Słownictwo odrywa bardzo ważną rolę w nauczaniu języków obcych. Wyróżniamy między innymi rzeczowniki, czasowniki, przymiotniki oraz przysłówki. Słownictwo jest nam niezbędne do komunikowania się z innymi- zarówno pisemnie jak i ustnie. Przedmiotem niniejszej pracy jest zaprezentowanie sposobów nauczania słownictwa w procesie resocjalizacji na podstawie Młodzieżowego Ośrodka wychowawczego w Malborku. Do tej instytucji trafia młodzież niedostosowana społecznie w wieku od 12 do 18lat,która jest wysłana tam przez Sąd za: nadużywanie alkoholu, narkomanie, wagary, ucieczki z domu, notoryczne kłamstwa lub konflikty z nauczycielami bądź rówieśnikami. Dziecko niedostosowane społecznie ma także często trudności szkolne. Głównymi zadaniami Ośrodka to między innymi: wyrównywanie braków w podstawowych wiadomościach szkolnych; zdobycie rzetelnej wiedzy prowadzącej do lepszego rozumienia świata, ludzi i siebie; bezpieczne przeżywanie, nazywanie i okazywanie emocji; fachowa pomoc psychologiczna oraz pedagogiczna; rozwijanie zainteresowań oraz kultywowanie tradycji.
Nauczanie słownictwa w procesie resocjalizacji wiąże się wieloma trudnościami oraz ciężką pracą zarówno nauczyciela jak i ucznia. Jest bardzo ważne, aby na początku roku szkolnego ustalić z uczniami zasady, które będą panowały na lekcji angielskiego, wypisać je na brystolu , powiesić w widocznym miejscu oraz poprosić uczniów o podpisanie się pod tymi zasadami. Nauczyciel przed rozpoczęciem roku szkolnego powinien zaznajomić się z aktami każdego ucznia. Powinien znać sytuację rodzinną ucznia, za co został przywieziony do Ośrodka oraz jakie ma trudności w nauce. Nauczyciel powinien podchodzić do każdego ucznia indywidualnie. Jeżeli uczeń przeszkadza w prowadzeniu lekcji powinno się go ukarać indywidualnie zadając jemu dodatkową pracę do internatu.
Słownictwo odgrywa w nauczaniu języka obcego bardzo dużą rolę. Dzieje się tak ponieważ umiejętność przekazu informacji jest najsilniej uzależniona od poziomu zasobu słownictwa. Hanna Komorowska w swojej książce „ Metodyka nauczania języków obcych” zaznacza, że podstawą nauczania sprawności mówienia jest wprowadzone i przećwiczone słownictwo oraz uprzednio poznane i opanowane struktury składniowe. Można zatem stwierdzić, że nieznajomość słownictwa powoduje blokadę komunikacji.
Słownik języka polskiego PWN definiuje słownictwo jako „ ogół wyrazów jakiegoś języka”. Magdalena Szpotowicz i Małgorzata Szulc- Kurpaska twierdzą, ze uczniowie lubią uczyć się nowego słownictwa- są ciekawi jak wygląda nowe słowo, jak ono brzmi oraz co znaczy. Uczniowie lubią doświadczenia z nowymi leksykalnymi przedmiotami.
