AWANS INFORMACJE Dla nauczyciela Dla ucznia LOGOWANIE


Katalog

Anna Zięba, 2019-06-18
Lubawa

Edukacja czytelnicza, Referaty

Wychowawczy potencjał baśni

- n +

WSTĘP

Tematem niniejszej pracy jest przedstawienie potencjału wychowawczego baśni na przykładzie opowieści Hansa Chrystiana Andersena.
Pracę podzielono na dwie części. Pierwsza zawiera definicję baśni i jej cechy oraz opisuje funkcje jakie mogą spełniać baśnie. W części drugiej opisano wychowawczy potencjał baśni na przykładzie utworów bardzo znanego wszystkim pisarza Hansa Chrystiana Andersena.
Potrzeba zgłębienia tego tematu wynikła z obserwacji dzieci w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym, które obecnie mają bardzo trudny start w dorosłe życie. Bombardowane ogromną ilością informacji, które docierają do nich za pomocą telewizji i Internetu, nie są
w stanie wyłuskać tych naprawdę ważnych i wartościowych. W dodatku takich wartości jak dobro, przyjaźń, miłość, empatia czy współczucie, które nie są zbyt komercyjne, nie chcą się sprzedawać, nie zbierają dużej ilości „kliknięć” czy „lajków” jest pokazywanych
i udostępnianych dużo mniej, niż materiałów budzących agresję, pokazujących cierpienie drugiego człowieka, nienawiść czy złość. Często też, w dzisiejszym świecie, nastawionym tylko na osiągnięcie zysku, nie ma przy dzieciach rodziców, którzy są zbyt zabiegani, aby wytłumaczyć, wysłuchać i pokazać właściwą ścieżkę, którą powinno się kierować w życiu.
Dlatego warto sięgnąć po baśnie, które są łatwo dostępne, „przyjemne w obsłudze”
i od najdawniejszych czasów pełnią rolę wychowawczą. Baśnie podają proste wersje prawd filozoficznych i moralnych, dostosowane do umysłu dziecka. Obrazowo i atrakcyjnie pokazują model zachowań, podają konkretne wzorce osobowe. Każą stanąć dziecku po stronie pozytywnych wartości moralnych, bowiem zło zawsze jest ukarane, a dobro nagradzane. Jednocześnie mówią również o spełnianiu pragnień, niszczeniu wrogów i pokonywaniu rywali. Pozwalają na przeżycie fantastycznej przygody, wprowadzają w klimat piękna i tajemniczości. „Najsilniej działają jednak na uczucia dziecka. Współczuje ono pokrzywdzonym, cieszy się ze zwycięstwa dobrych, niepokoi, gdy niebezpieczeństwa piętrzą się przed bohaterem. Baśń daje uczuciom dziecka obfity pokarm” .
Baśnie pozwalają również dzieciom i rodzicom wspólnie spędzać czas. Są okazją do poruszania trudnych dla dzieci tematów lub możliwością wypowiedzenia się na dany temat, które aktualnie je absorbuje. Nieśmiałe dzieci, które nie potrafią mówić wprost o swoich problemach, poprzez zadawanie pytań dotyczących baśni, mogą znaleźć odpowiedź na nurtujące je pytania lub mogą otworzyć się przed rodzicem, widząc, że bohater baśni zmagał się z podobnym problemem i, jak to w baśni, wszystko skończyło się dobrze. Te chwile spędzone razem są czymś zupełnie innym niż elektroniczny świata telewizji i komputerów. Wówczas dziecko czuje się zrozumiane, akceptowane i dowartościowane, a to szczególnie wzmacnia z nim więź.

