AWANS INFORMACJE FORUM Dla nauczyciela Dla ucznia LOGOWANIE


Katalog

Katarzyna Romanowska, 2012-08-30
Jastrzębia

Katarzyna Gordat, Patrycja Kontny
Edukacja europejska, Artykuły

Finansowe podstawy działalności samorządu terytorialnego

- n +

Artykuł zrecenzowany przez dr Andrzeja Filipowicza, wykładowcę Wyższej Szkoły Handlowej w Radomiu.



Organizacja władz publicznych jest strukturą, na której oparty jest system finansów publicznych. Podział kompetencji i obowiązków między władze państwowe i władze samorządowe jest znaczący przy budowie systemu finansów publicznych, który odgrywa służebną rolę wobec społeczeństwa i gospodarki państwa. Podział ten i jego znaczenie wynikają między innymi z tradycji historycznych, ale przede wszystkim z odmiennych metod działania tych dwóch rodzajów władz publicznych. Różnica w metodach działania ma wpływ na sposób zaspokojenia potrzeb z funduszy publicznych jak również na efektywność wydatków publicznych.
We współczesnym systemie władz publicznych, władze państwowe działają przede wszystkim na szczeblu centralnym, natomiast samorządowe na szczeblu lokalnym. System finansów publicznych zależny jest nie tylko od kompetencji i obowiązków, lecz także od zakresu władztwa podatkowego na poszczególnych szczeblach władzy oraz od zasad zasilani finansowego szczebli tych władz.
Władze samorządowe są integralnym elementem władz publicznych. Ich działalność dotyczy trzech podstawowych płaszczyzn: administracyjnej, socjalno – kulturalnej i gospodarczej. Realizacja tych trzech funkcji wymaga odpowiednich środków finansowych, odpowiedniej polityki finansowej.
Współcześnie większość państw przyjmuje koncepcje modelu etatystyczno – technokratycznego samorządu terytorialnego, jest to model, w którym występuje zgodność interesów państwa i samorządu. Niezależnie od przyjętej koncepcji, gwarancją skutecznej działalności samorządu terytorialnego są trwałe podstawy finansowe.
Od wielkości środków finansowych pozostających do dyspozycji samorządu zależy zakres realizacji trzech podstawowych funkcji wymienionych wcześniej.
O wielkości zasobów finansowych jakie pozostają do dyspozycji władz samorządowych obok podziału kompetencji poszczególnych władz, także znaczenie ma poziom rozwoju ekonomicznego regionu jak również mechanizm kształtowania zasobów finansowych.
Poziom rozwoju ekonomicznego zależy w dużym stopniu od stanu i struktury regionalnej bazy ekonomicznej, którą tworzą obok ludności zamieszkującej region, infrastruktura gospodarcza oraz infrastruktura instytucjonalna. Wszystkie te czynniki ludzkie, rzeczowe i organizacyjne mają spełniać jedną funkcję tzn. maksymalizację dochodu narodowego, który w regionie przyjmuje postać regionalnych zasobów finansowych. Podlegają one podziałowi pomiędzy różne szczeble władzy publicznej wewnątrz regionu, część z nich transferowana jest poza region. Powiększenie zasobów finansowych samorządu, może następować też wskutek transferów spoza regionu . Jest to zależne od mechanizmów kształtowania finansowych zasobów regionu, przez transfery publicznych środków finansowych poza region i transfery publicznych środków finansowych na rzecz regionu.
Transfery środków pieniężnych są formą centralizacji dochodów i ich redystrybucji. Są to środki pieniężne wypracowane wskutek powszechnie stosowanych działań fiskalnych, czyli podatków, cła lub innego rodzaju opłat.
Istnieją dwie formy redystrybucji dochodów: pionowa i pozioma. W wyniku redystrybucji pionowej dokonują się przymusowe zmiany w zasobach finansowych regionów. Dochody regionów bogatszych przechodzą na rzecz regionów biedniejszych co ma na celu zmniejszanie dysproporcji rozwojowych między regionami.
Redystrybucja pozioma to również przekazywanie środków finansowych
z regionów bogatszych do biedniejszych o charakterze dobrowolnym bez udziału władz centralnych. W zależności od charakteru regionu finanse regionalne mogą mieć formę budżetu regionu, jeżeli region ma charakter samorządowy będzie to budżet samorządowy.
Decentralizacja finansów publicznych polega na przekazywaniu kompetencji oraz obowiązków i środków ze szczebla centralnego na szczebel regionalny w ramach skarbu państwa, natomiast co jest istotne decentralizacja finansów publicznych na szczebel lokalny jest równoznaczna ze zmianą formy własności skarbu państwa na własność samorządową. To z kolei oznacza, że własność samorządowa oraz samorządowe zasoby finansowe wchodzące w jej skład posiadają autonomię i są chronione prawem konstytucyjnym.
Trwałe podstawy działalności finansowej władze samorządowe osiągają przez ustalenie udziałów w dochodach władz państwowych z zapewnieniem ochrony ustawowej tych udziałów oraz obowiązywania ich przynajmniej w średnich okresach. Dodatki do podatków państwowych powinny być ustanowione na zasadach powszechnie obowiązujących. Taka zasada zapewnia władzom samorządowym dochody nie naruszając zasad równości ciężarów podatkowych podmiotów gospodarczych. Ponadto władze samorządowe powinny mieć wyłączność w dysponowaniu tzw. podatkami lokalnymi, regulowanymi przez władze centralne. Władze samorządowe zachowują możliwość stosowania zniżek stawek podatkowych, ulg i zwolnień podatkowych. Rodzaj podatku, wydajność źródeł oraz zmienność podstawy opodatkowania ma znaczenie dla podstaw finansowych władz samorządowych.
Ponadto władze samorządowe otrzymują przydziały środków pieniężnych od władz państwowych jednak jest to uzależnione od aktualnych potrzeb zbiorowości lokalnej. Istotnym źródłem zasilania finansowego zbiorowości lokalnej jest określony majątek komunalny.
Działalność samorządu terytorialnego może być finansowana z różnych źródeł, jednak podstawą jego działania jest budżet samorządowy, który cechuje bezzwrotność, nieodpłatność ora przymusowość głównie gromadzenia dochodów. Fundusze para budżetowe są tworzone i wykorzystywane przez organy samorządowe do finansowania zadań metodą budżetową lub pożyczkową o cechach dobrowolności, zwrotności i odpłatności.
Ponieważ samorząd terytorialny ma osobowość prawną oraz posiada w dyspozycji majątek komunalny może korzystać z prawa do zaciągania kredytów bankowych oraz pożyczek. Mogą być one udzielane zarówno przez organy państwowe jak również przez podmioty zagraniczne.
Przedsiębiorstwa komunalne, których dochód zależy od ich charakteru czyli od tego czy są to przedsiębiorstwa użyteczności publicznej, prowadzące działalność bez osiągania zysku, czy tez przedsiębiorstwa zarobkujące również stanowią źródło finansowania działalności samorządu terytorialnego. Podobnie rzecz się ma z fundacjami zakładanymi przez samorządy.
Organy samorządowe każdego szczebla dysponują własnym oddzielnym budżetem niezależnym od budżetu państwa, który jako instytucja finansowa działa na podobnych zasadach co budżet państwa.
Środki gromadzone na rachunkach budżetów samorządowych są prawnie chronione co gwarantuje konstytucja, a to znaczy że władze państwowe nie mogą ingerować
w sposób wydatkowania tych środków. Powodem ingerencji może być naruszenie obowiązującego prawa np. korupcja. Ochronie prawnej podlegają też nadwyżki budżetowe.
Dochody budżetów samorządowych różnią się tym od dochodów budżetu państwa, że nie mają jednolitego charakteru, można podzielić je na dwie grupy: na dochody własne
i dochody uzupełniające, określane również jako dochody wyrównawcze. Dochody własne pochodzą ze źródeł, na które organy samorządowe mogą mieć wpływ, źródła tych dochodów znajdują się na terenie działania samorządu, są w jego dyspozycji w całości
i bezterminowo mocą prawa. Możliwość oddziaływania organów samorządowych na wydajność tych źródeł przyczynia się do wzrostu dochodów budżetowych, jednak wynikiem o dużym znaczeniu jest tu stan zagospodarowania danego regionu. Na terenach mniej rozwiniętych gospodarczo, osiągane dochody są zdecydowanie niższe co nie pozostaje bez wpływu na wysokość budżetu. Dochody własne przyczyniają się do uniezależnienia samorządu terytorialnego od władz państwowych.
Podatki i opłaty lokalne to podstawowa grupa dochodów własnych, w której można dokonać podziału na podatki regulowane przez państwo i podatki ustalane przez samorząd terytorialny.
Oprócz podatków dochód własny tworzą opłaty za różne usługi, dochody z tytułu praw majątkowych oraz dochody ze sprzedaży majątku.
Państwo regulując podatki lokalne może stosować różne metody doboru podatków zgodnie z obowiązująca ustawą. Organy samorządowe mogą dokonać wyboru podatków proponowanych przez państwo, takich jakie będą dla niego najbardziej dogodne. Mimo że podatki lokale regulowane przez państwo pozostają w gestii organów samorządowych to