Według Hanny Komorowskiej naukę słownictwa prowadzi się w trzech zasadniczych etapach. Jest to: wprowadzenie nowego słownictwa, utrwalenie go oraz powtarzanie i utrwalanie słownictwa wcześniej opanowanego. Wprowadzenie nowego słownictwa oznacza prezentację nowego słownictwa na danej lekcji. Nowy wyraz prezentujemy w kontekście zdaniowym, nigdy jako pojedynczego wyrazu podanego w izolacji. Ważne jest, by zdanie było proste, zrozumiałe i łatwe, a tylko nowy wyraz stanowił trudność. Wprowadzany wyraz powinien być prezentowany w dobrze znanej uczniom, prostej strukturze. Temu zdaniu może towarzyszyć obrazek, gest lub przedmiot. Następny etap to utrwalanie nowego słownictwa. Nauczyciel uczy jak poprawnie wymawiać nowy wyraz. Ostatni etap to powtarzanie i utrwalanie słownictwa wcześniej opanowanego. Należy zadbać nie tylko o zapamiętywanie ale także o przechowywanie materiału w pamięci i o łatwość jego przywołanie w momencie kiedy okazuje się potrzebny. Dlatego kluczową sprawą dla znajomości słownictwa jest ciągłe powtarzanie wcześniej opanowanego materiału. Jan Iluk natomiast pisze, że istnieje ścisły związek leksyki z funkcjami komunikacyjnymi- w związku z tym rozwijając leksykę należy zapewnić jak najlepsze warunki do przyswojenia i utrwalenia nowych słów. Można wykorzystać do tego bajki, historyjki, konkretne czynności lub przedmioty. Proces zapamiętania wspieramy wszelkimi środkami wizualnymi, gestami, mimiką, rysowaniem, zabawą ruchową czy grą językową. Dorota Konrad uważa, że im więcej słów znamy, tym lepiej czujemy się w nowej kulturze. Proces nabywania słów określa się jako relational rozumiany jako „zaprzyjaźnianie się ze słowami języka docelowego”. Jest wiele rozmaitych czynników, które wpływają na zapamiętanie słowa. Są to: jego dźwięk i melodia, wysokość tonu, szybkość wymawiania, kontekst słowa, jego pisownia i kształt na stronie lub ekranie. Ponadto Konrad uważa, że w czasie nauki języka i nabywania słownictwa działają jednocześnie różne procesy. Jednym z nich jest branching, czyli proces „ rozgałęziania”, ponieważ słowa nie są zapamiętywane mechanicznie, w sposób linearny, ale poprzez skojarzenia zarówno w języku ojczystym, jak i docelowym.
Aby osiągnąć wyniki w nauce języka obcego, uczeń powinien nie tylko nauczyć się wielu słów, ale je także zapamiętać. Pamięć u dzieci rozwija się szczególnie szybko. Możemy powiedzieć, że im dziecko jest starsze tym ma lepszą pamięć. Hanna Komorowska zaznacza, że pamięć odgrywa w procesie nauczania języka obcego bardzo dużą rolę. Zakres nowego słownictwa i liczba nowych form gramatycznych powodują, iż zróżnicowanie uczniów pod tym względem ma znaczenie dla powodzenia nauki.
Szpotowicz i Szulc – Kurpaska zaznaczają, że kiedy wprowadzamy nowe słownictwo nauczyciel powinien pamiętać o atrakcyjnej, wizualnej prezentacji słowa. W tym celu możemy działać poprzez wykorzystanie przedmiotów przyniesionych przez nauczyciela lub znajdujących się w klasie, autentyczne przedmioty z życia codziennego, rysowanie na tablicy, używanie ilustracji. Komorowska wyróżnia wiele technik pomocnych w nauczania słownictwa. „Wymyśl kształt” polega na tym, że po wprowadzeniu nowego wyrazu prosimy uczniów, aby starali się zapisać ten wyraz w taki sposób, który skojarzy im zapis ze znaczeniem wyrazu i tym samym ułatwi zapamiętywanie. „ Skojarz wyraz z imieniem na daną literę” to ćwiczenie utrwala nowy materiał leksykalny poprzez kojarzenie nowego wyrazu z imieniem zaczynającym się na tę samą literę.” Skojarz wyraz z zawodem” natomiast polega na utrwaleniu nowego materiału leksykalnego poprzez kojarzenie nowego wyrazu z jednym z typowo wykonywanych zawodów. „Rysunek” polega na umieszczeniu obok nowego wyrazu choćby najbardziej szkicowego rysunku, który pozwoli uczniowi lepiej zapamiętać znaczenie poznanego słowa.
Podsumowując powyższe dobrze jest pamiętać nie tylko o różnych sposobach wprowadzania nowego słownictwa, ale i o różnych technikach wspomagających ich zapamiętywanie. Umiejętna kombinacja obu tych działań przyniesie pożądane rezultaty. Dobrze więc, by sposoby te wzajemnie się uzupełniały.
Techniki, które wykorzystuje w pracy w ośrodku z młodzieżą niedostosowaną społecznie.
Techniki teatralne (drama) są to krótkie scenki lub większe inscenizacje, dialogi i odgrywanie ról. Rozwijają one i wzbogacają słownictwo, umożliwiają prowadzenie ćwiczeń językowych.
