T: Powstanie styczniowe w literaturze i sztuce pozytywistycznej. Analiza porównawcza wybranych dzieł Grottgera i fragmentów prozy Elizy Orzeszkowej.

Cel:
Analiza porównawcza różnych tekstów kultury – dzieła literackiego i malarskiego

Cele operacyjne:
Uczeń:
- definiuje pojęcia: sakralizacji, mitologizacji, idealizacji, wskazuje ich zastosowanie w analizowanych tekstach kultury
- interpretuje różne teksty kultury (obraz, rysunek, tekst) i wskazuje na podobieństwa
- rozumie etyczno – moralną i patriotyczną wymowę interpretowanych tekstów
- posługuje się aparatem pojęciowym z zakresu teorii literatury oraz analizy dzieła malarskiego
- zabiera głos w dyskusji

Metody i formy pracy:
- heureza
- metoda dramowa (uczniowie wcielą się w rolę pracowników wydawnictwa książkowego)
- praca w grupach (analiza i interpretacja fr. tekstów oraz rysunków)

Materiały dydaktyczne:
- rzutnik
- E. Orzeszkowa „Gloria victis”, podręcznik „Klucz do świata” z fragmentami „Nad Niemnem”
- wybrane rysunki z cykli Lituania i Polonia oraz obraz Pożegnanie powstańca Artura Grottgera

Przebieg lekcji:
Ogniwo wstępne:
1. Wprowadzenie poprzez podanie ciekawostki ze wspomnień Kossaka. Mały Kossak zapamiętał Grottgera z pierwszego spotkania jako młodego powstańca. Choć Grottger powstańcem nie był, i w przeciwieństwie do Orzeszkowej, nie wziął w nim czynnego udziału to podobnie jak autorka „Nad Niemnem” w swej twórczości sławił zryw z 1863r. Dziś porównamy sobie, jak zostało przedstawione powstanie styczniowe przez oboje artystów.
2. Podanie tematu 5 min.

Ogniwo właściwe:
3. Nauczyciel proponuje uczniom wczucie się w role (uczniowie zostają podzieleni na 5 grup, losują fragment tekstu z pytaniami pomocniczymi oraz komplet obrazków, spośród których mają wybrać najtrafniejszy)
: Wszyscy jesteście pracownikami pewnego wydawnictwa książkowego. Właśnie pracujemy nad opracowaniem wydania książkowego lektur E. Orzeszkowej. Ponieważ z „Nad Niemnem” w kanonie zostały jedynie fragmenciki (dwie rozmowy), zamieścimy je razem (dołączając kluczowy fragment o mogile powstańczej) w jednej książeczce z nowelką „Gloria victis”. Aby uatrakcyjnić nasze wydanie, będzie ono ilustrowane pracami Grottgera. Ilustracje jednak muszą być dobrane starannie, tak – aby jak najlepiej pasowały do ilustrowanego tekstu. W tym celu zostaliście podzieleni na czteroosobowe zespoły. Wylosujecie sobie fragment tekstu, wybierzecie ilustrację, która najlepiej pasuje i przygotujecie wystąpienie – w którym nas (pozostałych pracowników wydawnictwa) do tego przekonacie. (praca w grupach 10 - 15 min.)
4. Prezentacje grup. Nauczyciel zachęca, aby pozostałe grupy zadawały pytania uczniom prezentującym.
Ogniwo końcowe:
5. Praca domowa: Zapiszę w formie notatki wnioski, jakie płyną z porównania twórczości Orzeszkowej i Grottgera. Czym różnią się artyści, a co jest podobne w literackim i plastycznym ujęciu „powstania styczniowego”?

Zał 1. Pytania do fragmentów tekstów, które będą analizowane przez poszczególne grupy:

Pytania do tekstu, gr. I:

Fragment „Nad Niemnem” (Jan prowadzi Justynę na mogiłę powstańczą)
1. Jaką wieść o finale walki przyniósł z pobojowiska Anzelm?
2. Jak przedstawiona została mogiła? Jaki jest zapach? Otoczenie? Co słychać? –
3. Co przypomina tak przedstawione miejsce? Jak nazywa się zabieg, w którym nadaje się pewnemu zdarzeniu, miejscu, postaci charakter świętości?
4. Jaka jest symbolika kolorów?
5. Czym w powieści Orzeszkowej jest mogiła powstańców?