i tak stanowią narzędzie polityki finansowej państwa względem jednostek gospodarczych. Samorządy terytorialne nie mogą swobodnie kształtować tych dochodów. Mogą natomiast wpływać na ich wysokość przez możliwość doboru stawek podatkowych, ulg i zwolnień, mogą również wpływać na wysokość dochodów z tytułu podatków lokalnych.
Podatki ustalone przez samorząd terytorialny cechuje samodzielność ich wprowadzenia jak również ich rodzaj.
O rodzajach opłat lokalnych decyduje albo państwo określając je w sposób jednolity dla wszystkich samorządów albo samorządy ustalają stawki tych opłat ich rodzaje oraz konstrukcje.
Do opłat wchodzących w skład budżetów lokalnych zaliczyć należy opłaty za usługi administracyjne, za usługi komunikacyjne, usługi domów kultury i przedszkoli itp., jednostki organizacyjne samorządów.
Składnikiem dochodów własnych są również wpływy z tytułu posiadania majątku komunalnego, który tworzą place, mosty, budynki, majątki przedsiębiorstw itp. Od rodzaju tego majątku oraz sposobów jego wykorzystywania zależą wpływy zasilające dochód samorządu.
Znajdujące się na terenie samorządów przedsiębiorstwa, które prowadzą działalność zarobkową mogą i stanowią istotne źródło dochodów budżetów samorządowych.
Drugą kategorią dochodów budżetu samorządu terytorialnego są dochody uzupełniające w skład których wchodzą: udziały w dochodach budżetu państwa, dodatki do podatków państwowych oraz dotacje ogólne i dotacje celowe z budżetu państwa
z funduszów para budżetowych a także z redystrybucji poziomej.
W dochodach budżetu państwa oraz w podatkach wybranych przez organy państwowe ustala się udziały, przy czym wybór tych podatków nie jest przypadkowy. Nie obojętny jest również sposób ustalania tych udziałów, inny dla wybranych budżetów samorządowych, a inny jednolity dla wszystkich organów samorządowych.
Zależy to od celowości oddziaływania państwa, czy są to działania interwencyjne na rzecz jednostek samorządowych, czy też działania dla zróżnicowania rozwoju społeczno – gospodarczego.
Przy zastosowaniu jednolitych stawek procentowych dla wszystkich samorządów terytorialnych ustalone udziały wykazują podobieństwo do dochodów własnych, ponieważ pochodzą ze źródeł, które znajdują się na terenie działania samorządu, przy czym samorządy bezpośrednio mogą oddziaływać na wysokość dochodów tych źródeł.
Udziały są ustalane w podatkach państwowych bez możliwości wpływania samorządów terytorialnych na ich konstrukcję Do budżetów organów samorządowych trafia tylko ich część określana przez organy państwowe. Samorządy terytorialne maja prawo powiększyć wybrane podatki państwowe przez tzw. dodatki do podatków państwowych. Wynikająca stąd różnica należności podatkowej zasila dochód budżetu samorządowego. Dodatki do podatków państwowych ustalają samorządy , jednak granice dodatków określają organy państwowe. Możliwości te zależą od intensywności korzystania przez państwo z danego źródła podatków dla swoich celów. Mogą mieć one charakter stały lub doraźny.
Dodatki doraźne są ustalane np. w sytuacji deficytu budżetowego samorządów. Do dochodów uzupełniających zalicza się również dotacje czyli subwencje z budżetu państwa. Różnią się one od dochodów własnych tym, że są też przyznawane bezterminowo. Najdłuższym okresem udzielania dotacji jest okres pięcioletni, jednak najczęściej organy państwowe udzielają dotacji na okres 1 roku. Państwo poprzez udzielanie dotacji oddziałuje na gospodarkę samorządów, wspiera realizację zadań przez samorządy
i wyrównuje różnice jakie występuje pomiędzy samorządami w skali kraju.
Dotacje mają charakter ogólny lub celowy. Dotacje ogólne są przyznawane na realizację zadań własnych samorządów bez określania celu.
Razem z dochodami własnymi, udziałami w dochodach budżetu państwa, dodatkami do podatków państwowych oraz dotacje, które stanowią podstawę do planowania i wykorzystywania wydatków budżetowych co roku.
Dotacje celowe przyznawane są na realizację wskazanych zadań, najczęściej zleconych oraz na zadania własne samorządu terytorialnego.
Przyznawanie dotacji ogólnych nie powinno w żadnym stopniu ograniczać samodzielności działania samorządów terytorialnych, nie powinno też przyczyniać się do bezpośredniej ingerencji państwa w działalność samorządu.
Proces przyznawania dotacji wymaga stabilizacji o dłuższym okresie czasu między organami państwa, a organami samorządowymi dlatego też ważne jest ustalenie stałej
w okresie wieloletnim globalnej kwoty tych dotacji, jak również ustalenie stosunku procentowego dotacji dla budżetów samorządowych do globalnych dochodów i wydatków budżetu państwa.
Dla samorządów korzystniejsze jest ustalenie stałej kwoty dotacji w stosunku procentowym, ponieważ nie niesie za sobą ryzyka komplikacji spowodowanych np. inflacją.
Istotną sprawą są również sposoby podziałów dotacji pomiędzy poszczególne budżety samorządowe. Stosuje się tu dwie metody: sposób zindywidualizowany, czyli uznaniowy podział dotacji oraz podział na zasadach ogólnych czyli jednakowych dla wszystkich budżetów samorządowych jednego szczebla, tzw. podział zobiektywizowany.
Pierwszy z wymienionych sposobów przyznawania dotacji jest nieprzyjazny dla samorządów terytorialnych, ogranicza ich samodzielność a organom państwowym daje możliwość ingerencji w działalność samorządu. Organy państwowe przyznając dotację nie kierują się tylko potrzebami samorządowymi ale mają na względzie własne preferencje
i możliwości finansowe. Przy zastosowaniu drugiej metody podziału dotacji stosuje się takie same kryteria według wszystkich samorządów terytorialnych danego szczebla co
w praktyce nie jest równoznaczne z jednakową wysokością dotacji dla wszystkich samorządów. Przy poddziale ogólnym dotacji brane są pod uwagę potrzeby samorządów terytorialnych ich własne możliwości finansowe.
Przy przyznawaniu dotacji dla samorządów terytorialnych uwzględniane są przeciętne dochody podatkowe przypadające na jednego mieszkańca w danym regionie
w skali kraju. Średni dochód krajowy porównuje się ze średnim dochodem poszczególnych organów samorządowych, od wyniku porównania dochodów podatkowych na jednego mieszkańca zależy wysokość dotacji udzielonej samorządom terytorialnym zasilającym ich budżet.
Budżet państwa jest jednym z elementów wspierania finansowego budżetów samorządowych. Wpływy pochodzące z funduszów para budżetowych i redystrybucji poziomej również stanowią źródło zasilania budżetów samorządowych. Zgodnie
z redystrybucją poziomą środki z samorządów terytorialnych o wysokich dochodach własnych są dobrowolnie przekazywanie do samorządów uboższych. Podział ten dokonywany jest między samorządami tego samego szczebla, według tych samych kryteriów co podział środków z budżetu państwa. Redystrybucja pozioma odciąża budżet państwa w obowiązku zasilania budżetów samorządowych. Celem jest niwelowanie różnic rozwojowych między samorządami terytorialnymi.
Realizacja zadań własnych przez samorządy terytorialne z dochodów własnych powoduje niezależność samorządów od organów państwowych, a tym samym od budżetu państwa. Jest to zazwyczaj możliwe tylko na terenach o wysokim stopniu rozwoju gospodarczego, gdyż źródła dochodu własnego są dla samorządów znane i przewidywalne przez co samorządy mogą poprzez działanie przyczyniać się do zwiększenia ich wydajności.
Ponieważ samorządy terytorialne realizację zadania w szerokim zakresie działalność tych samorządów w oparciu tylko o dochody własne jest niemożliwa i wymaga zasilania budżetów samorządów z budżetu państwa.
Odrębną grupę dochodów samorządów terytorialnych stanowią dochody zwrotne, czyli zaciągane kredyty bankowe i pożyczki. Samorząd terytorialny w tym przypadku mając osobowość prawną za swoje zobowiązania odpowiada nie tylko majątkiem komunalnym będącym w jego dyspozycji ale również dochodami budżetowymi. Zaciąganie kredytów i pożyczek jest wskazane jeżeli samorządy przeznaczają uzyskane
w ten sposób środki na realizację inwestycji. Pokrywanie z tak pozyskanych środków deficytu budżetowego jest ryzykowne, może powodować narastanie trudności finansowych samorządów terytorialnych w kolejnych latach.
Samorządy terytorialne mogą korzystać z pożyczek i kredytów udzielanych przez własne państwo, a także przez krajowe banki prywatne i inne instytucje, między innymi przez banki i firmy zagraniczne.