ROZDZIAŁ I
Baśń jako gatunek literacki

1. Definicja baśni
Analizując prace pisane w latach 70. i 80. XX wieku , w przeszłości pojęcie baśni miało ściśle sprecyzowaną definicję. Przez to pojęcie rozumiano tylko bajkę magiczną. Według Władimira Jakowlewicza Proppa „baśń to ludowa, ustna bajka magiczna, która na pewnym etapie rozwoju została zapisana” . Stwierdził on, że struktura baśni magicznej
to kombinacja 7 typów postaci oraz 31 typów funkcji. Elementy te organizują narrację. Baśń jako utwór ludowy to wytwór całych tradycyjnych społeczności ludzkich. Słownik gatunków literackich autorstwa dr. Marka Bernackiego i Marty Pawlus podaje następującą definicję baśni (bajki ludowej): „jeden z najstarszych gatunków epickich, powstających jeszcze na gruncie tzw. literatury oralnej - przekazywanej ustnie z pokolenia na pokolenie i niosącej uniwersalne przesłanie wywodzące się z mądrości ludowej, a dotyczące najczęściej powtarzalnych zachowań międzyludzkich” . Adriana Ciesielska w swoim artykule Typy waloryzacji światopoglądowej a struktura baśni wyróżnia dwie kategorie baśni: „1) baśń, która powstała w rezultacie dosłownego zapisu ustnego przekazu związanego z folklorem, tradycją, wierzeniami, przekonaniami i ludowymi sposobami wartościowania świata; 2) baśń, która powstała na drodze transformacji ustnego przekazu przez osobę baśń zapisującą (amatora, pisarza, filologa). Ten typ baśni jest właściwym dziełem jednej osoby inspirowanym tylko przekazami ludowymi w mniejszym bądź większym stopniu.” Cytując Słownik terminów literackich baśń to „niewielkich rozmiarów utwór o treści fantastycznej, nasyconej cudownością związaną z wierzeniami magicznymi, ukazujący dzieje ludzkich bohaterów swobodnie przekraczających granice między światem poddanym motywacjom realistycznym a sferą działania sił nadnaturalnych.” .
2. Cechy baśni
Według Violetty Wróblewskiej „podstawowe cechy baśni stanowią: cudowność (utożsamiana z czarodziejskością lub magicznością, ale odmienna od budzącej grozę fantastyki i cudowności religijnej), fabuła rozwijająca się od nieszczęścia do szczęścia, ludzki (człekokszałtny) bohater pierwszoplanowy, harmonijne przenikanie się sfer magicznej
i realistycznej, nieokreśloność czasu i przestrzeni, formuliczność, funkcja kompensacyjna, wątki skatalogowane lub oryginalne” W Słowniku gatunków literackich przeczytamy,
że podstawowe cechy kompozycyjne baśni to: „magiczność, fantastyka, antropomorfizacja świata przyrody (jedną z najstarszych form baśni była baśń zwierzęca), operowanie szeregiem utartych i skonwencjonalizowanych motywów i wątków baśniowych (które powracają
w utworach powstających nieraz w kulturach bardzo od siebie odległych zarówno czasowo,
jak i przestrzennie) oraz umoralniające zakończenie w formie pouczenia” . Podobne cechy baśni wymieniają Halina Skrobiszewska w Książki naszych dzieci. Są to: „udział pierwiastka fantastycznego, zawieszenie w pewnym momencie akcji praw realnego świata” oraz Jolanta Ługowska w Bajka w literaturze dziecięcej: „Największą osobliwość świata bajki stanowi możliwość bezkolizyjnego porozumiewania się ludzi, zwierząt, roślin, a nawet przedmiotów martwych. Warunkiem takiego kontaktu jest nadanie rzeczom i obiektom przyrodniczym cech przynależnym istotom żyjącym i myślącym” . Według tej autorki do właściwości bajek należą również: „prostota i stereotypowość konstrukcji fabularnych, przejrzysta aksjologia, ukierunkowanie akcji na happy end, kompensacyjny charakter fabuł, nieokreślony czas
i przestrzeń.” .
Ważnymi cechami baśni są również: odwoływanie się do wyobraźni czytelnika, dostarczanie silnych przeżyć emocjonalnych, przejrzysta struktura oraz powtarzalność np. „za siedmioma górami, za siedmioma lasami…”, trzej bracia, trzy próby itd..
3. Funkcje baśni
Podstawową funkcją baśni jest rozwijanie fantazji i wyobraźni. Baśnie budzą w dziecku niezmiernie żywe i wyraziste wyobrażenia postaci, ich wyglądu, ich postępków
i przeżyć . Słuchając baśni jesteśmy zmuszeni śledzić szybko zmieniające się sceny, przekształcać rzeczywistość baśniową, nagle zmieniać proporcje naszych wyobrażeń np. co do wielkości bohatera, przemieniać człowieka w kamień, zwierzę itp.
Baśnie kształcą inteligencję. Uczą przewidywać i wyciągać wnioski. Aktywizują również rozwój emocjonalny. Przedstawiając bohatera w jego baśniowym świecie dają możliwość utożsamienia się z nim dziecka, co pozwala mu poznać lepiej świat własnych przeżyć, nazywać je i oceniać. Uczą zdolności do samokontroli i kierowania własnym postępowaniem. Wszystko to sprzyja rozwojowi orientacji w samym sobie i we własnych przeżyciach. „Baśń – jak pisze S. Wortman – wzrusza dziecko, jest dla niego wstrząsem, który uczy je dobroci, po którym czuje się lepsze i wierzy w zwycięstwo i sprawiedliwość. Współczuje ono pokrzywdzonym, cieszy się ze zwycięstwa dobra nad złem” . Piękno formy baśni, języka, opisów rozwija u dzieci estetyczność i poczucie piękna. „Baśń staje się środkiem kształcenia literackiego” .
Dziecko, poznając baśnie ludowe innych narodów, rozszerza swoją orientację
w tradycjach kulturowych różnych nacji. Jest to bardzo pomocne w procesie kształtowania zrozumienia i poszanowania ludzi należących do innych kręgów kulturowych.
Baśnie bardzo często ukazują dzieciom świat roślin i zwierząt. Dzięki temu staje się on in bliższy i bardziej zrozumiały. W czytelnikach rodzi się poczucie poszanowania przyrody.
Baśń „To przedziwny środek, który kształci, uczy i wychowuje, nie dając odczuć ciężaru nauki” – pisze I. Słońska.

