Podstawy kształtowania pojęć matematycznych

Warunkiem opanowania wiedzy matematycznej przez dziecko w wieku młodszoszkolnym są pojęcia.

Powstają one w wyniku myślenia abstrakcyjnego i jako najwyższe jednostki poznawcze pełnią bardzo ważną rolę w dalszym rozwoju myślenia. Od zasobu pojęciowego zależy w dużym stopniu zdobywanie przez dziecko nowych wiadomości i to na coraz wyższym poziomie uogólniania. Pojęcia umożliwiają nie tylko głębsze poznawanie rzeczywistości, ale również jej przetwarzanie poprzez wykonywanie przez dziecko celowych działań.

Pojęcie jest nierozerwalnie związane ze słowem i językiem i jest odzwierciedleniem ogólnych i istotnych właściwości przedmiotów i zjawisk oraz stosunków zachodzących między nimi. Słowo jest warunkiem powstawania pojęcia i jest narzędziem jego kształtowania.

Pojęcia są konkretnym ludzkim działaniem, skierowanym na przedmioty i zjawiska, których istotne cechy są odzwierciedlone w pojęciach. Tak wiec, aby pojęcia mogły się kształtować potrzebne jest samodzielne manipulowanie przedmiotami, ich obserwowanie, wyodrębnianie cech i powiązanie przedmiotu z jego cechami.

Reasumując można stwierdzić, że podstawą kształtowania pojęć logiczno-matematycznych są operacje dokonywane w toku porównywania, porządkowania, przyporządkowania prowadzące do umiejętności zróżnicowania, klasyfikowania, uogólniania i abstrahowania.

Dzieci mają wyraźne trudności w oderwaniu się od konkretu. Chcąc zapobiec tym trudnościom lub pomóc dzieciom w ich pokonywaniu, należy stwarzać możliwość jak największej ilości spostrzeżeń, aby budowane na nich wyobrażenia były oparte na bogatej treści konkretnej, a pojęcia nie były tylko pustymi słowami. Powodzenie w procesie kształtowania pojęć u dzieci w wieku młodszoszkolnym w dużym stopniu zależy od przekazywania informacji i wiadomości przez nauczycieli.

Wyobrażenia i pojęcia kształtuje się łatwiej, są dokładniejsze, trwalsze i bogatsze, jeżeli wypowiedzi nauczyciela nie wyrażają w gotowej formie postulowanych zgodnie z celami lekcji wyobrażeń i pojęć, lecz tylko regulują aktywność sensoryczną, werbalną i myślową dzieci, skłaniając ich do opisywania nowych wyobrażeń i słownego ujmowania nieznanych dotychczas zależności i stosunków, a tym samym do aktywnego kształtowania odpowiednich wyobrażeń i pojęć.

Proces opanowania pojęć przez dzieci wymaga bardzo wnikliwej pomocy nauczyciela. Zna on logiczne reguły myślenia dzieci, potrafi dobrać obiekty i czynności adekwatne do tego celu tj. kształtowania pojęcia.

W kształtowaniu pojęć trzeba odpowiednio pokierować procesem poznawania, czemu służą pytania, stawiane przez nauczyciela, ukierunkowujące uwagę ucznia na charakterystyczne i istotne cechy poznawanych przedmiotów. Oprócz formalnych pytań ważną rolę w procesie tworzenia pojęć, odgrywają zadania skłaniające dzieci do badania cech i właściwości przedmiotów stanowiących materiał działalności poznawczej dzieci.

W drugim etapie kształtowania pojęć, chodzi przede wszystkim o poznanie wewnętrznych cech przedmiotów, bazując na wyobrażeniach dzieci. A więc, proces przyswajania pojęć przez dzieci polega na wytężonej pracy dzieci kierowanej przez nauczyciela.

W pracy nad kształtowaniem pojęć u dzieci proponuje się różne sposoby, których zastosowanie zależy od charakteru danego pojęcia tj. treści znaczeniowej pojęcia, stopnia uogólniania, oraz materiału stanowiącego podbudowę danego pojęcia. Zarysowany obraz procesu kształtowania pojęć ukazuje, że jest to zagadnienie ważne i należy mu poświęcić wiele uwagi.

Bibliografia:
1. L.Bandura; "Trudności w procesie uczenia się" W-wa 1970r. PZWS
2. M. Przetacznikowa; "Psychologia ogólna" WsiP W-wa 1977r.
3. H. Moroz; "Rozwijanie pojęć matematycznych u dzieci w wieku przedszkolnym" WsiP W-wa 1982r.

Opracowanie: mgr Elżbieta Wojtaszek-Kaleta

Wyświetleń: 821