Scenariusz lekcji

Czas: 45 minut
Prowadząca: Ewa Adamów


Temat: Powtórzenie wiadomości: tlenki, wodorotlenki, kwasy, sole – przygotowanie do egzaminu gimnazjalnego.

Cele ogólne lekcji:

• Ćwiczenie umiejętności pisania wzorów sumarycznych sumarycznych strukturalnych tlenków. Doskonalenie umiejętności nazywania tlenków i określania wartościowości pierwiastka na podstawie wzoru chemicznego.

• Powtórzenie wiadomości o budowie, metodach otrzymywania, właściwościach i zastosowaniu wodorotlenków oraz wskaźnikach (indykatorach).

• Powtórzenie wiadomości o budowie, metodach otrzymywania, właściwościach i zastosowaniu kwasów oraz o odczynie roztworów, pH i kwaśnych opadach.

• Powtórzenie wiadomości o budowie i właściwościach, ustalaniu wzorów i nazewnictwie soli. Utrwalenie umiejętności sprawnego posługiwania się tabelą rozpuszczalności.

Osiągnięcia uczniów- po zajęciach uczeń:

• odczytuje bezbłędnie wartościowość pierwiastka z układu okresowego pierwiastków chemicznych ;
• ustala wzór sumaryczny i wzór strukturalny tlenków niemetali oraz wzór sumaryczny tlenków metali na podstawie wartościowości pierwiastków chemicznych;
• nazywa tlenki zapisane za pomocą wzoru sumarycznego;
• zapisuje przemiany chemiczne w formie równań reakcji chemicznych;
• dobiera współczynniki w równaniach reakcji chemicznych.
• wymienia rodzaje wskaźników (indykatorów) indykatorów zna ich zabarwienie w wodzie oraz w zasadach i kwasach;
• pisze ogólny wzór wodorotlenków oraz wzory wodorotlenków wskazanych metali;
• podaje przykłady tlenków metali i niemetali reagujących z wodą;
• pisze równania reakcji tlenków zasadowych i metali aktywnych z wodą;
• tłumaczy, czym różni się wodorotlenek od zasady.
• podaje przykłady tlenków niemetali reagujących z wodą;
• zapisuje równania reakcji otrzymywania kwasów tlenowych ;
• pisze wzory sumaryczne na podstawie nazw kwasów oraz nazywa kwasy na podstawie wzorów;
• wskazuje we wzorze kwasu resztę kwasową oraz ustala jej wartościowość;
• wyjaśnia, co oznacza odczyn roztworu;
• bada odczyn (lub określa pH) roztworów różnych substancji stosowanych w życiu codziennym;
• pisze bezbłędnie wzory sumaryczne soli, mając podane ich nazwy;
• podaje nazwy soli na podstawie wzorów sumarycznych;
• analizuje i interpretuje tabelę rozpuszczalności.

Metody:
• ilustracyjna,
• praca z tekstem,
• naprowadzająca z elementami problemowej,
• słowna.

Formy pracy: indywidualna, grupowa.

Środki dydaktyczne:
1. Karta pracy przygotowana w oparciu o Ciekawą chemię, część 1,2,3 ( podręcznik i zeszyt ćwiczeń), WSiP, Warszawa 2006;
2. Tabela rozpuszczalności wodorotlenków i soli.
3. Wykres skali pH.
4. Doświadczenie1: 2 zlewki, wapno palone, woda.
Doświadczenie2: woda wapienna, woda gazowana probówka z rurką odprowadzajacą , palnik spirytusowy.
Doświadczenie3: fenoloftaleina, oranż metylowy, papierek wskaźnikowy, 4 zlewki, ocet, coca-cola, zasada wapniowa, woda destylowana, środek czyszczący.

PRZEBIEG LEKCJI
FAZA WPROWADZAJĄCA
1. Czynności organizacyjno- porządkowe.
2. Przypomnienie wiadomości o budowie atomu, roztworach.
3. Wprowadzenie do nowego tematu i zapoznanie uczniów z celami lekcji.
4. Zapis tematu lekcji.
FAZA REALIZACYJNA

1. Ćwiczenie umiejętności zapisywania wzorów sumarycznych tlenków na podstawie nazw związków chemicznych oraz nazywania związków chemicznych na podstawie ich wzorów sumarycznych.
- uczniowie wykonują zadanie 1 i 2 w karcie pracy.