ROZDZIAŁ II
Wychowawczy potencjał baśni na przykładzie utworów Hansa Chrystiana Andersena
1. Hans Chrystian Andersen – najwybitniejszy pisarz duńskiego romantyzmu.
Hans Chrystian Andersen debiutował w 1822 r. utworem „Młodzieńcze próby”. Początkowo tworzył baśnie dla rozrywki, później z potrzeby serca i dla zarobku. Jego utwory cieszyły się ogromnym powodzeniem zarówno wśród dzieci jak i dorosłych czytelników .
Do najbardziej znanych baśni należą: „Księżniczka na ziarnku grochu”, „Królowa śniegu”, „Słowik”, „Dziewczynka z zapałkami”, „Nowe szaty cesarza”, „Brzydkie kaczątko”, „Świniopas”, „Calineczka”. Pisarz dużo podróżował po Europie, Azji Mniejszej i Afryce.
W książkach podróżniczych opisywał swoje wrażenia z wypraw. Jest autorem wydanej w 1855 roku autobiografii „Baśń mojego życia” oraz kilku powieści, m.in. „Tylko grajek” (1837)
i „Piotr Szczęściarz” (1870) . Jego baśnie trafiły w daleki świat i tam znalazły uznanie.
To stamtąd przyszła do pisarza sława. Z czasem przycichli też złośliwi krytycy, a cała Dania zaczęła Andersena czcić i otaczać opieką. Syn biednego szewca był przyjmowany przez królów i książąt jako honorowy gość. Przyjaźnił się ze wszystkimi sławnymi ludźmi swoich czasów: Karolem Dickensem, Honoriuszem Balzakiem, Henrykiem Ibsenem, rzeźbiarzem Bertelem Thorvaldsenem, szwedzką śpiewaczką Jenny Lind oraz innymi autorami bajek – braćmi Grimm. Dopiero gdy już był bardzo stary doczekał się tego, o czym marzył gdy miał 14 lat. Odense, to samo miasto, w którym kiedyś, poza matką, nikt nie chciał go znać, uroczyście i nadało mu honorowe obywatelstwo. Zmarł 4 sierpnia 1875 roku w Rolinghed koło Kopenhagi.
Hans Chrystian Andersen to niezwykle bogata osobowość twórcza: poeta, powieściopisarz, dramatopisarz, autor humoresek, wspomnień z podróży. Jego baśnie nadal urzekają czytelników nie tylko swoją mądrością i pięknem oraz smutkiem i realiami życia obrazującymi codzienną egzystencję Duńczyków w XIX w. ale również sposobem kreacji dziecięcych bohaterów . Ich uniwersalizm nigdy nas nie zawiedzie, a tematyka, również dzisiaj, pozwala zrozumieć i nakierować młodego człowieka na wartości, jakimi powinien kierować się w życiu.
„Sięgając zarówno do wątków ludowych jak i tworząc własne, poeta obdarzył miłością
i współczuciem nie tylko ludzi i zwierzęta, ale rośliny i przedmioty, szukając bohaterów swoich baśni w najbliższej rzeczywistości” .