Organy samorządowe tworzą również własne banki komunalne , komunalne kasy oszczędnościowe, kasy pożyczkowo – oszczędnościowe, a nawet lombardy co niesie za sobą określone korzyści.
Pozwala to samorządom uniknąć niedogodnych warunków kredytowania przez organy państwowe i prywatne, ponadto stwarza warunki rozwojowe działalności preferowanej przez samorządy.
Tak jak organy państwowe, samorządy terytorialne mają przywilej emitowania obligacji, zgodnie z przepisami regulującymi tę kwestię.
Zwiększenie udziału samorządów terytorialnych w gospodarce i finansach publicznych było wynikiem reformy administracyjnej oraz reformy finansów publicznych. Wprowadzone zmiany były zgodne z ogólnymi tendencjami w finansach publicznych
w świecie. Regulacje dotyczące budżetu jednostki samorządowej dotyczą wszystkich szczebli samorządu terytorialnego gmin, powiatów, województw. Dochody budżetów tych jednostek regulowane są ustawami. Podstawowym celem przeprowadzonej reformy była decentralizacja kompetencji i związanych z nimi środków finansowych. Stworzenie samorządowych powiatów, oraz samorządowych województw wymagało określenia ich kompetencji i zadań co było niezbędne do tworzenia podstaw budowania zasilania finansowego jednostek samorządu terytorialnego. Gminy, powiaty, województwa realizują zadania zgodnie z ustawą o samorządzie terytorialnym. Zadania samorządu powiatowego określa ustawa z 1998roku. Powiat realizuje zadania o charakterze ponad gminnym
w zakresie między innymi: edukacji publicznej, ochrony zdrowia, polityki prorodzinnej, rolnictwa, ochrony środowiska, pomocy społecznej i wielu innych. Zakres tych zadań jest szeroki, zgodny z oczekiwaniami lokalnej społeczności. Powiat w ramach zadań publicznych, zapewnia również realizację i kompetencję kierowników powiatowych służb inspekcji i straży przewidzianych ustawą. Mocą ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego dokonano również zmian w ustawie o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu. Ustawa precyzyjnie określa zadania samorządu powiatowego w tej kwestii obowiązujące od 1 stycznia 2004 roku.
Zakres i rodzaj zadań jednostek samorządu terytorialnego świadczy o ich lokalnym
i regionalnym charakterze. Władze wszystkich szczebli samorządów terytorialnych mają najlepsze rozpoznanie lokalnych potrzeb, przez co mogą kształtować wydatkowanie pieniędzy według ustalonej hierarchii celów.
Funkcjonowanie budżetów samorządowych określa ustawa o finansach publicznych. Zasady gospodarowania środkami budżetowymi przez organy samorządowe zostały określone w ramach ogólnych rozstrzygnięć mających odniesienie do całego sektora finansów publicznych lub w odniesieniu do wszystkich szczebli samorządu terytorialnego.
Ustawa o finansach publicznych reguluje w sposób jednolity da samorządów terytorialnych wszystkich szczebli zasady opracowywania i uchwalania ich budżetów, stanowiących podstawę ich działalności.
Budżet jednostki samorządu terytorialnego jest przyjmowany w formie uchwały budżetowej na rok budżetowy. Ustawa obejmuje dochody i wydatki, przychody i rozchody jednostki samorządowej. Do budżetów jednostek samorządu terytorialnego stosuje się zasadę całościowego ujęcia finansów danego szczebla władzy, dlatego uchwała obejmuje przychody i wydatki zakładów budżetowych, gospodarstw pomocniczych jednostek budżetowych i funduszy celowych jednostki samorządu terytorialnego.
Zarówno uchwała, jak i ustawa budżetowa może określać limity wydatków. Wydatki budżetowe jednostek samorządu terytorialnego są przeznaczone na realizacje zadań przyjętych przez samorząd, a określonych w ustawach. Zazwyczaj są to wydatki związane z zadaniami własnymi organów samorządowych, zadaniami z zakresu administracji rządowej oraz innymi zadaniami zleconymi jednostkom samorządu terytorialnego z mocy ustawy. Są to również zadania jakie jednostki samorządu przyjmują do realizacji na podstawie porozumień i umów. Ponadto zadania, które są realizowane z innymi jednostkami samorządu terytorialnego. Wydatki budżetowe obejmują również pomoc finansową lub rzeczową przeznaczoną dla innych jednostek samorządu terytorialnego, którą określa organ stanowiący danej jednostki samorządu terytorialnego. Klasyfikacja tych wydatków jest taka sama, jak klasyfikacja wydatków państwa. Różnica między dochodami a wydatkami odpowiednio stanowi nadwyżkę budżetu jednostki samorządu terytorialnego lub deficyt budżetu. Organ stanowiący samorządu terytorialnego określając w wydatkach budżetowych program do realizacji dla każdego programu określa nazwę programu, jego cel i zadania, które będą finansowane z budżetu jednostki samorządu terytorialnego, następnie określa jednostkę organizacyjną realizująca program lub koordynującą wykonanie programu, określa okres realizacji programu i łączne nakłady finansowe, a także wysokość wydatków w roku budżetowym oraz w dwóch kolejnych latach. Programy i projekty często dotyczą inwestycji, które są realizowane ze środków pochodzących z Unii Europejskiej.
Ustawodawca przygotowując reformę sektora finansów publicznych dla jednostek samorządu terytorialnego w 2003 roku złagodził zapisy dotyczące zaciągania pożyczek przez samorządy, umożliwiając w ten sposób organom samorządowym korzystanie ze środków Unii Europejskiej.
Zgodnie z ustawą łączna kwota należnych w danym roku budżetowym spłat rat kredytów i pożyczek, spłat kwot wynikających z poręczeń wraz z odsetkami oraz wykupów papierów wartościowych nie może przekroczyć 15% planowanych na dany rok budżetowy dochodów jednostki samorządu terytorialnego.
Łączna kwota długu jednostki samorządu terytorialnego na koniec roku budżetowego nie może przekroczyć 60% ogółem wykonanych dochodów w danym roku budżetowym.
Organem, który uchwala budżet jednostki samorządu terytorialnego jest organ stanowiący danej jednostki. Uchwała budżetowa powinna być uchwalone przed rozpoczęciem roku budżetowego, lub w późniejszym terminie najpóźniej do 31 marca roku budżetowego.
Jeśli ten obowiązek nie zostanie spełniony w wymienionych terminach obowiązek ustalenia budżetu przejmuje Regionalna Izba Obrachunkowa (RIO) w terminie do 30 kwietnia roku budżetowego, w zakresie zadań zleconych. Ustalając budżet dla jednostki samorządu terytorialnego Regionalna Izba Obrachunkowa spełnia też rolę opiniodawczą, dla projektu budżetu, ocenia też możliwości finansowe samorządu terytorialnego w danym roku budżetowym.
Wprowadzenie reformy administracyjnej, stworzenie powiatów i województw spowodowało również zmiany w obowiązującym systemie dochodów budżetowych gmin. Nie nastąpiła znacząca zmiana w rejestrze dochodów własnych. W roku 2001 wprowadzony został podatek od czynności cywilno – prawnych. Zmiany nastąpiły
w udziałach w podatkach budżetu państwa, oraz w kwestii subwencji i dotacji. Podwyższeniu uległ procentowy udział w podatku dochodowym od osób fizycznych. Nie uległ zmianie udział w podatku dochodowym od osób prawnych. Jest on taki sam we wszystkich gminach i ustalany na takich zasadach jakie obowiązywał przed wprowadzeniem reformy.
Generalnie zmianie uległa konstrukcja subwencji ogólnej dla gmin, decyzje
o przeznaczeniu środków subwencji ogólnej podejmuje rada gminy. Subwencja ogólna
w przepisach prawnych podzielona została na trzy części: część podstawową subwencji, część oświatową i część rekompensacyjną.
Część podstawową subwencji ogólnej stanowi kwota nie mniejsza niż 1 procent dochodów budżetu państwa, planowanych w ustawie budżetowej. Może ona zostać powiększona o kwoty wpłat gmin, w których podstawowe dochody podatkowe
w przeliczeniu na jednego mieszkańca są wyższe niż określa to limit określony
w ustaleniach prawnych.
Część podstawowa subwencji ogólnej podzielona jest na rezerwę części podstawowej subwencji ogólnej oraz na kwotę wyrównawczą i pozostałą kwotę części podstawowej subwencji ogólnej. Część rezerwowa przeznaczona jest dla tych gmin, które nie uzyskują kwot wyrównawczych w budżetach tych gmin, na skutek zmian konstrukcji udziałów w podatku dochodowym od osób fizycznych, wystąpił ubytek budżetu. Można więc użyć stwierdzenia że rezerwa służy do załatania dziury w budżecie gminy.
Kwoty wyrównawcze dla gmin ustalane są według zasad wcześniej obowiązujących a wskaźnikiem do ich obliczania jest wskaźnik dochodów podatkowych na jednego mieszkańca niższy niż 85%.
Pozostała część podstawowej subwencji ogólnej dzielona jest między wszystkie gminy odpowiednio do liczby mieszkańców, liczba mieszkańców jest ustalona podobnie jak w okresach poprzednich i podlega przepisom prawnym.