Podstawą struktury dramy są role i dyskusje. Nauczyciel wprowadza problem poprzez określoną fikcyjną sytuację, a uczniowie z wielkim zaangażowaniem, w trakcie odgrywanie swoich ról, starają się go rozwiązać.
Techniki dramowe posiadają szereg właściwości, które decydują o ich specyfice Należą do nich:
- brak elementu współzawodnictwa,
- typowo interakcyjny charakter,
- związany z tym znacznie mniejszy zasięg stosowalności,
- większy stopień umowności, wynikający ze sztuczności sytuacji oraz konieczności wcielania się w różne role,
Niezwykle istotną funkcją technik teatralnych jest funkcja stymulująca. Ciekawe role wzbudzają u uczniów naturalną chęć zabrania głosu i wpływają na nich mobilizująco, ponieważ zmuszają ich do wykorzystania już przyswojonego materiału językowego.
Ćwiczenia inscenizacyjne dzielą się na trzy typy ze względu na stopień kreatywności. Są to:
1) ćwiczenia typu „odgrywanie ról” – najłatwiejsze w realizacji
2) ćwiczenia symulujące – o charakterze problemowym
3) gry sceniczne.
Wszystkie one pełnią tylko im przynależną, funkcję ochronną, terapeutyczną; gdyż możliwość tzw. „schowania się za rolę” pozwala uczniom słabszym lub nieśmiałym pozbyć się barier psychicznych.
Stosowanie na lekcji języka obcego technik teatralnych może też przynieść korzyści natury wychowawczej, szczególnie u uczniów młodszych, bardziej podatnych na pedagogiczne oddziaływania nauczyciela. Możliwość wcielania się w rolę osoby o wyraźnie pozytywnych cechach charakteru nie pozostawia uczniów obojętnymi, gdyż odwołuje się do ich wyobraźni i emocji i stwarza im szansę autoidentyfikacji i autoekspresji.

Gry i zabawy językowe to jedna podstawowych form nauczania dzieci i zarazem technika aktywizująca.
Ze względu na wiek dzieci, nauczanie na początkowym etapie odbywa się prawie wyłącznie w trakcie gier i zabaw prowadzonych w języku angielskim. Formy te są jednocześnie okazją do sprawdzenia postępów dzieci i oceny efektów nauczania. Gry stanowią także doskonały sposób wtedy, kiedy chcemy skupić uwagę uczniów na konkretnym zadaniu.
Gry i zabawy językowe charakteryzuje ogromna różnorodność. M. Szałek klasyfikuje je w oparciu o następujące kryteria:
- aspekt języka ( leksyka, gramatyka ) lub aspekt mowy ( rozumienie ze słuchu, mówienie, czytanie, pisanie)
- szczegółowy cel dydaktyczny
- forma ( charakter ) gry, np. rozrywki umysłowe, gry ruchowe, gry komunikacyjne itp.
- temat ( treść )gry, przejawiający się w jej nazwie
- rodzaj podstawy materiałowej, np. gry przeprowadzone w postaci tablic, schematów, gry obrazkowe, gry wymagające użycia rekwizytów
- stopień trudności gry
- forma organizacyjna gry, uzależniona od liczby uczestników (np. gra w parach, zespołach, rzędach)
- czas niezbędny do jej przygotowania.
Oto najpopularniejsze przykłady gier i zabaw językowych stosownych w nauczaniu języka angielskiego w młodszych klasach szkoły podstawowej:
1. Domino obrazkowe z podpisami pod każdym rysunkiem. Zadaniem dzieci jest dopasować pary ilustracji.
2. Simon says – nauczyciel wydaje uczniom znane wcześniej polecenia.
Dzieci wykonują je tylko wtedy, jeśli są poprzedzone zwrotem „Simon says”. Ten, kto wykona polecenie w niewłaściwym momencie, chwilowo wyłącza się z gry.
3. „Talerzyki” ze słówkami.