2. „Królowa Śniegu” – przyjaźń i miłość
Jedną z najbardziej znanych opowieści Hansa Chrystiana Andersena jest baśń
pt. „Królowa śniegu”. Strona poznawcza tej baśni wiąże się ściśle z postaciami bohaterów
i bliskim im światem wartości. Według Doroty Simonides w opracowaniu Fantastyka baśni
i innych tekstów folklorystycznych w życiu dziecka charakterystyczną cechą tej baśni nie jest to, że jest bierna. Bierność i lenistwo stanowią przedmiot kpiny, a aktywność, pracowitość, pomysłowość i zaskakująca przedsiębiorczość stanowią ich immanentną cechę .
W odróżnieniu od innych baśni napisanych przez Andersena, które zostały zainspirowane folklorem bądź tradycją innych narodów, opowieść ta zrodziła się w wyobraźni autora. Baśń opisuje losy pary dzieci – Gerdy i Kaja, które przyjaźniły się aż do pewnego wiosennego dnia. W tym dniu do oka Kaja dostał się tajemniczy odłamek roztrzaskanego w przestworzach diabelskiego zwierciadła, który odmienił spojrzenie chłopca na świat w ten sposób, że wszystko, co piękne i dobre, zaczął postrzegać od tej pory jako brzydkie i złe. Grzeczny chłopiec przemienił się w dziecko krnąbrne, złośliwe i okrutne. Pewnego dnia przywiązał on swoje sanki do sań Królowej Śniegu i pomknął razem z nią do jej pałacu. Gerda, mimo tego, że Kaj był dla niej bardzo nieprzyjemny, postanowiła go odnaleźć i wyruszyła w niebezpieczną podróż. Podczas swoich poszukiwań poznała wielu przyjaciół i dzięki nim odnalazła chłopca. Jednak Kaj jej nie poznał. Wtedy Gerda zapłakała rzewnymi łzami i jedna z nich słynęła na pierś chłopca i roztopiła lód w jego sercu. Gdy również i Kaj zapłakał, kawałek lustra wypadł mu z oka i wtedy poznał przyjaciółkę. Szczęśliwe dzieci wróciły do domu. Po dotarciu na miejsce wszystko okazało się snem, ale oni spostrzegli, że są dorośli i trzymają się za ręce.
„Królowa śniegu” jest opowieścią o sile miłości i przyjaźni – jeśli kogoś kochamy to poświęcimy się dla niego. Zdobędziemy się na każdy trud, a nasze wysiłki nie będą bezcelowe, bo prawdziwe uczucie pokona wszystkie przeszkody – nawet złą magię. Odłamek zwierciadła stworzonego przez diabła stał się przyczyną wielkiego nieszczęścia, sprawił, że Gerda musiała udać się w długą i niebezpieczną podróż, by odzyskać ukochanego Kaja. Baśń ,,Królowa Śniegu” uczy dzieci i dorosłych jak przyjaźnią i miłością, można pokonać każde zło, nawet to za którym kryje się śmierć. Uczy nas, że trzeba być wytrwałym w dążeniu do celu, że przyjaźń przetrwa wszystko, nawet najtrudniejsze chwile, że nie wolno być zazdrosnym i że miłość zawsze zwycięża.
Baśń „Królowa śniegu” opowiada również o innych bardzo ważnych sprawach. Poucza odbiorców przede wszystkim o tym, że nie wolno skupiać się na tym, co jest złe. Jeśli to robimy, stajemy się zgorzkniali i nieprzyjaźnie nastawieni do innych. Zamiast tego powinniśmy zwracać uwagę na dobro i piękno, jakie odnaleźć można w świecie. Przeklęte lustro tak naprawdę nie istnieje – to tylko metafora. Ale w sercu każdy z nas może sobie stworzyć takie złe lustro i oglądać przez nie świat.
Jednakże najważniejszy jest tu fakt, że ponieważ baśń ma zawsze szczęśliwe zakończenie, dziecko może bez lęku zezwalać sobie na to, by wraz z tokiem opowieści wyjawiły się jego nieświadome uczucia, jako że wie, iż niezależnie od tego, jaka jest treść owych uczuć, będzie żyło długo i szczęśliwie.
Powyższe argumenty potwierdzają wychowawczą wartość baśni. Śledząc bieg baśniowej akcji, przygód bohaterów, dziecko uczy się samo tworzyć fantastyczne sytuacje
i zdarzenia. Baśń ta odgrywa również niezmiernie ważną rolę w wychowaniu moralnym.
W mało której baśni jest tak wyraziście zilustrowany problem dobra i zła. Myślą przewodnią tego opowiadania jest to, że za czyn dobry następuje nagroda, a zło jest karane. Dlatego dziecko słuchając tej baśni, czeka na szczęśliwe zakończenia i wierzy, że zwycięży dobro. Jest też świadome, że podczas swojego życia, tak jak Gerda, pozna wielu przyjaciół i będzie mogło liczyć na ich pomoc.