Część oświatowa subwencji ogólnej jest ustalana według przepisów prawnych, które mają takie samo odniesienie do wszystkich samorządów terytorialnych zarówno gminnych jak powiatowych wojewódzkich.
Od części oświatowej subwencji ogólnej jeden procent określonej kwoty jest odliczany na rezerwę części oświatowej, która pozostaje do dyspozycji Ministra Finansów, po zaopiniowaniu przez Ministra Edukacji Narodowej i przedstawicieli jednostek samorządu terytorialnego. Część oświatowa subwencji ogólnej według ustawodawcy jest kształtowana jednakowo dla wszystkich jednostek samorządu terytorialnego. Jest to zgodne i zasadne ponieważ zasadnicza część zadań oświatowych przez wszystkie gminy jest realizowana w stopniu jednakowym. Po odliczeniu rezerwy podstawowa kwota części oświatowej jest rozdzielona między gminy, powiaty i województwa w drodze wprowadzenia przez organ właściwy do spraw oświaty i wychowania, uwzględniając przy tym typy i rodzaje szkół prowadzonych przez organy samorządu terytorialnego, a także uwzględniając liczbę umów w tych szkołach.
Trzecią częścią subwencji ogólnej dla gmin jest część rekompensująca. Może ona składać się z kwot utraconych, będących wynikiem części likwidacji podatku od środków transportu, kwot utraconych przez gminę z tytułu ulg i zwolnień od podatku rolnego
i leśnego. Rekompensata może należeć się gminie również w związku z działalnością jednostek badawczo – rozwojowych, realizacją zadań wynikających z ustawy
o rehabilitacji zawodowej i społecznej, a także zatrudnienia osób niepełnosprawnych. Gmina może również otrzymać rekompensatę z tytułu obniżenia opłaty eksploatacyjnej.
Rekompensaty dla gmin ich wielkości są ustalone dla każdego roku budżetowego
w ustawie budżetowej z wyłączeniem rekompensaty dotyczącej strat z powodu likwidacji podatku od środków transportu i wpływów z podatku akcyzowego od paliw silnikowych.
Ustawodawca przyjął, że ta część rekompensaty nie może być niższą niż 5% planowanych w ustawie budżetowej wpływów z podatku akcyzowego od paliw.
Zasady obliczania i tryb przekazywania gminom subwencji rekompensującej określa minister w tej kwestii uwzględniane są wnioski gmin zawierające dane o różnych skutkach ustawowych ulg i zwolnień a także opinie reprezentacji samorządów terytorialnych.
Dotacje celowe z budżetu państwa są także elementem dochodów gminy. Dotacje celowe z budżetu państwa i funduszów celowych czyli para budżetowych można podzielić na dotacje w celu dofinansowania zadań własnych gminy oraz na te, które są przeznaczone na zadania realizowane przez gminę wynikające z porozumień z organami administracji rządowej lub z porozumień zawartych pomiędzy gminą a innymi jednostkami samorządu terytorialnego.
Dotacje celowe gminy otrzymują z budżetu państwa w sytuacjach wyjątkowych na usuwanie bezpośrednich zagrożeń dla bezpieczeństwa i porządku publicznego
np. powodzi.
W procesie przyznawania dotacji celowych dla gmin z budżetu państwa istotną rolę odgrywa wojewoda, który określa zasady i kryteria podziału środków na dotacje celowe po uprzednim zasięgnięciu opinii samorządu województwa. Wojewoda spełnia również ważną rolę kontrolną obejmującą zakresem wykorzystywania przez gminy, środków przychodzących z budżetu państwa. Zadaniem wojewody jest przyjmowanie od jednostek samorządu terytorialnego informacji, przedstawiającej wykazy inwestycji realizowanych
z przeznaczeniem do ich realizacji dotacji. Wykaz powinien uwzględniać również wartość kosztorysową inwestycji, przewidywaną dotację jak również określać kwoty pochodzące
z budżetów jednostek samorządu terytorialnego wydatkowanych na realizację planowanych inwestycji. Przeznaczenie dotacji do zwrócenia dotacji częściowo lub
w całości. Nowopowstałe gminy podlegają nowemu szczególnemu trybowi postępowania. Gminy tak jak inne jednostki samorządu terytorialnego mając osobowość prawną mogą zaciągać kredyty i pożyczki. Przepisy regulujące tą kwestię nie uległy znaczącej zmianie po przeprowadzeniu reformy poza wprowadzeniem pewnych ograniczeń prawnych.
Łączna kwota długu gminy na koniec roku budżetowego nie może przekroczyć 60% dochodów tej jednostki w danym roku budżetowym.
Według nowej ustawy dochodami stanowiącymi budżet gminy są wpływy
z podatków obejmujących nieruchomość znajdujące się na terenie gminy. Podatki rolne, leśne, podatek od działalności gospodarczej osób fizycznych od środków transportowych a także spadków i darowizn. Dochody gminy stanowią również opłaty: lokalne, opłata skarbowa eksploatacyjną, a także opłaty które są pobierane na podstawie odrębnych ustaw stanowiących o dochodach gminy.
Gminy mogą również osiągać dochody z tytułu majątku pozostającego we władaniu gminy, z kar i grzywien określanych odrębnymi przepisami oraz innych dochodów należnych gminom na podstawie odrębnych przepisów.
Budżet gminy budowany jest w oparciu o dochody własne oraz transfery
o charakterze wyrównawczym z budżetu państwa to pozwala gminie jako jednostce samorządu terytorialnego na kształtowanie mocnych niezależnych podstaw swojej działalności, a także na rozwój gospodarczy.
Podobne do samorządu gminnego cechy ustrojowe posiada samorząd powiatowy, powołany dla wykorzystywania ustalonych zadań publicznych jako jednostkę samorządu terytorialnego. Samorząd powiatowy działa samodzielnie, podejmując decyzję w imieniu własnym i na własną odpowiedzialność. Będąc jednostką samorządu terytorialnego, tak jak gmina, posiada osobowość prawną, podlega ochronie sądowej. Działalność powiatu podlega nadzorowi Prezesa Pady Ministrów oraz właściwemu wojewodowie. Regionalne Izby Obrachunkowe sprawują nadzór nad gospodarką finansową powiatu. Organy powiatu stanowią rada powiatu i zarząd powiatu z przewodniczącym starostą powiatu. Rada powiatu jest organem stanowiącym i kontrolnym natomiast zarząd pełni rolę organu wykonawczego.
Mienie powiatowe oraz samodzielnie opracowany budżet stanowią podstawę finansową działalności samorządu powiatowego.
Budżet powiatu budowany jest w oparciu o założenia ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego. Dochód budżetów powiatu składa się z udziału we wpływach stanowiącego dochód budżetu państwa podatku dochodowego od osób fizycznych mieszkających na terenie powiatu. Dochodów powiatowych jednostek budżetowych a także zakładów budżetowych i gospodarstw pomocniczych. Ponadto na budżet składa się subwencja ogólna, dotacje celowe otrzymywane z budżetu państwa, wykorzystywane na realizację zadań służb, inspekcji i straży pożarnej i miejskiej.
Na zadania z zakresu administracji rządowej wykonywane przez powiat, powiaty otrzymują z budżetu państwa dotacje celowe. Dotacje celowe budżety powiatowe otrzymują również z budżetu państwa na realizację i finansowanie zadań własnych. Dotyczy to zwłaszcza zadań realizowanych przez powiat w zakresie pomocy społecznej. Odsetki od środków finansowych powiatu, gromadzonych na rachunkach bankowych, ponadto dochody z majątku powiatu.
Dochodami powiatu wpływającymi na kształt budżetu mogą być dotacje celowe na finansowanie zadań własnych powiatów, dotacja docelowe pochodzące z budżetu państwa przeznaczone na uruchomienie bezpośrednich zagrożeń bezpieczeństwa i porządku publicznego. Ponadto dotacje z funduszy celowych, dotacje celowe z budżetu państwa na realizację przez podmiot zadań na podstawie porozumień z organami administracji rządowej lub też zadań realizowanych przez powiat na podstawie porozumień zawartych
z innymi jednostkami samorządów terytorialnych.
Dochodami budżetu powiatu mogą być także spadki, zapisy darowizny odsetki od pożyczek udzielonych przez powiat, odsetki od nieterminowo przekazywanych należności stanowiących dochody powiatu, odsetki i darowizny od kapitału wniesionego do spółki. Również dochody uzyskiwane z kar i grzywien, które są określone odrębnymi przepisami oraz inne dochody należne powiatom, które regulują odrębne przepisy.
A więc podobnie jak w gminach budżet powiatu tworzą dochody własne i dochody uzupełniające. Bazą dochodową budżetu powiatu jest dużo skromniejsza niż baza dochodowa dla budżetu gmin. Dzieje się to tak dlatego że budżet powiatu nie osiąga żadnych wpływów pochodzących z podatków, poza udziałami we wpływach podatków dochodowych. Udziały z podatku dochodowego od osób fizycznych, są najbardziej stabilne, dlatego zostały uznane za najbardziej odpowiednie źródło zasilające budżety powiatowe.
