Potrzeba korelacji międzyprzedmiotowej w bloku matematyczno-przyrodniczym

Naukę w gimnazjum uczniowie kończą egzaminem gimnazjalnym przygotowującym do podjęcia nauki w szkołach ponadgimnazjalnych. Egzamin ten składa się z dwóch części: humanistycznej oraz matematyczno-przyrodniczej. W części matematyczno-przyrodniczej egzaminu uczniowie rozwiązują zadania integrujące wiadomości i umiejętności z różnych przedmiotów: matematyki, fizyki, astronomii, chemii, biologii i geografii. Zadania występujące na egzaminie mają charakter międzyprzedmiotowy i często ściśle związany z problemami życia codziennego. W związku z tak przyjętą formą sprawdzania wiedzy należy w trakcie procesu nauczania w gimnazjum dążyć do korelacji wiadomości z przedmiotów matematyczno-przyrodniczych.

W trakcie wieloletniej pracy dydaktycznej, zauważyłyśmy trudności uczniów w przyswajaniu niektórych partii materiału wynikające naszym zdaniem z braku powiązania treści programowych z matematyki z treściami programowymi z fizyki, chemii i geografii. Wynika to z wyboru przez nauczycieli różnych programów nauczania. Powoduje to, że niektóre treści programowe wymagane na lekcjach fizyki są wprowadzane na lekcjach matematyki w późniejszym terminie. Także na lekcjach matematyki wykorzystuje się wiadomości z fizyki, których uczniowie jeszcze nie znają.

Jednym z takich przykładów jest przeliczanie jednostek. Na lekcjach fizyki przy obliczaniu gęstości wymagana jest znajomość jednostek objętości i masy oraz umiejętność sprawnego ich przeliczania. Uczniowie mają z tym duże problemy, ponieważ na lekcjach matematyki ten temat jest przewidziany do realizacji w późniejszym terminie. Należałoby w związku z tym realizację tego tematu przeprowadzić na matematyce w klasie pierwszej gimnazjum po powtórzeniu działań na ułamkach zwykłych, dziesiętnych i procentach. Pozwoli to uczniom szybciej przyswoić wiadomości z fizyki, gdyż nie będą nadmiernie koncentrować się na obliczeniach matematycznych.

Następny problem pojawia się w klasie pierwszej gimnazjum na lekcjach matematyki przy bardzo trudnym do opanowania przez uczniów materiale dotyczącym rozwiązywania zadań z treścią za pomocą równań, gdy muszą oni wykazać się znajomością zależności między prędkością , czasem i drogą w ruchu jednostajnym prostoliniowym. Na lekcjach fizyki ruch jednostajny prostoliniowy omawiany jest dopiero w klasie drugiej. Nauczyciel matematyki musi poświęcić dużo więcej czasu by uczniowie ze zrozumieniem rozwiązywali ten typ zadań. W związku z tym należałoby zrealizować tę treść programową na lekcjach fizyki w pierwszym semestrze klasy pierwszej gimnazjum.

Innym przykładem braku korelacji międzyprzedmiotowej jest przekształcanie wzorów. Na lekcjach fizyki uczniowie mają ogromne trudności z przekształcaniem wzorów. Autorzy programu " Matematyka 2001" nie uwzględnili takiego tematu w programie nauczania matematyki. Także program nauczania fizyki i astronomii " Nowa Era" nie przewiduje takich treści. Proponujemy poświęcenie trzech jednostek lekcyjnych z matematyki w klasie pierwszej gimnazjum, po zrealizowaniu tematu rozwiązywanie równań, na przekształcanie różnego rodzaju wzorów. Również w klasie trzeciej przy realizacji tematu ułamki algebraiczne należałoby szczególną uwagę zwrócić na sprowadzanie ułamków algebraicznych do wspólnego mianownika. Bardzo to ułatwi uczniom rozwiązywanie zadań dotyczących połączenia równoległego oporników. Uważamy, że realizacja tego przedsięwzięcia przyniesie duże korzyści uczniom podczas rozwiązywania różnego typu zadań na lekcjach fizyki, chemii i matematyki.

Kolejnym problemem pojawiającym się w trakcie realizacji programu nauczania fizyki jest brak znajomości przez uczniów pojęcia proporcjonalności odwrotnej. W związku z tym nauczyciel fizyki musi poświęcić dużo czasu na wprowadzenie tego pojęcia, które nie jest ujęte w programie nauczania matematyki. Proponujemy poświęcić dwie jednostki lekcyjne w klasie drugiej na wprowadzenie tego pojęcia po zrealizowaniu tematów związanych z własnościami proporcji.

Pomimo tego, że zarówno w klasie pierwszej jak i drugiej dużo jednostek lekcyjnych z matematyki poświęconych jest pojęciu i własnościom funkcji liniowej a na lekcjach fizyki wykorzystuje się poznane własności do zrozumienia związków i zależności pomiędzy wielkościami fizycznymi, uczniowie nie potrafią rozpoznać zależności funkcyjnych w sytuacjach życia codziennego. W związku z tym proponujemy zwiększyć ilość i różnorodność zadań tak, aby uczniowie bez większych trudności mając podany przykład funkcji , potrafili przedstawić ją w innej postaci, podać jej własności oraz wykorzystać do rozwiązania typowego problemu z życia codziennego.

Na lekcjach matematyki w klasie drugiej uczniowie poznają pojęcie proporcji, jej własności oraz rozwiązują zadania z ich wykorzystaniem. Wiadomości tych uczniowie nie umieją w dostateczny sposób wykorzystać na lekcjach chemii przy obliczaniu np. stężenia procentowego roztworu. Uważamy, że nauczyciele matematyki powinni jedną godzinę lekcyjną poświęcić wyłącznie na rozwiązywanie zadań związanych ze stężeniem procentowym roztworu. Często tego typu zadania pojawiają się w przykładowych zestawach zadań przygotowujących do egzaminu gimnazjalnego. Uczniowie powinni więc sprawnie rozwiązywać tego typu zadania.

Uważamy, że po uwzględnieniu wszystkich naszych propozycji nauczanie matematyki, fizyki i chemii będzie uwzględniało korelację między przedmiotami. Będzie to miało korzystny wpływ na proces nauczania w gimnazjum. Pozwoli to uczniom lepiej zrozumieć i przyswoić większość treści programowych, a w konsekwencji lepiej przygotować się do egzaminu gimnazjalnego i do nauki w szkołach ponadgimnazjalnych.

Opracowanie: mgr Elżbieta Kamińska, mgr Grażyna Stec, mgr Maria Tyczka

Wyświetleń: 537