klasy IV - VI czas: 90 minut

Temat: Chrońmy klimat naszej planety.


ZAKRES TREŚCI: Co to jest klimat? Klimat na planetach Układu Słonecznego.
Przyczyny zmian klimatu na Ziemi. Co możemy zrobić dla klimatu na Ziemi?

CELE OPERACYJNE:
Uczeń:
- wyjaśnia pojęcie: klimat
- porównuje klimat na Ziemi i na innych planetach
- wyjaśnia, co wywołuje zmiany klimatyczne na Ziemi
- podaje sposoby przeciwdziałania zmianom klimatu i klęskom żywiołowym
- efektywnie współdziała w zespole


METODY: burza mózgów, pogadanka, dyskusja, praca z tekstem źródłowym, mapa mentalna

FORMY PRACY: indywidualna, grupowa

ŚRODKI DYDAKTYCZNE: arkusz szarego papieru, białe i kolorowe kartki formatu A4, koperty z zadaniami dla grup, teksty źródłowe, kredki, pastele, nożyczki,klej lub taśma dwustronna

Przebieg lekcji:
1. Sprawy organizacyjno – porządkowe.
2. Wprowadzenie do tematu lekcji:
Przykład:
Co roku 22 kwietnia nasza planeta obchodzi swoje święto. Jest to dzień, w którym każdy powinien zastanowić się nad przyszłym losem Ziemi i nas samych, ponieważ nasze życie zależy od stanu naszej planety: od jakości powietrza, wody, obecności roślin, które dają nam tlen i pożywienie oraz oczyszczają powietrze oraz obecności zwierząt, którymi się żywimy.
Jesteśmy uzależnieni od przyrody, od zasobów naturalnych, które się kończą, od warstwy ozonowej, która zanika, od pola magnetycznego Ziemi, które słabnie i wreszcie od klimatu naszej planety.
Ziemia może bez nas istnieć, ale my bez niej – nie. W naszym interesie pozostaje więc chronić to, co jest dla nas cenne: rośliny, zwierzęta, zasoby naturalne i klimat.

Mamy niesamowite szczęście, że istniejemy. Gdyby nasza planeta była nieco mniejsza, nieco lżejsza, nieco bliżej lub dalej Słońca – nie istnielibyśmy. Gdyby nie było grawitacji utrzymującej atmosferę – nie mielibyśmy czym oddychać, gdyby nie było pola magnetycznego, wiatr słoneczny usunąłby wodę z naszej planety, gdyby nie było warstwy ozonowej – nic nie chroniłoby nas przed rakotwórczym promieniowaniem. Słońce daje nam życie, ale bez ochronnych warstw ziemskich jest dla nas zabójcze.
3. Określenie celu lekcji i zapisanie tematu na tablicy i w zeszytach.
Wyjaśnienie pojęcia klimat.
4. Etapy pracy:
I. KLIMAT NA PLANETACH UKŁADU SŁONECZNEGO

Zadajmy sobie pytanie, jaki klimat mają poszczególne planety naszego Układu Słonecznego?

Wiemy, że planet jest 8 – według obecnie przyjętych standardów.


PRACA W GRUPACH: podział klasy na 8 zespołów 2- 4-osobowych, rozdanie materiałów
(kartki formatu A4, klej, taśma klejąca dwustronna, kredki, mazaki, pastele,
materiały źródłowe o planetach Układu Słonecznego)

Zadanie dla uczniów: każda grupa wykonuje z dostępnych materiałów płaski model papierowy planety Układu Słonecznego – każda grupa innej.
Na modelu planety zapisuje kilka kluczowych informacji o planecie.

Podsumowanie pracy grup: prezentacja każdej planety, stworzenie modelu Układu Słonecznego na dużym arkuszu szarego papieru – uczniowie rysują Słońce, a następnie każda grupa przypina swoją planetę. Porównujemy klimaty
poszczególnych planet, wyciągamy wniosek, że jesteśmy
szczęśliwcami (plakat umieszczamy na gazetce)

II. ZMIANY KLIMATYCZNE NA ZIEMI.

Pytanie do uczniów: czy klimat naszej planety zmienia się?
BURZA MÓZGÓW: Zastanówmy się, co wpływa na zmiany klimatu na Ziemi?

Nauczyciel zapisuje pomysły dzieci, a następnie podsumowuje i uzupełnia.