Celem tej zabawy jest utrwalenie słownictwa związanego ze sobą tematycznie, np.zwierzęta, przybory szkolne, itp. Grający w 2 –3 osobowych zespołach przygotowują po kilka „talerzy- ków” (krążki o średnicy 14 – 15 cm) oraz komplety kartoników z wyrazami podporządkowanymi nazwom ogólnym wypisanym na środku krążka. Gra polega na równoczesnym wypełnieniu kilku „talerzyków” odpowiednimi wyrazami. Pod dokładnym potasowaniu wszystkich kartoników grający kładą je kolejno na tarczach krążków. Kto się pomyli, traci kolejkę.
4. Zabawy z kostką – nauczyciel może przygotować dowolną planszę z rysunkami, cyframi, liczbami. Dzieci przesuwają pionki zgodnie z ilością wyrzuconych oczek i wykonują polecenia wynikające z treści rysunków. Może on również zlecić uczniom stworzenie własnej gry jako:
- sprawdzian zdobytych umiejętności – w takim przypadku dzieci tworzą grę w oparciu o własną wiedzę,

- sposób na zdobycie nowych wiadomości,
- niekonwencjonalny sposób na doskonalenie umiejętności czytania, pisania, planowania, twórczego myślenia, redagowania poleceń, rysowania.
Nauczyciel winien pamiętać, że gra powinna być wizualnie atrakcyjna, mieć jasno sprecyzowane reguły i musi być nośnikiem treści dydaktycznych.
5. Memory game to gra polegająca na dopasowaniu par rysunków leżących ilustracjami do dołu. Uczniowie po kolei podnoszą po dwa rysunki i dobierają pary. Jeśli odkryją dwa różne obrazki, odkładają je rysunkami do dołu, starając się je zapamiętać. Podczas zabawy dzieci cały czas nazywają odsłaniane ilustracje.
6. Zabawa True/False. Nauczyciel poprawnie lub błędnie nazywa wskazane przedmioty, a dzieci oceniają poprawność tych wypowiedzi poprzez użycie słów true lub false.
7. „Bingo”- nauczyciel rozdaje uczniom karty z różnymi rysunkami. Następnie nauczyciel wyczytuje słowa. Uczeń, który usłyszy nazwę rzeczy wyobrażonej na jego rysunku, zakreśla ją krzyżykiem. Uczeń, który pierwszy zakreśli wszystkie słowa, woła „Bingo”.

Jedną z najpopularniejszych technik aktywizujących stosowanych w nauczaniu języka obcego jest piosenka. Treść piosenki jest źródłem nowego słownictwa, które zostaje przekazane w kontekście, a tak wprowadzone wyrażenia leksykalne stają się łatwiejsze do zapamiętania i lepiej utrwalają się w pamięci.
Istnieje wiele sposobów wykorzystania piosenki do nauki języka angielskiego.
A.Majchrzycka przedstawia je w takiej oto kolejności:
* Gapped Tapescript
Uczniowie otrzymują słowa piosenki, której tekst jest niekompletny. Ich zadaniem jest uzupełnić brakujące słowa lub frazy. Technika ta służy poszerzaniu słownictwa oraz ćwiczeniu struktur językowych. Do zilustrowania jej odpowiedni będzie fragment tradycyjnej amerykańskiej piosenki „Jankee Doodle”:
.................(Father/Mother) and I went down to camp Along with Captain Gooding; There (met/saw) the men and boys
As thick as hasty pudding Yankee Doodle, keep it up, Yankee Doodle dandy!
Mind the music and the (step/soup)
And with the (girls/boys) be handy.
* Technika rekonstrukcji tekstu piosenki.
Uczniowie próbują odtworzyć cały tekst lub jego fragmenty na podstawie listy kluczowych słów/wyrażeń napisanych na tablicy przez nauczyciela.
* Kolejna technika ma zadanie ćwiczyć wymowę wyrazów oraz rozwijać wyczucie rytmu języka obcego. Najlepiej sprawdza się w przypadku piosenki śpiewanej szybko, w której w jednym wersie musimy wy śpiewać dużo krótkich słów. Nauka tą techniką zaczyna się od powtarzania jednego wyrazu z końca wiersza, następnie dodaje się po jednej akcentowanej sylabie.

sailor
-en sailor drunken sailror
with a drunken sailor do with a drinken sailor
we do with a drunken sailor
shall we do with a drunken sailor
What shall we do with a drunken sailor?