Udział powiatu we wpływach z podatku dochodowego od osób fizycznych wynosi jeden procent, jest on uzależniony od wpływów z tytułu tego podatku od osób fizycznych, mieszkających na terenach gmin, wchodzący w skład terytorialny danego powiaty. Wpływów z podatków od osób prawnych nie uwzględniono w powiatach, ponieważ rodziło to obawy spowodowania zbyt dużych różnic w dochodach budżetowych jednostek samorządów terytorialnych. Wśród dochodów budżetowych państwa szczególne znaczenie ma subwencja ogólna. Subwencja ogólna, podobnie jak w przypadku gmin składa się
z trzech części. Części oświatowej części drogowej i z części wyrównawczej. Decyzje
a przeznaczeniu subwencji ogólnej podejmuje rada powiatu.
Zasady ustalania części oświatowej subwencji są takie same jak zasady ustalenia tej części subwencji dla gmin. Obowiązuje tu jedna zasada dla wszystkich jednostek samorządów terytorialnych. Część subwencji drogowej i subwencji ogólnej ustalona jest według takich samych zasad dla województw. Wiąże się ona z budową, utrzymaniem
i modernizacją oraz utrzymaniem, zarządzaniem i ochroną dróg wojewódzkich, państwowych a także dróg powiatowych, wojewódzkich i krajowych w granicach państw na prawach powiatu. Wyjątek stanowią autostrady i drogi ekspresowe.
Wysokość kwoty części drogowej subwencji ogólnej dla powiatów i województw nie powinna wynosić mniej niż 30% planowanych w danym roku budżetowym wpływów do budżetu państwa z tytułu podatku akcyzowego od paliw silnikowych. Od wyodrębnionej w ten sposób kwoty z budżetu państwa odlicza się 10%, na rezerwę która jest przeznaczona na inwestycje drogowe. Jest ona rozdysponowana przez ministra właściwego do spraw finansów publicznych po zasięgnięciu wcześniej opinii ministra właściwego do spraw transportu oraz reprezentacji przedstawicieli jednostek samorządów terytorialnych. Przy podziale zasadniczej części drogowej subwencji ogólnej, która pozostaje po odjęciu rezerwy między powiaty, miasta na prawach powiatu oraz województwa jest uwzględniona przede wszystkim długość i gęstość sieci dróg, drogowa infrastruktura techniczna, ponadto uwzględniane jest natężenie ruchu, wypadkowość, jakość sieci dróg, ponadto zrównanie rozwoju infrastruktury drogowej w tym także przygranicznej.
Organy państwowe, które spełniają warunki zdefiniowane jasno określone przepisami prawnymi mogą również otrzymać część wyrównawczą subwencji ogólnej. Kwota, która jest przeznaczona na część wyrównawczą subwencji ogólnej dla wszystkich państwowych jednostek samorządu terytorialnego określa ustawa budżetowa dla danego roku budżetowego. Część wyrównawcza subwencji ogólnej zależy przede wszystkim,
a przynajmniej w znacznej mierze od sytuacji budżetu państwa a także od przyjętych
w danym roku budżetowym proporcji jego podziału.
Powiaty, w których wskaźnik podstawowych dochodów podatkowych
w przeliczeniu na jednego mieszkańca jest mniejszy od najwyższego tego rodzaju wskaźnika w zestawieniu ogólnym powiatów, otrzymują część wyrównawczą subwencji ogólnej.
Za dochody podatkowe przy obliczaniu tych wskaźników przyjmuje się planowane na dany rok wpływy z tytułu udziałów z podatku dochodowym od osób fizycznych. Część wyrównawcza subwencji ogólnej przyznawana powiatom ma służyć przede wszystkim wyrównywaniu różnic dochodowych, które w stopniu znaczącym są wynikiem różnic
w zagospodarowaniu powiatu a tym samym zamożności osób fizycznych powiatów.
Powiatowe jednostki samorządu terytorialnego mogą zasilać swój budżet dotacjami zarówno z budżetu państwa jak i z finansów pozabudżetowych. Z budżetu państwa dotacje celowe wpływające do budżetu powiatu są przeznaczone na realizację zadać, które leżą
w gestii powiatowych służb inspekcji i straży. W ramach tych dotacji mogą być dofinansowane lub finansowane w całości zadania własne powiatu, zwłaszcza inwestycje. Powiaty realizują również zadania zlecone przez administrację rządową. Są to zadania realizowane na podstawie odrębnych umów bądź porozumień zawartych z organami rządowymi. Na realizacje tych zadań powiaty również mogą otrzymać dotacje celowe
z budżetu państwa. Również z budżetu państwa pochodzą dotacje celowe przeznaczone na usuwanie zagrożeń bezpośrednich bezpieczeństwa i porządku publicznego. Taka sytuacja miała miejsc przy usuwaniu skutków powodzi w Polsce w roku 1997 i 2010. Dotacje celowe samorządom powiatowym mogą również przekazywać inne jednostki samorządów terytorialnych, na realizację zadań na podstawie porozumień powiatu z tymi jednostkami. Państwowe jednostki samorządu terytorialnego mają osobowość prawną, podobnie jak inne jednostki samorządowe mogą zasięgać pożyczki i kredyt bankowe.
Zarówno gminy jak i powiaty mogą korzystać również z dotacji pochodzących ze środków Unii Europejskiej, zwłaszcza na realizację zadań inwestycyjnych rozłożonych
w czasie.
Struktura budżetu samorządu powiatowego opiera się przede wszystkim na subwencjach i dotacjach. Te dwie grupy stanowią główny element tego budżetu.
Działalność samorządu wojewódzkiego charakteryzują te same cechy ustrojowe
i ekonomiczne co samorządy państwowe. Organizacja zadań organów wojewódzkich jak
i dochodów budżetowych tych organów określa ustawa o samorządzie województwa 1998roku.
Władze samorządu województwa tworzą sejmik województwa i zarząd województwa. Organem pełniącym funkcje kontrolne jest sejmik województwa. On też pełni władze stanowiącą, natomiast zarząd jest organem wykonawczym. Funkcje przewodniczącego sejmiku województwa pełni marszałek, który jest przewodniczącym zarządu.
Zarząd województwa realizuje zadania przy pomocy urzędu marszałkowskiego oraz przy pomocy wojewódzkich samorządowych jednostek organizacyjnych, lub też przy wsparciu wojewódzkich osób prawnych.
Głównym zadaniem samorządu województwa jest określenie strategii rozwoju województwa poprzez dążenie do podnoszenia rozwoju gospodarki województwa, pobudzenie aktywności gospodarczej. Ustalenie i prowadzenie polityki rozwoju województwa, jest zadaniem strategicznym samorządowych władz wojewódzkich, dlatego samorządy dążą do jak najszerszego i wszechstronnego kreowania rynku pracy na swoim terenie, poprzez działania konkurencyjne w stosunku do innych województw. Odzwierciedleniem tej polityki jest również utrzymanie i rozbudowa infrastruktury społecznej a także technicznej o prestiżu wojewódzkim. Ponadto wojewódzkie samorządy terytorialne prowadzą na szeroką skale działania na rzecz podnoszenia poziomu wykształcenia obywateli. Istotne miejsce w działaniach samorządów wojewódzkich zajmują zadania mające na celu ochronę środowiska, odnowy dziedzictwa kulturowego. Do realizacji tych zamierzeń władze wojewódzkie podejmują działania dla pozyskiwania
i łączenia środków finansowych, zarówno publiczny jak i prywatnych.
Przepisy prawne regulujące działalność samorządu województwa kładą nacisk na współprace samorządów wojewódzkich z innymi jednostkami samorządu terytorialnego, zwłaszcza z jednostkami, które wchodzą w skład danego województwa, a także innych województw. Ważne jest również podejmowanie współpracy samorządowych organów wojewódzkich z organami administracji rządowej jak również współpracy z organizacjami pozarządowymi i organizacjami międzynarodowymi. Znacząca jest również współpraca
z regionami innych państw zarówno w sferze gospodarczej jak i ekonomicznej. Realizacja wieloletnich programów rozwojowych województwa zwłaszcza inwestycyjnych wymaga od wojewódzkich organów władz samorządowych współpracy z województwem. Samorządy wojewódzkie zawierają kontrakty regionalne z wojewodą. Dla wykonywania zadań realizowanych w wyniku tych kontraktów organy samorządu wojewódzkiego mogą zawierać umowy z jednostkami innych organów samorządowych. Samorządy wojewódzkie realizują zadania należące do strefy działań użyteczności publicznej
o zasięgu wojewódzkim, które nie są zastrzeżone ustawami na rzecz organów administracji państwowej.
Tak jak w przypadku działań samorządów powiatowych, tak również w odniesieniu do działań samorządów wojewódzkich dotyczy wszystkich dziedzin. Samorządy wojewódzkie mogą również podejmować realizację zadań, które wykraczają poza strefę użyteczności publicznej ale tylko wtedy kiedy działania te dotyczą czynności promocyjnych, edukacyjnych oraz wychowawczych, które służą rozwojowi województwa.
Podobnie jak w budżecie powiatów znaczące miejsce w wydatkach na rzecz sfery użyteczności publicznej zajmują wydatki związane z oświata i wychowaniem wydatki na opiekę społeczną oraz wydatki na transport i drogi.
Dochody budżetu województwa podobnie jak dochody budżetów samorządów powiatowych i gminnych opierają się na dwóch podstawowych rodzajach dochodów: dochodów własnych i dochodów potencjalnych czyli uzupełniających.
