O potrzebie autorytetów

Rezultaty pracy wychowawczej zależą przede wszystkim od stosunku ucznia do nauczyciela, od JEGO AUTORYTETU. Autorytet nie może być narzucony czy sztucznie wykreowany; powinien być umowny, wybrany i zaakceptowany przez młodzież.

Dorastającemu młodemu człowiekowi potrzebny jest PRZEWODNIK-dobrze znający drogę, jasno widzący cel, opanowany, konsekwentny, zdyscyplinowany, skoncentrowany na tym, co najważniejsze, oddany sprawie młodzieży, podchodzący z otwartym sercem do tych, którzy nie potrafią jeszcze tego docenić. (Tarnowska, 2002).

Autorytet to podmiot (ktoś będący autorytetem) bądź przedmiot (dla kogoś) w jakiejś dziedzinie.( Bocheński, 1993 s.202-203). Przyjmując za kryterium dziedzinę, Bocheński dzieli autorytet na epistemiczny (wiedzy) i deontyczny (nakazu). Nauczyciel wykorzystujący pierwszy typ autorytetu ukazuje uczniom wiedzę o rzeczywistości, musi wiedzieć, co jest słuszne dobre, sprawiedliwe i musi to umieć uzasadnić. Drugi zaś związany jest z relacjami nauczyciel-uczeń, mającymi zapewnić dyscyplinę.

Ważna cechą funkcjonowania autorytetu deontycznego jest ukierunkowanie na cel praktyczny. Prócz wiedzy teoretycznej wychowawca musi być przygotowany na stawianie wprost lub domyślnie przez ucznia pytania "dlaczego", "dlaczego tak powinienem uczynić". Wychowawca mówi:" celowym jest, aby zostało to uczynione", niż "uczyń to". (Wiśniewska,2000) Uczeń zanim się podporządkuje poleceniu, chce mieć pewność, iż uznanie autorytetu nauczyciela jest racjonalnie uzasadnione. Odpowiedzią ze strony wychowawcy - autorytetu - nie powinien być tylko komunikat werbalny, lecz coś znacznie ważniejszego, wszystko to, co krótko można nazwać "świadectwem życia"

Pochopnym wydawać by się mogło twierdzenie, że dążenie do utrzymania tego typu autorytetu nauczyciela godzi w spontaniczność, samorealizację lub tym bardziej w kreatywność ucznia. To czy dany wychowanek się rozwija, czy raczej wchodzi na drogę degeneracji zależy od ludzi, z którymi się styka, od środowiska w jakim przyszło mu żyć, ale również w dużym stopniu od jego wewnętrznej motywacji, od pracy nad sobą, od rodzaju pragnień i aspiracji, za którymi podąża.(Drzewiecki, 2002). I właśnie we właściwym rozpoznaniu "drogi życiowej" niejednokrotnie niezbędna a czasem konieczna wydaje się obecność PRZEWODNIKA, jego postawy ( świadectwa życia) i kompetencji.

Istotną rolę odgrywa teraz, w demokracji, odpowiednio pojmowana wolność sumienia. Bywa, że pojmowana jest ona w sposób naiwny, a nawet karykaturalny. Taki sposób pojmowania wynika po części z dominacji kultury subiektywizmu, promującej ucieczkę od obiektywnych, jednak często bolesnych faktów, do świata miłych iluzji.( Wiśniewska,2002 ) Mimo modnych sloganów o demokracji i wolności wychowankowie doświadczają coraz większego zawężenia swojej osobistej wolności w życiu politycznym, społecznym i gospodarczym. Stąd młodzi próbują być "wolnymi" w życiu prywatnym, obyczajowym i rodzinnym, czyniąc to właśnie kosztem sumienia i własnego rozwoju.

Wyobraźnia i potrzeby młodego człowieka coraz bardziej zawładnięte zostają przez media. Dziecko zanurzone w świecie hiperrzeczywistości kultury masowej jest coraz częściej "uwodzone" przez łatwą do przyjęcia "wirtualność kultury masowej" (Witkowski,1997), w której dokonywanie wyborów odbywa się na bardzo ograniczonej płaszczyźnie- miłych iluzji właśnie.

Coraz bardziej dominująca komercja, popkultura i wszystkie czynniki z nimi związane sprawiają, że autorytetami dla młodego człowieka stają się tychże bohaterowie i twórcy.
Wpływ środowiska, mediów sprawia, iż obecne pokolenia uczniów są coraz trudniejsze do wdrożenia dyscypliny, coraz bardziej pobudliwe, niespokojne, nerwowe, impulsywne, agresywne.( Chycki,2002 ).

Konkurencja w ofertach wychowawczych ze strony popkultury wymusza na wychowawcy opracowanie skutecznych strategii uwrażliwiania dziecka na problemy sensu życia, prawości, dzielności etycznej. Dlatego wiedza etyczna nauczyciela musi być wzbogacona o umiejętności praktyczne, zbliżone do mechanizmów reklamy. Wychowanek musi mieć przesłanki do tego, by wnioskować , iż to, co przekazuje mu nauczyciel, "sprawdzi" się w życiu." Młodzi was potrzebują. Oni poszukują wzorców, które byłyby wzorcem odniesienia. Oczekują odpowiedzi na wiele zasadniczych pytań, jakie nurtują ich umysły i serca, a nade wszystko domagają się od was przykładu życia".( Jan Paweł II).

Zadaniem odpowiedzialnego wychowawcy jest mądre, stanowcze i cierpliwe towarzyszenie wychowankowi, ale też uznanie granic własnego oddziaływania. Na ile uda mu się zainteresować wartościami ucznia, na tyle będzie mógł realizować cele wychowawcze, a w tym głównie tkwi istota autorytetu.

Bibliografia:
1. Bocheński J. M. ,1993: Co to jest autorytet, w : Logika i filozofia. Warszawa
2. Chycki A.,2002(2/250): Jak naprawiać zaniedbania, w: Magazyn szkolny
3. Jan Paweł II, Homilia wygłoszona podczas Mszy św. w Łowiczu 14.VI.1999r.
4. Ks. Drzewiecki M. 2002(5): Odpowiedzialność wychowawcy, w: Wychowawca
5. Tarnowska B.,2002(2): Etyka zawodu nauczyciela, w:Wychowawca
6. Wiśniewska D.,2000(2): Nieszczęsny los autorytetu, w: Wychowawca
7. Witkowski L.,1997: Edukacja wobec sporów o (po) nowoczesność. Warszawa

Opracowanie: Grażyna Sikora - dyrektor
Zespołu Szkolno-Przedszkolnego Nr 2 w Rudzie Śląskiej

Wyświetleń: 910