3. „Dziewczynka z zapałkami”– empatia i współczucie
„Dziewczynka z zapałkami” należy do najbardziej znanych baśni Hansa Chrystiana Andersena. W baśni H. Ch. Andersen opisuje małą dziewczynkę, która w ostatnią noc w roku marzyła o bardzo prostych rzeczach: o tym, by nie czuła głodu i zimna oraz o radości świąt
i cieple rodzinnego ogniska. Jej życie wyglądało jednak inaczej. W zimną grudniową noc musiała sprzedawać zapałki i nie mogła wrócić do domu dopóki ich nie sprzeda. Nie chciała cierpieć, prosiła więc babcię, by ją zabrała ze sobą. Wiedziała, że babcia zaprowadzi ją do innego lepszego świata, tam, gdzie będzie szczęśliwa i kochana.
Baśń wzrusza nas ale i pobudza do myślenia oraz zastanowienia nad losem małego dziecka. Jest to bardzo smutna baśń, bo smutne jest życie małej dziewczynki w wielkim mieście: samotna, głodna, bita i wypędzona z domu, niekochana przez nikogo, z wyjątkiem babci, która już zmarła, nie miała szansy na lepsze życie, na normalny dom, szkołę, zabawę. Bosa i zmarznięta przysiadła pod ścianą jakiegoś domu i zaczęła ogrzewać się zapałkami. Wyobrażała sobie w blasku zapalanych zapałek stół pełen jedzenia, ciepło kominka i blask świeczek choinkowych. Przy ostatniej ujrzała swoją zmarłą babcię. Poprosiła, żeby ta zabrała ją ze sobą. Zobaczyła jeszcze tylko spadającą gwiazdę i pomyślała, że właśnie ktoś umarł. Rano znaleziono zamarznięte ciało dziewczynki, ale nikt nie miał pojęcia o tym, jak piękne rzeczy widziała i w jakim blasku wstąpiła ona razem ze swoją babcią w Nowy Rok.
W sferze zachowania baśń „Dziewczynka z zapałkami” uczy oceniać postawy moralne: złe i dobre, kompensuje brak i niedostatek doświadczeń świata realnego. Historia tej dziewczynki może uwrażliwić dzieci na krzywdę i cierpienie ich rówieśników. Baśń ta pokazuje także, że nie wszystkie dzieci są szczęśliwe, nie wszystkie mają rodziców, a nawet jeśli mają, to są przez nich zaniedbywane. Nie każde dziecka ma szczęście zjeść ciepły obiad czy wyspać się w swoim łóżeczku. Uczy więc empatii i wrażliwości na krzywdę drugiego człowieka oraz zainteresowania się losem innych.
Baśń porusza bardzo trudny temat, jakim jest śmierć. Wiemy, jak trudna jest wyjaśnić dziecku stratę bliskiej osoby. „Dziewczynka z zapałkami” pomaga to zrozumieć. Pokazuje, że może ona przynieść szczęście i ulgę w bólu, tak jak była czymś dobrym dla bohaterki baśni, która uśmiecha się dopiero po śmierci, kiedy spotyka ukochaną babcię. Śmierć w tej baśni nie jest tragedią, a ukojeniem, przejściem do lepszego świata.
Opowieść jest oskarżeniem skierowanym przeciwko światu dorosłych, odpowiedzialnych za losy dzieci. Oskarża nie tylko rodziców, bo ci nie zawsze mogą dać sobie radę w borykaniu się z życiem, ale przede wszystkim bogatych mieszkańców dużych miast, obojętnych na losy mieszkających tuż obok innych osób, zaaferowanych swoimi sprawami do tego stopnia, że nie zauważają małej, marznącej dziewczynki.
4. „Brzydkie kaczątko” – „nie oceniaj książki po okładce”
Andersen uważał baśń „Brzydkie kaczątko” za swoją najbardziej szczerą autobiografię. Pełen kompleksów ubogi chłopiec przez wiele lat czuł się obco w środowiskach, w których się obracał. Prawdopodobnie każdy czytelnik będzie miał osobiste skojarzenia
z wymową alegorycznej opowieści o tym, że o wartości człowieka decyduje piękno jego osobowości, a nie wygląd zewnętrzny.
Wiele pomysłów do swej twórczości zaczerpnął Andersen z motywów ludowych, zapamiętanych z dzieciństwa, kiedy to baśnie opowiadała mu babcia. Ona pierwsza rozbudzała wrażliwość i wyobraźnię przyszłego baśniopisarza. To właśnie dzięki babci Andersena możemy przebywać w świecie brzydkiego kaczątka . Na podstawie kaczątka autor chciał uczulić ludzi. Większość osądza innych po pozorach, nie dając im szansy na bliższe poznanie. Brzydkie kaczątko to znakomity przykład bajki, która skruszy niejedno serce.
Jak nazwa mówi bajka opowiada o brzydkim kaczątku. Pewnej kaczce wykluły się kaczątka, jednak jedno z nich znacznie odstawało od reszty, różniło się wyglądem. Było szare i brzydkie, dlatego nie zostało zaakceptowane na podwórku, na którym przyszło mu się wychowywać. Inne kaczątka wyśmiewały się z niego i nie chciały z nim przebywać. Zwierzęta gospodarskie szydziły z niego, kopały i dziabały, ponieważ był szary i nie pasował do innych piskląt. Kaczątko czuło się odmieńcem z którego każdy się wyśmiewa. Mały łabędź postanowił w końcu uciec. Tułał się po świecie, nie mogąc znaleźć swojego miejsca. Sytuacja taka trwała do momentu kiedy kaczątko dorosło. Kiedy sobie pływał, dostrzegł trzy inne piękne ptaki. Pomyślał o swoim życiu i zapragnął, żeby te ptaki go zadziobały. Spostrzegł jednak swoje odbicie w wodzie i, jak się okazało, nie był już brzydkim kaczątkiem, tylko pięknym, dumnym łabędziem. Wyszło na jaw, że jajka zostały podmienione i z brzydkiego kaczątka wyrósł piękny ptak. Później każdy zazdrościł mu wyglądu. Poczuł się szczęśliwy, ponieważ los wynagrodził mu cierpienie, upokorzenie i smutek.