Do dochodów własnych samorządowego budżetu województwa należą: udziały
w dochodach stanowiących dochód budżetu państwa z podatku dochodowego od osób fizycznych zamieszkujących na terenie danego województwa, oraz wpływów z podatku dochodowego od osób prawnych i jednostek organizacyjnych, które nie posiadają osobowości prawnej, a mają siedzibę na terenie województwa. Poza tym dochodem trwałym budżetu samorządu wojewódzkiego jest subwencja ogólna, dochody wojewódzkich jednostek budżetowych oraz zakładów budżetowych i gospodarstw pomocniczych.
Następnie dotacje celowe z budżetu państwa z przeznaczeniem na zadania
z zakresu administracji rządowej, które wykonywane są przez organy wojewódzkiego samorządu terytorialnego na podstawie odrębnych przepisów. Ponadto częścią składowa budżetu są dotacje celowe z budżetu państwa, które są przeznaczone na dofinansowanie
i realizacje zadań własnych wojewódzkich władz samorządowych, zwłaszcza tych leżących w sferze pomocy społecznej. Do dochodu własnego zalicza się również odsetki od środków finansowych województwa, gromadzonych na rachunkach bankowych oraz dochody wynikające z majątku województwa.
Dochodami potencjalnymi czyli uzupełniającymi budżetu wojewódzkiego samorządu terytorialnego są: dotacje celowe na dofinansowanie zadań własnych realizowanych przez samorządy, w tym również dotacje jakie samorząd może otrzymać
z budżetu państwa na dofinansowanie inwestycji realizowanych w ramach wieloletniego programu województwa. Dotacje celowe na realizację zadań, na postawie porozumień
z innymi jednostkami organów samorządowych lub porozumień z administracją rządową, oraz dotacje celowe do państwowych uczelni zawodowych jakie są tworzone na wniosek sejmiku województwa.
Do dochodów potencjalnych zalicza się również dotacje z funduszy celowych, spadki, zapisy i darowizny, odsetki od pożyczek udzielonych przez województwo a także odsetki od nieterminowo przekazywanych należności, które stanowią dochody województwa. Odsetki i darowizny od kapitału wniesionego do spółek oraz dochody z kar pieniężnych i grzywien, które określają odrębne przepisy. Inne dochody należne województwom, określone odrębnymi przepisami również stanowią część składową dochodów uzupełniających budżet samorządów wojewódzkich.
Szczególne znaczenie dla budżetu samorządu wojewódzkiego mają środki otrzymane w formie subwencji ogólnej. Subwencja ogólna dla województwa składa się podobnie jak w przypadku powiatu z trzech części: oświatowej, drogowej
i wyrównawczej. O przeznaczeniu środków otrzymanych w ramach subwencji ogólnej decyduje organ samorządu, sejmik województwa.
Wyrównawczą część subwencji ogólnej otrzymują te samorządy wojewódzkie,
w których jest niski wskaźnik dochodów podatkowych w przeliczeniu na jednego mieszkańca, w skali porównawczej na tle pozostałych województw. Za podstawowe dochody podatkowe przyjmuje się udziały w obydwu podatkach państwowych czyli udziały w podatku dochodowym od osób fizycznych i podatku dochodowym od osób prawnych.
Rolą subwencji wyrównawczej jest częściowe wyrównanie różnic wpływów do budżetów województw z tytułu udziałów w wymienionych podatkach. Część wyrównawcza subwencji ogólnej obliczona jest przez pomnożenie liczby stanowiącej 70% różnicy między wskaźnikami przez liczbę mieszkańców danego województwa.
Samorządy wojewódzkie mogą otrzymać również dotacje celowe z budżetu państwa, które są udzielane na realizację zadań własnych samorządów, oraz na zadania zlecone przez administracje rządową, a wykonywanie przez organy samorządowe na podstawie odrębnych przepisów i zawieranych umów. Dotacje celowe na realizację
i finansowanie zadań własnych dotyczą zadań jakie samorządy wojewódzkie zrealizują
w zakresie pomocy społecznej. Dotacje celowe obejmują również zadania z zakresu działalności dydaktycznej, oraz pomocy materialnej jakiej samorządowe organy wojewódzkie udzielają wyższym szkołom zawodowych.
Na podkreślenie zasługuje fakt, że w przypadku dofinansowania działalności inwestycyjnej w wymienionych dziedzinach nie obowiązują ograniczenia, które obowiązują w tej kwestii w odniesieniu do samorządów na szczeblu gminnym
i powiatowym.
Organy wojewódzkich samorządów terytorialnych mogą również korzystać
z pożyczek i kredytów zaciągniętych z funduszy strukturalnych, Funduszy Spójności Unii Europejskiej, również w formie wyemitowanych w tym celu papierów wartościowych.
Ustawodawca w ustawie o finansach publicznych narzucił pewne ograniczenia dotyczące ekspansji pożyczkowej jednostek samorządu terytorialnego wszystkich szczebli. Zmiany te dotyczą nie tylko ograniczenia pożyczek i kredytów, ale również ograniczenia dotyczące wielkości zadłużenia jednostek samorządu terytorialnego. Pożyczki i kredyty stanowią zwrotne dochody budżetów. Dochody te mogą pochodzić z pożyczek wewnętrznych i pożyczek zagranicznych.
Istnienie i rozwój samorządów lokalnych wymaga mocnych podstaw finansowych. Jednostki samorządów terytorialnych, bez trwałych dochodów nie mogłyby działać skutecznie i zgodnie z oczekiwaniami zarówno społeczności lokalnej jak i w zgodzie
z interesem ogólnym państwa. Do wielkości budżetów od wysokości dochodów zależy rozwój społeczny, gospodarczy poszczególnych obszarów samorządowych.
Zarówno władze centralne jak również władze samorządowe pod wieloma względami tworzą jednorodną kategorie władz publicznych. Do cech, które łączą władze państwa z władzami samorządowymi należy zaliczyć nie prywatny majątek i nie prywatne fundusze, które są wymagane do realizacji funkcji ustrojowych. Zarówno władze państwowe jak i władze samorządowe w sposób szczególny pozyskują dochody. Muszą one sięgać do dochodów innych podmiotów, ponieważ same w zasadzie dochodów nie wytwarzają. Te wspólne cechy pozwalają na uznanie rządu centralnego, czyli państwa
i władz samorządowych jako jednorodnej kategorii prawnej własnościowej , ustrojowej, politycznej, gospodarczej, czyli do władz publicznych. Konsekwencją tego jest wymóg koordynacji zachowania się tych dwóch rodzajów władz publicznych względem otoczenia, które tworzą przedsiębiorstwa gospodarstwa domowego i zagranicznego.
Koordynacja działalności władz publicznych wobec otoczenia dotyczy zwłaszcza polityki podatkowej oraz polityki wydatkowej.
Pełne uznanie i respektowanie wysokiej rangi działalności władz samorządowych, które realizują wiele podstawowych celów publicznych, społecznych i gospodarczych znajdujących się najbliżej obywateli i jednostek gospodarczych, akcentuje również specjalne znaczenie władz centralnych dla funkcjonowania całego społeczeństwa i całej gospodarki. Realizacja zadań przez samorządy terytorialne trzech szczebli: gminnego, powiatowego i wojewódzkiego napotyka na problemy podobne do problemów gospodarki państwa.
Organy samorządowe musze przede wszystkim podejmować trudne decyzje, o tym w jakim zakresie zadania własne i powierzone realizować przy pomocy samorządowych jednostek organizacyjnych a w jakim zakresie zrealizować te zadania przez inne podmioty prywatne, państwowe. Rozstrzygnięcie tego dylematu wymaga uwzględnienia przez samorządy terytorialne wielu kryteriów. W szczególności kryterium jak najlepszego zaspokojenia potrzeb społeczności lokalnej oraz kryterium ekonomiczno finansowego.
Rozwój samorządów terytorialnych w Polsce nałożył na organy samorządowe realizację wielu usług społecznych w przekroju poszczególnych organów samorządowych, a tym samym zróżnicowanie w zaspokojeniu potrzeb społeczności w przekroju terenowym.
Samorządy terytorialne są integralną częścią systemu społeczno – gospodarczego kraju, znajduje to wymiar w dochodach budżetowych, które pochodzą od podatników działających w warunkach rynkowych, w dochodach powstających w wyniku uczestniczenia przez samorządy w transakcjach rynku kapitałowego itp.
Przemyślane planowanie i uchwalanie budżetów samorządowych przez odpowiedzialne za to organy władzy samorządowej stwarza mocne podstawy zarówno działalności finansowej dla tych jednostek samorządu terytorialnego jak również jest gwarancją rozwoju gospodarczego tych regionów. Dla racjonalnego wykorzystanie środków budżetowych istotne są zasady gospodarowania nimi. Zapisy ustawy budżetowej inaczej traktują stronę dochodową a inaczej stronę wydatkowa czyli rozchodową.
Zasady gospodarowania środkami budżetowymi szczegółowo określa ustawa
o finansach publicznych oraz szereg aktów wykonawczych, które pozostają w gestii samorządów jednostek terytorialnych.



