Katalog

Agnieszka Chaberko
Muzyka, Artykuły

Muzykoterapia - forma terapii zajęciowej

- n +

Muzykoterapia - forma terapii zajęciowej

Aktywizacja to w potocznym rozumieniu uaktywnianie się. - jest to więc zespół działań mających na celu włączenie człowieka do udziału w różnych dziedzinach życia, inaczej - prowadzenia aktywnego trybu życia.

Aktywność - to synonim życia, stały i dostosowany do możliwości danej osoby wysiłek. Jest on warunkiem prawidłowego rozwoju, umożliwia prowadzenie twórczego i harmonijnego życia, jest podstawą leczenia wielu chorób, opóźnia procesy starzenia. Jest to taki obszar działalności, który daje człowiekowi szansę wyrażenia siebie w formie dostępnej i bardzo indywidualnej, określonej jego możliwościami upodobaniami
i zwyczajami.

Brak aktywności, pomocy ze strony innych, daje poczucie własnej nieprzydatności prowadzi do poczucia krzywdy, izolacji i osamotnienia.

Jedną z form aktywizacji jest terapia zajęciowa, rozumiana jako zestaw czynności fizycznych i umysłowych inspirowanych i prowadzonych przez zespół specjalistów w celu utrzymania czy przywrócenia odpowiedniej sprawności psychicznej podopiecznych lub jej nabycia.

Za jej pioniera uważany jest doktor Philippe Pinel z Francji. Terapia zajęciowa już w końcu XVIII wieku wprowadzona była do programu leczenia osób psychicznie chorych.

Na początku XX wieku zaczęto wprowadzać tę formę pracy w domach starców, a następnie na oddziałach dla osób przewlekle chorych. W 1917 roku w Stanach Zjednoczonych Ameryki powstało Amerykańskie Towarzystwo Terapeutów Zajęciowych, którego głównym celem było organizowanie szkoleń dla terapeutów zajęciowych pracujących w placówkach leczniczych i opiekuńczych.

W Polsce terapię zajęciową początkowo stosowano również tylko na oddziałach psychiatrycznych. Do systemu leczenia zaczęto ją wprowadzać na początku XX wieku. Jej rozwój przypada w Polsce na lata po II wojnie światowej. Obecnie jest formą powszechnie stosowaną w szpitalach, ośrodkach wychowania specjalnego, domach pomocy społecznej i dziennych domach pobytu w odniesieniu do różnych kategorii osób.

Terapia zajęciowa - "to pewne określone czynności o charakterze zajęć fizycznych i umysłowych (….),
Które mają na celu przywrócenie choremu sprawności fizycznej i psychicznej.

Terapia zajęciowa jest więc dziełem wielokierunkowym opartym na wykorzystaniu tkwiącego w każdym człowieku potencjału rozwojowego mającego źródło w naturalnych siłach witalnych organizmu, niezależnie od stopnia niesprawności.

Terapia zajęciowa daje każdemu człowiekowi szansę wyrażania siebie w dostępnej i indywidualnej formie, określonej jego wewnętrznymi i zewnętrznymi predyspozycjami. Pozwala na wybór takiej formy twórczości, która odpowiada indywidualnym uzdolnieniom i możliwościom.

Głównym zadaniem terapii jest usprawnienie psychiczne i fizyczne, danej osoby lub grupy osób.
Usprawnienie psychiczne - ma na celu przywrócenie danej osobie zdolności nawiązywania kontaktów oraz umiejętności współżycia z innymi ludźmi i dostosowania się do środowiska, w którym obecnie żyje.

Usprawnienie psychiczne - polega na odpowiednim doborze zajęć terapeutycznych w połączeniu z rehabilitacją leczniczą, aby umożliwić zachowanie sprawności fizycznej, pozwalającej przynajmniej na samodzielne wykonywanie prostych czynności lub przywrócić utraconą sprawność.

Muzykoterapia to jedna z form psychoterapii, w której podstawowym środkiem oddziaływania terapeutycznego jest muzyka. Muzyka oddziałuje na człowieka pozaintelektualnie, pobudza go, porządkuje jego uczucia. Każdy bez względu na wiek jest podatny na jej działanie. Często wykonując jakąś czynność jednocześnie słuchamy muzyki - sprawia to przyjemność stwarza odpowiedni nastrój do pracy. Muzyka redukuje trudności, ułatwia współpracę, nawiązanie kontaktów, ogranicza konflikty, pobudza emocje, daje możliwość rozładowania wewnętrznych napięć, podwyższa umiejętności koncentracji. Nawet osoby z głębokim upośledzeniem potrafią rozpoznać muzykę którą lubią . Jest formą łatwą do stosowania, ponieważ daje możliwość prowadzenia wspólnej działalności bez długiego objaśniania czy uczenia.