Głównym przesłaniem tej baśni jest myśl, że nie należy oceniać innych po wyglądzie, należy dać im szansę i poznać ich bliżej. Większość osób ocenia innych po pozorach nie dając im szansy, ale czasami warto się przemoc. Hans Chrystian Andersen, opisując losy młodego łabędzia, uczy nas, by nie oceniać innych wyłącznie po wyglądzie zewnętrznym, ubiorze czy bogactwie. Należy dostrzegać w ludziach takie rzeczy jak dobry charakter i wewnętrzne piękno. Nie powinniśmy krzywdzić brzydkich, biednych i szarych ludzi, ale dać im szansę na to by mogli stać się szczęśliwi i wartościowi. Szczęście może się do każdego uśmiechnąć.
Ta baśń uczy dzieci, że nie należy oceniać wyłącznie po wyglądzie zewnętrznym, ubiorze czy innych oznakach zamożności. Dowiadują się też, że nie powinno się wyśmiewać, czy w jakikolwiek inny sposób krzywdzić brzydszych i biedniejszych. Każdy może być szczęśliwy i wartościowy, jeśli otrzyma wsparcie zamiast szyderstwa.
Autor baśni sam pochodził z biednej rodziny, był chorowitym dzieckiem o dobrym sercu i był marzycielem. Nie lubiany i pogardzany zarówno przez rodzinę, jak i kolegów miał nieszczęśliwe dzieciństwo i młodość. Dopiero jako bajkopisarz stał się sławny, doceniany
i kochany. Pisarz pamiętał o tym i dlatego zapewne w swoich baśniach pociesza tych wszystkich, którzy są krzywdzeni i poniżani. Odsłania przed nimi światy, których nie dostrzegają, uczy i uzdalnia do marzeń.
„Brzydkie kaczątko” Andersena to również opowieść o poszukiwaniu własnej tożsamości, odwadze, by pójść swoją drogą, mimo wszelkich przeciwności. Jest historią poszukiwania duchowej rodziny, akceptacji i miłości. Opowieść daje nadzieję na to, że każdy ma szansę z czasem zmienić się i być podziwianym przez innych. Baśń ta pokazuje, że czas ma zbawienny wpływ na wszelkie troski i smutki, uczy dzieci patrzenia w przyszłość, zachęca do wyrwania się. Bajka ta przedstawia problemy bliskie dziecku i pozwala na zdobycie nowego doświadczenia .
Baśń „Brzydkie kaczątko” pomaga dziecku poznać samego siebie, mądrego kierowania własnymi uczuciami i swoim życiem. Ukazuje nam tajemnicę dorosłości, którą odkrywa małe dziecko. Baśń zwraca nam też uwagę na to, że los każdego człowieka może się odmienić, pokazuje nam, że musimy wierzyć w siebie i z podniesioną głową pokonywać trudności, jakie przyniesie nam życie. Szczęście może spotkać każdego nawet tego słabszego.
4. „Nowe szaty cesarza” – kłamstwo i próżność
Jest to opowieść o próżnym cesarzu, który dbał tylko o siebie i przywiązywał wielką wagę do swojego wyglądu. Jego próżność wykorzystało dwóch oszustów opowiadając, iż potrafią utkać tkaninę o cudownej właściwości i uszyć z niej strój niewidoczny dla osób niemądrych lub niegodnych obejmowanego stanowiska. Rzekomi tkacze pozorują pracę,
nie tkając w rzeczywistości nic, a wysłani do nich dworscy urzędnicy, nie chcąc dać się ośmieszyć i stracić stanowisk, udają, iż widzą cudowny materiał oraz przystają na opowieści oszustów. Sam cesarz przymierzając strój, którego nie widział, nie mógł przyznać się do tego. Myśląc, ze okaże się głupim lub niegodnym urzędu, zachwycał się nim. To samo robili wszyscy dworzanie. W rezultacie monarcha, mając być ubrany w niezwykłe szaty, których rzekomego nałożenia pilnują sami oszuści, pokazał się swoim poddanym bez strojów. Mieszkańcy stolicy jednak również nie widząc nic, woleli się do tego nie przyznawać. Nagle o tym fakcie głośno poinformowało wszystkich niewinne dziecko. Podczas uroczystości, na której cesarz miał pokazać się poddanym w nowym stroju, jego nagość została zdemaskowana przez małego chłopca.
Ta głęboko poruszająca przypowieść jest przestrogą dla pyszniących się, próżnych, dla których liczy się tylko bogactwo czy ubiór. Pycha i obłuda zostają wyśmiane i zdemaskowane.
Twórca w dziele uświadamia nam, iż ludzie wierzą tylko w to, w co chcą uwierzyć. Potępia także pójście za zdaniem mas, brak własnej odrębności i nalega na to, by każdy wreszcie zdjął klapki ze swoich oczu. Baśń ta zawiera głęboki humanistyczny sens: należy mieć własne zdanie, żyć własnym życiem, uczciwie i według własnych zasad, nie kierując się zdaniem innych.
Baśń zwraca też uwagę na prawdomówność. Kłamstwo ma krótkie nogi, a prawda zawsze wyjdzie na jaw. Kłamstwem posługują się tylko ludzie niemądrzy i strachliwi. Lepiej być prawdomówny i uczciwym, jak mały chłopiec, który okazał się być mądrzejszym niż sam wykształcony cesarz.