W pracy przedstawiono finansowe podstawy działalności jednostek samorządu terytorialnego. Omówiono również poszczególne rodzaje subwencji oraz zadania jakie spełniają w budżecie poszczególnych jednostek. Zwrócono uwagę na podział finansowy jaki przypada na każdy szczebel samorządowy. W pracy zwrócono uwagę również na kryteria przydzielania dodatkowych środków na finansowanie zadań własnych oraz zleconych jednostek samorządu terytorialnego.




Bibliografia
1. Bukowski Z., Jędrzejewski T., Rączka P., Ustrój samorządu terytorialnego, Wyd. DOM ORGANIZATORA, Toruń 2003.
2. Chmaj M., Ustrój samorządu terytorialnego w Polsce, Wyd. WSHIP, Warszawa 2005.
3. Denek E., Sobiech J., Wolniak J., Finanse publiczne, Wyd. PWN, Warszawa 2001.
4. Dolnicki B. , Samorząd terytorialny, Wyd. Wolters Kluwer Polska – OFICYNA, Kraków 2006.
5. Kisiel W., Ustrój samorządu terytorialnego w Polsce, Wyd. Lexis Nexis, Warszawa 2003.
6. Kosek – Wojnar M., Gmina na rynku pożyczkowym, Wyd. Wolters Kluwer Polska – OFICYNA, Kraków 1996.
7. Korzeniowska A., ABC samorządu terytorialnego, Wyd. Branta, Łódź 2004.
8. Leoński Z., Samorząd terytorialny w RP, Wyd. C.H.BECK Warszawa 2001.
9. Nowacka E., Polski samorząd terytorialny, Wyd. Lexis Nexis, Warszawa 2006.
10. Niewiadomski Z., Prawo administracyjne. Część ustrojowa, Wyd. TNOiK Warszawa 2002.
11. Owsiak S., Finanse publiczne teoria i praktyka, Wyd. PWN, Warszawa 2003.
12. Piotrowska-Marczak K., Finanse lokalne w Polsce, Wyd. PWN, Warszawa 1997.
13. Ura E., Prawo administracyjne, Wyd. Lexis Nexis, Warszawa 2008.
14. Ustawa z dnia 5 czerwca 1998 roku o samorządzie powiatowym (Dz. U. 1998 nr 91 poz. 578 z późn. zm.).
15. Ustawa z dnia 5 czerwca 1998 roku o samorządzie województwa (Dz.U.01.142.1590 z późn. zm.).
16. Ustawa z 13 listopada 2003r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego
(Dz. U. 2003, nr 203, poz. 1966 z późn. zm.).
17. Ustawa dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz.U. 2009 nr 157 poz. 1240 z późn. zm.).