Wpływ ruchu, rytmu i muzyki na funkcjonowanie człowieka, a przede wszystkim jego psychikę i osobowość zauważono już w starożytności. Ze starożytnej Grecji wywodzi się pogląd, ze "muzyka łagodzi obyczaje". Pitagoras twierdził, iż muzyka odzwierciedla ład i harmonię panującą w kosmosie, umożliwia człowiekowi osiągnięcie równowagi wewnętrznej. W opinii Arystotelesa muzyka wywołuje wystąpienie określonych stanów emocjonalnych, przyczynia się do "oczyszczenia psychiki". Z kolei Platon sądził, że muzyka wzbudza w człowieku emocje rzutujące pozytywnie na jego rozwój moralny. Stąd też w tym czasie muzyka była z powodzeniem wykorzystywana do celów terapeutycznych.

Zgodnie z legędą pochodzącą sprzed 3000 lat pasterz Dawid za pomocą gry na harfie potrafił uleczyć króla Saula z dręczących go stanów depresji.

Żyjący w XVIII wieku E. A. Nicolai podkreślił, że w zależności od rodzaju muzyka brzmi wesoło lub smutno. Wtedy w ciele zachodzą liczne zmiany. Odczuwa się ciarki przebiegające po skórze. W czasie słuchania muzyki, włosy jeżą się, krew krąży i gromadzi się wewnątrz organów tak że zewnętrznie odczuwamy zimno i dreszcze, a oddech jest wolniejszy i głębszy.

Wpływ muzyki na organizm był nie tylko przedmiotem refleksji filozoficznych, stał się również przedmiotem badań empirycznych. Dotyczyły one między innymi znaczenia muzyki w funkcjonowaniu organizmów żywych, bowiem jak się wydawało, w zależności od rodzaju muzyki wpływ ten może być zarówno korzystny, jak też negatywny, pobudzający lub hamujący przebieg podstawowych procesów fizjologicznych.

Oddziałowując na sferę emocjonalną muzyka znajduje zastosowanie zarówno w terapii obniżonego nastroju, zwolnionego napędu psychoruchowego jak i w przypadku nadmiernego pobudzenia ruchowego oraz zbytniego przyśpieszenia tempa życia psychicznego. Funkcja muzyki polega z jednej strony - na podniesieniu nastroju, aktywizacji, pobudzeniu, a z drugiej zaś strony - na odprężeniu, złagodzeniu napięcia.

Muzyka umiejętnie skorelowana z rytmem i ruchem może okazać się ważnym elementem terapii dzieci opóźnionych w rozwoju psychospołecznym, dzieci doznających niepowodzeń szkolnych, sprawiających trudności wychowawcze, niedostosowanych społecznie oraz wykazujących mikro czy nawet makrodeficyty rozwojowe. W kontekście ostatniej z wymienionych grup dany rodzaj oddziaływań odnosi się do uczniów niepełnosprawnością intelektualną.

Tak jak inne formy psychoterapii, również ta może być prowadzona indywidualnie lub grupowo. Prowadzenie zajęć w grupie jest w początkowym okresie trudniejsze, ponieważ trzeba dobierać melodie, które są akceptowane przez wszystkich uczestników. W grupie znajdują się osoby o różnej osobowości, usposobieniu, a nawet stopniu niepełnosprawności intelektualnej czy stanie zdrowia. Osoba prowadząca zajęcia musi bardzo uważnie obserwować podopiecznych, ponieważ w razie niewłaściwego doboru muzyki można osiągnąć efekt zupełnie odwrotny.

Przed rozpoczęciem zajęć z muzykoterapii należy pamiętać że ich charakter będzie zależał od tego, kim są osoby mające w nim uczestniczyć.
Zadaniem osoby prowadzącej zajęcia z muzyki jest:
- wzbudzenie zainteresowania muzyką,
- opieka nad uczestnikami zajęć,
- koordynacja przebiegu zajęć.

Uczestnictwo w muzykoterapii może być bierne i czynne. Bierny udział polega na słuchaniu muzyki, aktywny na wykonywaniu muzyki, śpiewaniu, tańczeniu.