ZAKOŃCZENIE
Celem niniejszej pracy było omówienie wychowawczych wartości baśni, które mają doniosłe znaczenie w rozwoju dziecka w wieku przedszkolnym, a także w procesie edukacyjnym. Przedstawiona praca została zaopatrzona w przypisy i oparta na bogatych materiałach źródłowych. W części pierwszej pokrótce zostały opisane cechy, funkcje oraz definicje baśni. W części drugiej przedstawiono aspekty wychowawcze baśni na przykładzie utworów Hansa Chrystiana Andersena. Podjęta w niniejszym studium próba spojrzenia na problematykę wychowawczą baśni Andersena pozwoliła dostrzec wychowawcze działanie tego gatunku literackiego.
Wychowanie poprzez baśnie dokonuje się dwojaki sposób – metodą negatywów
i pozytywów. Ponieważ świat zawarty w baśniach zawiera cechy fantastyczne, jego zrozumienie lepiej trafia do umysłu dziecka. Podobnie jak w życiu, tak i w baśni bohater pozytywny budzi zaufanie, jest lubiany i bardzo często dziecko utożsamia się z jego postacią. Dziecko chce być chwalone, chce czuć się dumne z tego, że inni patrzą na niego jak na bohatera. Ale baśń to nie tylko samo dobro, piękno i bohaterskość. Baśń to również ta trudniejsza strona życia. Reprezentują ją postacie negatywne, których pojawienie się wywołuje strach, lęk i często zasługuje na potępienie.
Wychowawcze możliwości baśni są ogromne. Są związane z wiekiem najmłodszych odbiorców i takimi ich cechami jak: skłonność do naśladownictwa, identyfikowanie się
z pozytywnymi wzorcami, ciekawość w poznawaniu i doświadczaniu świata. Kiedy dziecko słucha baśni, śmieje się, płacze i nieruchomieje w momentach napięcia. Oddziałując tak silnie na uczucia, ukazując postacie bohaterów, z którymi dzieci chętnie się identyfikują i przykłady konfliktów i wyborów, pozwalają lepiej zrozumieć innych ludzi.
Baśń pełni bardzo ważną rolę w rozwoju dziecka. Za pomocą czarów znikają wszelkie problemy, odzwierciedla się myślenie magiczne polegające na poszukiwaniu przedmiotów, które pomagają osiągać zamierzone przez dziecko cele. Następuje chwilowa redukcja napięcia
i wyzwolenie optymistycznego oczekiwania. Świat baśni jest nierealny a zakończenie zawsze pozytywne. Szczęśliwy koniec daje zadowolenie i radość. Poza tym fabuła baśni jest bogata
w rozmaite doznania, od strachu po radość i spokój. Wzbudza silne emocje i dlatego staje się pewnego rodzaju rozrywką. Przyczynia się w ten sposób do kształtowania wrażliwości oraz stymuluje empatię.
Baśnie, chociaż proste w swojej treści, spełniają wiele funkcji: pozwalają uwierzyć dziecku w sukces – jeżeli bohaterowi udaje się przełamać własne słabości, jest szansa,
że podobnie zechce postąpić mały czytelnik. Naturalnym sposobem uczenia się dzieci jest zabawa i wyobraźnia. Dlatego słuchanie i opowiadanie historii to doskonały sposób na nawiązanie z nimi wspólnego dialogu. Tworzone przez dorosłych, pomagają nie tylko dzieciom, lecz także ich rodzicom, nauczycielom i terapeutom w zrozumieniu dziecięcych marzeń, pragnień, problemów.