2. Przypomnienie, jakie można wyróżnić typy reakcji chemicznych i w jaki sposób dobiera się współczynniki stechiometryczne przy zapisie równań reakcji.
- uczniowie wykonują zadanie 3 w karcie pracy.

3. Utrwalenie umiejętności nazywania wodorotlenków na podstawie ich wzorów i zapisywania wzorów na podstawie nazw związków.
- uczniowie wykonują trzy początkowe przykłady z zadań 4 i 5 w karcie pracy.

4. Powtórzenie wiadomości o aktywności metali
- uczniowie dokonują podziału na metale reagujące z woda i te, które z nią nie reagują- wykonują zadanie 6 w karcie pracy.

DOŚWIADCZENIE 1: BADANIE WŁAŚCIWOŚCI WODOROTLENKU WAPNIA.
Do zlewki wsypujemy łyżeczkę wapna palonego, ostrożnie dolewamy wody do połowy jej wysokości i mieszamy. Po opadnięciu osadu na dno, ostrożnie zlewamy klarowny roztwór do drugiej zlewki.
- uczniowie wyjaśniają jaki roztwór powstał, co to jest mleko wapienne, woda wapienna, do czego się je wykorzystuje.

DOŚWIADCZENIE 2:
WYKRYWANIE TLENKU WĘGLA W GAZOWANEJ WODZIE MINERALNEJ.
Do probówki wlewamy około 5 cm 3 dowolnej wody mineralnej gazowanej, zamykamy probówkę korkiem z rurką odprowadzającą. Koniec rurki zanurzamy w naczyniu z wodą wapienną. Probówkę z woda mineralną lekko ogrzewamy w płomieniu palnika spirytusowego. Obserwujemy zachodzące zmiany w naczyniu z wodą wapienną.
Po ostygnięciu wody mineralnej sprawdźcie jej odczyn za pomocą dowolnego wskaźnika.
Spodziewane obserwacje i wnioski;

Podczas ogrzewania wody mineralnej gazowanej woda wapienna mętnieje. Obecny w wodzie mineralnej tlenek węgla (IV) pod wpływem ogrzewania zmniejsza swoją rozpuszczalność w wodzie, przedostaje się do probówki z wodą wapienną i reaguje z nią. Głównym produktem tej reakcji jest trudno rozpuszczalny węglan wapnia.
Po ostudzeniu woda mineralna wykazuje odczyn obojętny (wynika z reakcji).

5. Przypomnienie co jest produktem reakcji aktywnych metali z wodą oraz tlenków metali aktywnych z wodą .
- uczniowie wykonują zadanie 7. w karcie pracy.

6. Powtórzenie wiadomości o budowie cząsteczek kwasów.
- Pisanie wzorów sumarycznych kwasów, wskazywanie reszty kwasowej, określenie wartościowości reszty kwasowej.

7. Powtórzenie wiadomości o charakterze tlenków.
- podział tlenków na kwasowe i zasadowe, uczniowie wykonują pierwszą część zadania 8. w karcie pracy dotyczące wyboru tlenków kwasowych.

9. Przypomnienie metod otrzymywania kwasów tlenowych.
- Pisanie równań reakcji otrzymywania kwasów, uczniowie wykonują drugą część zadania 8. w karcie pracy.



10. Przypomnienie wiadomości o odczynach roztworów, wyjaśnienie,
co to jest pH.
- Podawanie przez uczniów przykładów roztworów o znanym pH.

DOŚWIADCZENIE 3:OKREŚLENIE ODCZYNU RÓŻNYCH PRODUKTÓW Z NAJBLIŻSZEGO OTOCZENIA
Za pomocą znanych wskaźników sprawdzenie wartości pH ( coca- cola, ocet, woda destylowana, odkamieniacz, środki czyszczące, zasada wapniowa.

11. Przypomnienie wiadomości o budowie soli, ustaleniu ich wzorów sumarycznych i nazw.
- Uczniowie wykonują zadanie 9. w karcie pracy.

12. Przypomnienie sposobów korzystania z Tabeli rozpuszczalności soli w wodzie.
Wskazywanie w Tabeli … związków dobrze rozpuszczalnych, rozpuszczalnych, słabo i trudno rozpuszczalnych.

FAZA PODSUMOWUJĄCA

13. Podsumowanie wiadomości.
Uczniowie wykonują zadanie 10 i 11 w karcie pracy
• Na dzisiejszej lekcji przypomniałem / am sobie …

DOŚWIADCZENIE.
Pomoce;
Butelka ( szklana lub z przezroczystego tworzywa), balonik, ocet, soda oczyszczona lub proszek do pieczenia ciasta, mały lejek lub plastikowa łyżeczka.