Duże znaczenie w odbiorze mają cechy osobowości osoby uczestniczącej w terapii, jego aktywny stan psychiczny, nastrój, samopoczucie fizyczne. Wiadomo że jeśli ktoś jest smutny i ma złe samopoczucie fizyczne oraz psychiczne, nie można mu proponować słuchania muzyki melancholijnej, bo dodatkowo pogłębi to jego nastrój. Pogodna muzyka może natomiast wpłynąć na poprawę nastroju. Muzyka dynamiczna działa aktywizująco, pobudza wyobraźnię i wpływa dobrze na kojarzenie. W początkowej pracy z grupą należy proponować formy proste, takie jak słuchanie muzyki, czyli uczestnictwo bierne. Później można, w zależności od aktywności grupy, przejść z formy biernej do form aktywnych, takich jak zabawy ruchowe, wyklaskiwanie rytmów, zabawy ruchowe z podkładem muzycznym. Po pewnym czasie można wprowadzić, zwłaszcza w grupie osób z niepełnosprawnością intelektualną, proste instrumenty muzyczne na przykład grzechotkę, trójkąt, bębenek, tamburino i.t.p.

Rozszerzenie form muzycznych prowadzi do nawiązania kontaktu z osobami głębokim upośledzeniu umysłowym. Instrumentów tych można używać do grania prostych , łatwych , wpadających w ucho piosenek, z jednoczesnym wklaskiwaniem tej melodii, naśladowaniem szumu kołyszących się drzew, pluskania wody, odgłosów zwierząt, ptaków.

W ramach muzykoterapii można wykorzystać wszystkie formy i ćwiczenia jakie nauczyciel realizuje na lekcjach muzyki i muzycznych zajęciach pozalekcyjnych: tworzenie własnych melodii, improwizacje instrumentalne, muzyka naszej wyobraźni, słuchanie muzyki. Aby zajęcia były skuteczne, nauczyciel winien być nie tylko znawcą muzyki, jej rodzajów, sposobów oddziaływania, ale także wyróżniać się empatią, być psychologiem, wrażliwym i troskliwym pedagogiem, reagującym na potrzeby wychowanków.

Repertuar słuchanej muzyki należy wcześniej uzgodnić i dobrać takie utwory, które daną osobę uspokoją, wprowadzą w dobry nastrój. Jeżeli muzyka zostanie dobrana nieprawidłowo uzyskuje się efekt odwrotny od zamierzonego.

Ewa Galijska proponuje klasyfikację utworów przeznaczonych na zajęcia z muzykoterapii według ich wyrazu:
1. Utwory pogodne w tempie umiarkowanym (np.: F. Chopin Walc A-dur)
2. Utwory smutne (np.: J.S.Bach Msza h-mol fragment)
3. Utwory liryczne, pełne zadumy, marzycielskie ( np.: F. Liszt Marzenie Miłosne),
4. Utwory tragiczne, posępne, żałobne (np.: K. Szymanowski Stabot Mater),
5. Utwory dramatyczne (np.: P. Czajkowski Symfonia IV - fragment)
6. Utwory o charakterze patetycznym (np.: J.F. Handel "alleluja" alleluja oratorium Mesjasz),
7. Utwory o stopniowaniu nastroju (np.: F. Chopin Scherzo h-moll)
8. Utwory wesołe szybkie (np.: G. Gershwin "Błękitna rapsodia
9. Utwory bohaterskie, dynamiczne, mobilizujące, wzmacniające (np.: L.van Beethoven III Symfonia, część I)

Postęp techniczny w fonografii umożliwił stosowanie muzyki z taśm, płyt, nawet kaset specjalnie nagrywanych do celów terapeutycznych. Jednak muzyka w wykonaniu nauczyciela lub uczniów "na żywo", ma wartości nieporównywalnie większe niż odtwarzane mechanicznie. Pożądana jest umiejętność improwizacji. Istotne znaczenie ma stworzenie odpowiednich warunków do prowadzenia zajęć: estetyka pomieszczenia, sposób rozmieszczenia słuchaczy, jakość odbioru muzyki.

Przykłady zajęć:
- wspólne słuchanie muzyki. Dyskusja na temat, które z wysłuchanych piosenek i melodii podobają się najbardziej.
- udział w koncertach, spektaklach teatralnych. Dyskusja, udział w zajęciach plastycznych.
- samodzielne przygotowanie występu chóru lub teatrzyku (repertuar dobrany do możliwości i zainteresowań podopiecznych) podopiecznych występ np. w szkole dla wszystkich uczniów, tourne po przedszkolach, innych szkołach itp.
- muzykowanie grupowe.

Opracowanie: Agnieszka Chaberko

Wyświetleń: 6547


Uwaga! Wszystkie materiały opublikowane na stronach Profesor.pl są chronione prawem autorskim, publikowanie bez pisemnej zgody firmy Edgard zabronione.