* Następna technika traktuje piosenkę jako „rozgrzewkę” wprowadzającą w temat zajęć. Zadaniem nauczyciela jest staranne zebranie i przygotowanie fragmentów kilku piosenek, które mają ze sobą coś wspólnego. Na początku zajęć uczniowie słuchają przygotowanych fragmentów piosenek i starają się odgadnąć tytuły. Kiedy te zostaną odgadnięte nauczyciel zapisuje je na tablicy, a na ich podstawie uczniowie próbują ustalić, jaki będzie temat lekcji.
J. Pradela proponuje jeszcze takie techniki pracy z piosenką jak:
• Układanie słów w odpowiedniej kolejności
Nauczyciel tnie tekst piosenki na pojedyncze paski, a zadaniem uczniów jest ułożenie słów piosenki w odpowiedniej kolejności.
• Układanie obrazków w odpowiedniej kolejności
Nauczyciel prosi, aby uczniowie ułożyli obrazki prezentujące treść wydarzeń w tekście piosenki.
• Zastąpienie słów piosenki własnymi słowami
Kiedy uczniowie nauczą się oryginalnych słów, to mogą je zastąpić własnymi słowami w rytm melodii.
• Dodawanie słów do piosenki
Nauczyciel może zaproponować uczniom wydłużenie piosenki przez dodanie nowych wersów.
• Napisanie streszczenia piosenki
Po kilkakrotnym wysłuchaniu piosenki uczniowie mogą spróbować ją streścić.
• Posłuchaj i odpowiedz na pytania
Uczniowie słuchają piosenki kilka razy, potem próbują ją zinterpretować, opowiedzieć, co się wydarzyło.
• Czytanie tekstu ze zrozumieniem

Słowa piosenki mogą posłużyć jako zwykły tekst do czytania, po którym następują pytania odnoszące się do tekstu.
• Projekty
Niektóre piosenki mogą być wykorzystane jako punkt wyjścia do wykonania projektów przez uczniów dotyczących różnych tematów, jak np. geografia, niewolnictwo, wojna itd.
J. Skrzypczyńska sądzi, iż najlepszymi piosenkami dla dzieci w młodszym wieku szkolnym służącymi do nauki języka angielskiego są piosenki typu rhymes. Bardzo ważna w tego typu technice jest odpowiednia pomoc wizualna, która ma służyć zrozumieniu treści utworu.
Piosenki na tym etapie powinny być połączone z aktywnością ruchową (pląsami, podskokami, tańcem), gdyż to właśnie rytm, rym oraz ruch towarzyszący piosence sprzyja zapamiętywaniu słownictwa.
Wyboru tekstu piosenek nauczyciel może dokonać, biorąc pod uwagę:
• obszar komunikacji czyli, czy tekst odpowiada aktualnej lub zamierzonej płaszczyźnie porozumiewania się ucznia?
• charakter tekstu: czy tekst motywuje do mówienia i czy zawiera elementy realio- i kulturoznawcze?
• płaszczyznę językową: czy tekst należy w całości lub przynajmniej w części do języka literackiego?
• poziom trudności: czy słownictwo i tematyka są dostosowane do poziomu nauczania?
Prócz piosenek często stosowane na zajęciach języka angielskiego są też inne elementy rytmiczne, takie jak wyliczanki i wierszyki, które także można powiązać z ruchem. Takie ćwiczenia rytmiczne doskonale wpływają na rozwój koncentracji u dzieci, a polecenia wydawane w języku obcym do tych nich, rozwijają rozumienie ze słuchu.

Projekty to rodzaj kolejnej techniki aktywizującej pozwalającej dzieciom na swobodny wybór zarówno treści, jak i formy nauki. Uczniowie sami lub za pomocą nauczyciela rozdzielają między sobą zadania zgodnie ze swoimi umiejętnościami i zdolnościami, przejmując tym samym odpowiedzialność za własny obszar działania.
Pewne fazy projektu mogą odbywać się poza klasą, np. zbieranie informacji, przeprowadzanie wywiadów środowiskowych, przygotowywanie tabel, rysunków, zdjęć itp.