Wykonanie;

1. Do butelki wlej około pół szklanki octu, a do balonika wsyp (za pomocą lejku lub małej łyżeczki) pół torebki sody oczyszczonej.
2. Balonik naciągnij na szyjkę butelki, a następnie wsyp jego zawartość do butelki.

Zdanie domowe
Zapisz swoje spostrzeżenia i wnioski z doświadczenia.












KARTA PRACY

1. Napisz wzory sumaryczne poniższych tlenków;


• tlenek srebra (I)………………………………………………………………..

• tlenek żelaza (II)………………………………………………………………

• tlenek żelaza (III)……………………………………………………………

• tlenek siarki (IV)……………………………………………………………..


2. Napisz wzory sumaryczne i narysuj wzory strukturalne następujących związków chemicznych;

• tlenek wapnia

wzór sumaryczny…………………………………………………..

wzór strukturalny………………………………………………….

• tlenek węgla(IV)

wzór sumaryczny……………………………………………………

wzór strukturalny……………………………………………………


3. Napisz równania reakcji chemicznych otrzymywania:
Dobierz współczynniki stechiometryczne. Nazwij reagenty.

a) tlenku glinu
b) tlenku węgla (IV)
c) tlenku potasu
d) tlenku siarki ( VI)



4. Podaj nazwy wodorotlenków, których wzory napisano poniżej:
• Cu (OH)2
• KOH
• Al (OH)3
• Mg(OH)2
• Ba (OH)2


5. Napisz wzory sumaryczne następujących wodorotlenków:
• wodorotlenek miedzi ( I )……………………………………
• wodorotlenek wapnia ………………………………………
• wodorotlenek ołowiu (II) ………………………………….
• wodorotlenek żelaza ( III ) …………………………………
• wodorotlenek sodu …………………………………………


6. Podane metale podziel na reagujące z wodą i takie, które z nią nie reagują.
ołów, sód, rtęć, potas, magnez, glin, żelazo, lit, wapń, stront, srebro.


Metale reagujące z wodą Metale nie reagujące z wodą



7. Napisz równania reakcji dwóch wybranych metali z wodą oraz ich tlenków.
Nazwij reagenty.

…………………………………………………………………………………………..

…………………………………………………………………………………………..

…………………………………………………………………………………………..

………………………………………………………………………………………….



8. Z podanych wzorów tlenków wybierz i podkreśl wzory tych, które w reakcji z wodą tworzą kwasy, a następnie napisz odpowiednie równania reakcji chemicznej.

K2O SO2 CaO Al2O3 P4 O10 CO2 SO3 N2O5

......................................................................................................................................

.......................................................................................................................................

........................................................................................................................................

.........................................................................................................................................

.........................................................................................................................................

9. Podaj nazwy lub wzory sumaryczne wybranych soli.

• chlorek sodu -……………………………….
• siarczan ( VI ) potasu -…………………….
• węglan wapnia -…………………………….
• Azotan ( V ) potasu -……………………….
• Fosforan ( V ) sodu -……………………….
• Zn ( NO3)2 ………………………………
• CuCl2 ……………………………..............
• Mg S ………………………………………
• Al2 (CO3)3 …………………………………
• SnSO4 ............................................................


PODSUMOWANIE

10. Informacje do zadania a) i b)
Pewna roślina na glebie o odczynie kwasowym ma kwiaty w kolorze niebieskim, a gdy odczyn gleby jest zasadowy, kwiaty tej rośliny mają barwę różową. W ostatnim roku kwiaty tej rośliny miały kolor niebieski.

Zadanie a)
Podaj zakres wartości pH, które miała gleba w ogródku w ostatnim roku.
…………………………………………………………………………………………………...

Zadanie b)
Co należy zrobić, aby w przyszłym roku kwiaty tej rośliny miały kolor różowy?
…………………………………………………………………………………………………...


Zadanie 11.
Podaj nazwy substancji A, B, C i napisz równania reakcji zgodnie ze schematem

Ca A B C



Substancja A to …...…………………………………………………………………………….
Substancja B to ………………………………………………………………………..………..
Substancja C to …………………………………………………………………………………
Równanie 1. …………………………………………………………………………………...
Równanie 2. …………………………………………………………………………………...
Równanie 3. …………………………………………………………………………………...

Wyświetleń: 2105