicestwić polskie dążenia niepodległościowe. W wyniku aresztowań w listopadzie i grudniu 1832r. organizacja spiskowa w Zamojskiem uległa rozproszeniu. Kazamaty zamojskiej twierdzy zapełniły się aresztowanymi, wśród których znaleźli się Leon Niemirowski z Nowosiółek i Jan Będkowski. Jednak represje zaborcy nie zniszczyły sprzysiężenia. Gdy ukazał się Manifest nakazujący wybuch powstania w nocy z 22 na 23 stycznia Zamojszczyzna była gotowa.

Recytator II: "Do broni więc narodzie Polski, Litwy i Rusi, do broni!, bo godzina wspólnego wyzwolenia już wybiła, stary miecz nasz wydobyty, święty sztandar Orła, Pogoni i Archanioła rozwinięty..."
"Sygnał"

Narrator IV: W nocy z 22 na 23 stycznia oddział powstańczy pod dowództwem Mikołaja Neczaja lekarza z Dubienki zajął miasto Hrubieszów.

Narrator V: Tejże nocy również w Szczebrzeszynie powstańcy przeprowadzili atak na koszary carskie. Atak jednak nie udał się, rozwścieczone żołdactwo rosyjskie w odwecie przez kilka dni znęcało się nad mieszkańcami Szczebrzeszyna, bijąc ludzi, rabując sklepy i domy. Wielu aresztowano i zesłano na Sybir, w tym organistę Cichockiego za to, że zadzwonił na alarm.

Narrator I: Podobnie jak w całym kraju na Zamojszczyźnie rozbrzmiewała znana piosenka powstańców.
(Anczyc "Pieśń strzelców'')

Narrator II: Jednak w miarę upływu czasu sytuacja walczących stawała się coraz trudniejsza. 17 października 1863 roku kierownictwo walką przejął Romuald Traugutt.
Jego wysiłki, mające na celu umocnienie powstania, przyszły zbyt późno. Przewaga wroga była ogromna. Car wydał polecenie, by do wiosny 1864 r. stłumić powstanie. Dyktator został aresztowany, a potem stracony na stokach Cytadeli Warszawskiej. Powstanie upadło. W kraju rozszalały się krwawe represje. Stawiano setki szubienic, tysiące skutych kajdanami popędzono na Sybir.

Recytator IV: Obraz wyjazdu na Sybir
"Z Siedlec przewieziono mnie do Cytadeli i tam zamknięto w kazamatach dziesiątego pawilonu. Było nas tam mnóstwo więźni politycznych obojga płci, różnego wieku, młodych i starców, księży, obywateli ziemskich, różnego stanu i zajęcia.
Z Cytadeli, ulicami Warszawy, która pogrążona była jeszcze we śnie, zaprowadzono nas na dworzec petersburski i do przygotowanych wagonów aresztanckich bez ławek, z małymi okratowanymi okienkami napakowano nas jak śledzi do beczek i przewieziono do Petersburga. Skąd w wigilię ruskich świąt Bożego Narodzenia wsadzono nas na sanie i wieziono do Archangielska.
Mróz był straszny, rzadko kiedy mniejszy trzydziestu stopni, a my byliśmy odziani w krótkie bez wełny kożuszki zjedzone przez mole i w krótkich bez cholewek butach. I w takim ubraniu, bez pożywienia ciepłego w tak straszny mróz wieziono nas po sto wiorst dziennie. Dochodzę do przekonania, że człowiek ze wszystkich stworzeń jest najsilniejszą istotą. A, że po czterech nas umieszczono w saniach, więc przytuliwszy się mocno ogrzewaliśmy jeden drugiego."

Narrator I: Zamojszczyzna również zapłaciła wysoką daninę ofiar i krwi.
Zginęło wielu powstańców. Wśród nich wybitny poeta - romantyk Mieczysław Romanowski. Zginął 24 kwietnia 1863 roku na bagnach koło Józefowa. Osłaniał wtedy odwrót oddziału powstańczego, na który nacierały kolumny wojska rosyjskiego spod Tomaszowa Lubelskiego i Zamościa.
Jego grób stanowi nieznaczną wypukłość wśród drzew i krzewów w odległym zakątku józefowskiego cmentarza. W jednym ze swych wierszy poeta pisał:

"Jeśli polegnę, niechaj mi w nagrodę
Za was nie kładą pamięci kamienia!
Ziemią niech piersi przysypią mi młode,
Mój kurhan niech mi trawa ozielenia,
A gdy majowy deszcz ten kurhan zrosi,
Niech się ptak nad nim, jak mój duch unosi."

Narrator I: Czas uparcie zaciera ślady tamtych wydarzeń, a przecież ich uczestnikom, obok szacunku żyjących, należy się także pamięć.

Wszyscy chórem: My młodzi, chylimy czoła przed tymi, którzy nie oglądając się na nic i na nikogo poszli w bój, aby zaświadczyć przed całym światem, że Polska żyje i żyć będzie.

Opracowanie: Anna Matuszak

Zgłoś błąd    Wyświetleń: 2130


Uwaga! Wszystkie materiały opublikowane na stronach Profesor.pl są chronione prawem autorskim, publikowanie bez pisemnej zgody firmy Edgard zabronione.


BAROMETR


1 2 3 4 5 6  
Średnia ocena: 5.4



Ilość głosów: 5

Serwis internetowy, z którego korzystasz, używa plików cookies. Są to pliki instalowane w urządzeniach końcowych osób korzystających z serwisu, w celu administrowania serwisem, poprawy jakości świadczonych usług w tym dostosowania treści serwisu do preferencji użytkownika, utrzymania sesji użytkownika oraz dla celów statystycznych i targetowania behawioralnego reklamy (dostosowania treści reklamy do Twoich indywidualnych potrzeb). Informujemy, że istnieje możliwość określenia przez użytkownika serwisu warunków przechowywania lub uzyskiwania dostępu do informacji zawartych w plikach cookies za pomocą ustawień przeglądarki lub konfiguracji usługi. Szczegółowe informacje na ten temat dostępne są u producenta przeglądarki, u dostawcy usługi dostępu do Internetu oraz w Polityce prywatności plików cookies.
Dowiedz się więcej.