Metoda stacji ( Stationsmethode ) to technika aktywizująca, która polega na tym, że stacjami są w dowolny sposób ustawione szkolne ławki, na których znajdują się zadania do wykonania. Poszczególne stacje są powiązane ze sobą tematycznie. Uczniowie „podróżują” od stacji do stacji wykonując znajdujące się tam zadania w swoim własnym tempie i wybierając swoją własną drogę. Nauczyciel ma możliwość obserwacji uczniów i pełni funkcję doradcy.
Wykorzystanie komputera i Internetu (technik multimedialnych) na lekcji języka angielskiego także w sposób znaczny aktywizuje uczniów.
Według W. Litwin komputer w nauczaniu języka może przyjmować wiele ról. Pierwsza z nich to komputer jako bodziec do dyskusji, krytycznego myślenia, pisania, jak też porozumiewania się. Druga rola to komputer jako partner przyjmowana podczas gry czy symulacji, podająca uczącemu się ustną lub pisemną informację. Ostatnia rola to „komputer jako narzędzie”.
Komputer występujący w tej funkcji pozwala uczącemu się poszukiwać informacji przy użyciu bazy danych czy innych źródeł informacji takich jak: encyklopedie, słowniki [...].Uczący się mogą też szukać informacji przy użyciu poczty elektronicznej, archiwów elektronicznych, list dyskusyjnych lub stron WWW.
Rola ucznia w klasie językowej polega na komunikowaniu się, w najbardziej dla niego naturalny sposób. W klasie CALL (Computer Assisted Language Learning) czyli klasie, gdzie nauka języka obcego jest wspomagana komputerowo, uczniowie mają lepsze narzędzie, aby ten cel osiągnąć, gdyż komputer zaspokaja różne style uczenia się, preferencje uczących się oraz oferuje elastyczność pozwalając uniknąć ograniczeń i monotonii uczenia się. Do Kolejnych zalet stosowania komputera możemy zaliczyć fakt, że pozwala on uczniom pracować w ich własnym tempie i dostarcza im zadań mających odzwierciedlenie w rzeczywistym świecie. Inną, ale bardzo ważną zaletą komputera jest możliwość zwiększenia czasu kontaktu z językiem obcym. Komputer może dostarczyć uczącym się model wymowy, a nagrywając ich głos, dać im możliwość powtarzania słów tyle razy, ile tego potrzebują. Poza tym komputer pozwala uczniowi prowadzić odkrywanie zagadnień językowych dających mu możliwość zobaczenia rezultatów tych decyzji, np. programy symulacyjne, w których możemy doświadczyć wrażeń podróżowania metrem czy robienia zakupów. Dodatkowo, komputer podsumowuje pracę uczącego się, dając mu zarazem szansę ponownego spróbowania, gdy za pierwszym razem się nie udało.
Praca z uczniami niedostosowanymi społecznie to duże wyzwanie dla nauczyciela, z drugiej jednak strony to możliwość przygotowywania lekcji w kreatywny sposób.


Bibliografia:
Majchrzycka A., Jak wiele może piosenka, Języki Obce w Szkole nr 3 / 1998
Pradela J., ”Śpiewać każdy może…” – rola piosenek w nauczaniu języka obcego, Języki Obce w Szkole nr4 / 2003 Siek-Piskozub T. „Gry i zabawy w nauczaniu języków obcych”, WSiP, Warszawa 1997
Skrzypczyńska J., Piosenki w nauczaniu języka angielskiego. Część I „Języki Obce w Szkole”, nr 4/1996 Szałek M., Sposoby podnoszenia motywacji na lekcji języka obcego, Akapit, Poznań 1992
Iluk J., Jak uczyć języka małe dzieci, Gnome, 2002
Komorowska H., Metodyka nauczania języków obcych, Fraszka Edukacyjna, 2002
Krzywoń D., Ludoterapia-„baw i ucz” w procesie wczesnego wspomagania rozwoju zdolności dziecka, Libron, 2011
Kurcz I., Język a psychologia, WSiP, 1992
Okoń W., Nowy Słownik Pedagogiczny, Wydawnictwo akademickie „Żak”, 2007
Szpotowicz M., Teaching English to Young learners, Wydawnictwo PWN, 2012

Wyświetleń: 0