BIBLIOGRAFIA
1. Biernacki Marek, Pawlus Marta, Słownik gatunków literackich, Bielsko-Biała, 2004.
2. Ćwiklak Kornelia, Baśń we współczesnej kulturze, Poznań, 2014.
3. Literatura dla dzieci i młodzieży w latach 1945–1979, Warszawa, 1982, t. 2.
4. Literatura Polska. Przewodnik encyklopedyczny, Warszawa, 1984, t. 1.
5. Ługowska Jolanta, Bajka w literaturze dziecięcej, Warszawa, 1988.
6. Propp Władimir J., Morfologia bajki, przeł. Wiesława Wojtyga-Zagórska, Warszawa, 1976.
7. Simonides Dorota, Fantastyka baśni i innych tekstów folklorystycznych w życiu dziecka, [w:] S. Frycie, Literatura dla dzieci i młodzieży w latach 1945-1979, Warszawa, 1982, t. 2.
8. Skrobiszewska Hanna., Książki naszych dzieci, Warszawa, 1971.
9. Słońska Irena, Dzieci i książki, Warszawa, 1959.
10. Słownik terminów literackich, red. J. Sławiński, Wrocław, 1976.
11. Wortman Stefania, Baśń w literaturze i życiu dziecka, Warszawa, 1958.
12. Wróblewska Violetta, Bajka zwierzęca w tradycji ludowej i literackiej, Toruń, 2011.
13. Wróblewska Violetta, Przemiany gatunkowe polskiej baśni literackiej XIX i XX wieku, Toruń, 2003.
14. Żebrowska Danuta, Poznawcze i wychowawcze wartości baśni Hansa Chrystiana Andersena.,[w:] Studia Gdańskie, t. V, 2008.


Zgłoś błąd    Wyświetleń: 0


Uwaga! Wszystkie materiały opublikowane na stronach Profesor.pl są chronione prawem autorskim, publikowanie bez pisemnej zgody firmy Edgard zabronione.


BAROMETR


1 2 3 4 5 6  
Oceń artukuł!



Ilość głosów: 0

Serwis internetowy, z którego korzystasz, używa plików cookies. Są to pliki instalowane w urządzeniach końcowych osób korzystających z serwisu, w celu administrowania serwisem, poprawy jakości świadczonych usług w tym dostosowania treści serwisu do preferencji użytkownika, utrzymania sesji użytkownika oraz dla celów statystycznych i targetowania behawioralnego reklamy (dostosowania treści reklamy do Twoich indywidualnych potrzeb). Informujemy, że istnieje możliwość określenia przez użytkownika serwisu warunków przechowywania lub uzyskiwania dostępu do informacji zawartych w plikach cookies za pomocą ustawień przeglądarki lub konfiguracji usługi. Szczegółowe informacje na ten temat dostępne są u producenta przeglądarki, u dostawcy usługi dostępu do Internetu oraz w Polityce prywatności plików cookies.
Dowiedz się więcej.