Pytania do tekstu gr. II

Fragment „Gloria victis” (oczekiwanie na decydującą bitwę)

1. Określcie uczucia powstańców oczekujących na nadejście armii carskiej.
2. Jak została przedstawiona przyroda we fragmencie?
3. Jak, na podstawie tego fragmentu i całej nowelki, określilibyście relację między światem człowieka a przyrodą?

Pytania do tekstu gr. III

Fragment „Gloria victis” (Tarłowski w akcji)
1. Co dzieje się w dalszym planie,a jaka postać wysuwa się na plan pierwszy?
2. W jakiej pozycji znajduje się Tarłowski?
3. Jaki ma wyraz twarzy, jak został opisany jego wzrok?
4. W czym Tarłowski jest podobny do powstańca z rysunku?


Pytania do tekstu gr. IV

Fragment „Gloria victis” (koniec opowieści lasu)
1. Dąb kończy swą opowieść wskazując na dwie rzeczy, które w miejscu bitwy nie zmieniły się pod wpływem zmieniających się pór roku, co to było?
2. Jaki jest nastrój tego fragmentu?
3. Jak wam się wydaje, czy słowa, którymi kończy się fragment mogłyby być wypowiadane przez postać z obrazu?

Pytania do tekstu gr. V

Fragment „Gloria victis” (Pożegnanie Marysia)
1. Jaki jest nastrój fragmentu?
2. Jakich emocji doznaje żegnająca Marysia Anielka?
3. Kto jest obecny przy pożegnaniu, co obiecuje Anielce?
4. Jaka jest wymowa fragmentu?


Zał. 2. Pytania do tekstów kultury:
Artur Grottger „Na pobojowisku” z cyklu Polonia

1. Obraz przedstawia scenę po bitwie jaką stoczył leśny oddział powstańców. W jaki sposób artysta ukazuje finał walki?
2. Jaki jest nastrój?
3. Jak pogrupowani są tutaj bohaterowie sceny (kto jest na pierwszym, kto na drugim planie?) i jaką przyjmują postawę wobec klęski? (jaka jest tu symbolika kolorów?)
4. Kim dla poległego powstańca mogła być kobieta przy nim klęcząca? Do jakiej sceny biblijnej nawiązuje taka kompozycja postaci? Jak nazywa się zabieg, w którym bohaterowie przedstawiani są na wzór postaci biblijnych (Jezusa, świętych)?
5. Jaka jest wymowa tego dzieła?


Artur Grottger „Bitwa” z cyklu Polonia

1. Co przedstawia rysunek? – w którą stronę patrzą postaci? O czym to świadczy?
2. Jaki jest nastrój? Spróbujcie określić emocje bohaterów.
3. Jak została przedstawiona przyroda? Jak myślicie, czyją stronę „trzyma” las?


Artur Grottger „Bój” z cyklu Lituania


1. Co dzieje się na pierwszym, a co na drugim planie?
2. W jakiej pozie znajduje się postać z pierwszego planu? Gdzie ma skierowane ręce, co znajduje się u stóp?
3. O czym świadczy wyraz twarzy postaci z pierwszego planu? Czy można ją nazwać „ideałem (wzorem) powstańca”?


Artur Grottger „Puszcza” z cyklu Lituania


1. Co przedstawia rysunek?
2. Jaki jest jego nastrój?
3. Czy wszystko na nim jest realistyczne? Co może symbolizować widmo z kosą?
4. Jak określilibyście stosunek świata realnego do nadprzyrodzonego?


Artur Grottger „Pożegnanie powstańca”


1. Jaką scenę przedstawia obraz?
2. Co robi, żegnająca mężczyznę kobieta? Jakie to może mieć znaczenie?
3. Kto znajduje się z dalszym planie (prawa strona obrazu)
4. Jaki jest nastrój obrazu? O czym to świadczy? Jaka jest wymowa obrazu?

Wyświetleń: 2257