Nota o autorkach:
Katarzyna Gordat- studentka II roku studiów magisterskich na kierunku Administracja w Wyższej Szkole Handlowej w Radomiu, dwukrotna stypendystka MNiSW, wyróżniona w konkursach Primus Inter Pares 2012, Studencki Nobel 2012.
Patrycja Kontny- studentka II roku studiów magisterskich na kierunku Administracja w Wyższej Szkole Handlowej w Radomiu, dwukrotna stypendystka MNiSW, wyróżniona w konkursach Primus Inter Pares 2012, Studencki Nobel 2012.
Katarzyna Romanowska- studentka II roku studiów magisterskich na kierunku Administracja w Wyższej Szkole Handlowej w Radomiu, absolwentka Dziennikarstwa i Komunikacji Społecznej w Wyższej Szkole Handlowej w Radomiu. Dwukrotna stypendystka MNiSW, laureatka konkursów, m.in.: Primus Inter Pares- zajęcie III miejsca na Mazowszu (2012), uzyskanie tytułu Ekspert Dziennikarz(2011), dwukrotne wyróżnienie w Studenckim Noblu.
Zgłoś błąd    Wyświetleń: 4208


Uwaga! Wszystkie materiały opublikowane na stronach Profesor.pl są chronione prawem autorskim, publikowanie bez pisemnej zgody firmy Edgard zabronione.


BAROMETR


1 2 3 4 5 6  
Oceń artukuł!



Ilość głosów: 0

Serwis internetowy, z którego korzystasz, używa plików cookies. Są to pliki instalowane w urządzeniach końcowych osób korzystających z serwisu, w celu administrowania serwisem, poprawy jakości świadczonych usług w tym dostosowania treści serwisu do preferencji użytkownika, utrzymania sesji użytkownika oraz dla celów statystycznych i targetowania behawioralnego reklamy (dostosowania treści reklamy do Twoich indywidualnych potrzeb). Informujemy, że istnieje możliwość określenia przez użytkownika serwisu warunków przechowywania lub uzyskiwania dostępu do informacji zawartych w plikach cookies za pomocą ustawień przeglądarki lub konfiguracji usługi. Szczegółowe informacje na ten temat dostępne są u producenta przeglądarki, u dostawcy usługi dostępu do Internetu oraz w Polityce prywatności plików cookies.
Dowiedz się więcej.