A. Zmiany w ilości docierającego do Ziemi światła spowodowane:
• zmienną aktywnością słoneczną (zmienna liczba plam słonecznych – cykl 11 letni),
• podwyższona aktywność wulkaniczna – popioły wulkaniczne odbijają promienie słoneczne nie pozwalając dotrzeć im do Ziemi (ochłodzenie).
• Chmury – odbijają 50% docierającego do Ziemi światła (ochłodzenie).
• Gazy cieplarniane – para wodna, dwutlenek węgla, metan, tlenki azotu – pochłaniają docierające do Ziemi promieniowanie (efekt cieplarniany)
B. Wpływ człowieka – wprowadzanie do atmosfery dużych ilości dwutlenku węgla, przyspieszenie efektu cieplarnianego – sytuacja niebezpieczna - dlaczego? – nie da się usunąć CO2 z atmosfery, można jedynie ograniczyć jego emisję – średnia temperatura na powierzchni Ziemi wzrasta, topnieją lodowce – stanowią dla nas olbrzymie zagrożenie, ponieważ po pierwsze – wiele obszarów Ziemi zostanie zalane, po drugie – dostarczają wody słodkiej do oceanów – a to powoduje zaburzenia
w przepływie prądów morskich (prąd Zatokowy, który nas grzeje, może zaniknąć lub zmienić kierunek), ponadto – i jest bomba z opóźnionym zapłonem – w lodowcach uwięzione są spore ilości metanu – gazu cieplarnianego z o wiele większą mocą niż CO2. I co teraz robić?


III. CO MOŻEMY ZROBIĆ DLA OCHRONY KLIMATU NASZEJ PLANETY.

BURZA MÓZGÓW: w grupach 4 osobowych na kartkach papieru uczniowie zapisują w postaci
mapy mentalnej wszystkie swoje pomysły.
Prezentacja i porównanie pomysłów wszystkich grup.
Wnioski na tablicy.
Przykłady:
Oszczędzać energię w każdej postaci:
• Prąd (ponieważ elektrownie produkują duże ilości CO2): gasić światło, używać żarówki energooszczędne, wyłączać sprzęt ze stanu czuwania, korzystać ze światła słonecznego przy odrabianiu lekcji, używać energooszczędnych programów w pralce, zmywarce i innych sprzętach (sprawdzić w instrukcji)
• Zakupy: nic foliowego, żadnych reklamówek, tylko żywność świeża, nie foliowana i nie przerabiana (im bardziej przerobiona żywność, tym więcej energii zostało zużyte)
• Woda: oszczędzanie na każdym kroku
• Podróże: jak najczęściej pieszo, na rowerze (samochody, samoloty emitują olbrzymie ilości CO2 do atmosfery)
• Lepsza izolacja budynków – istnieją już budynki ogrzewane wyłącznie ciepłem domowników, a woda – przy użyciu baterii słonecznych.
• Zredukowanie freonów (związków fluoru, chloru i węglowodorów)
• Zaprzestanie wypalania lasów równikowych
• Wykorzystanie przede wszystkim energii słonecznej
• Zmiana sposobów produkcji żywności


Podsumowanie lekcji:
Przykład:
Nasza planeta jest unikalna. Ponieważ nie jesteśmy w stanie zamieszkać na innej planecie Układu Słonecznego. Nawet jeśli dolecimy na Marsa, nie mamy technologii, która pozwoliłaby nam wybudować
na Marsie potężne szklarnie, w których można by regulować klimat. Nie jesteśmy na to gotowi. Jedyne, co nam na razie pozostało, to żyć możliwie ekologicznie i namawiać do tego całe rzesze ludzi, w przeciwnym bowiem razie nastąpi kres rasy ludzkiej – ludzie sami siebie zniszczą. Pamiętajmy, że przyroda bez człowieka ma się świetnie, natomiast człowiek bez przyrody – umiera.


Załączniki:

1. Teksty źródłowe o planetach Układu Słonecznego dla grup (informator).
2. Zadania dla grup.
3. Zdjęcia poszczególnych planet wraz z astronomicznymi symbolami – każda grupa otrzymuje jedno zdjęcie.
4. Zdjęcie Układu Słonecznego.


1. PLANETY UKŁADU SŁONECZNEGO – INFORMATOR


MERKURY – najmniejszy, najbliższy Słońcu, nazwa planety pochodzi od imienia rzymskiego posłańca
bogów i patrona handlarzy – Merkurego.
Brak atmosfery. Powierzchnia planety pokryta równinami i licznymi kraterami uderzeniowymi.
Brak aktywności geologicznej, temperatura od -183 do 427 stopni, w okolicach bieguna prawdopodobnie występuje lód o grubości kilku metrów. Merkury posiada pole magnetyczne. Obieg wokół Słońca zajmuje mu tylko 88 dni. Badany był przez sondy Mariner i Messenger.




WENUS – posiada zbliżoną do Ziemi wielkość, masę i skład chemiczny, dlatego zwana jest „siostrą
Ziemi” albo „planetą bliźniaczą”. Nazwa pochodzi od rzymskiej bogini miłości, Wenus. Ponieważ planeta widoczna jest tylko przez 3 godziny przed wschodem Słońca oraz przez 3 godziny po zachodzie Słońca zwana jest Gwiazdą Poranną (Jutrzenką) lub Gwiazdą Wieczorną.
Jest pokryta warstwą dobrze odbijających światło chmur kwasu siarkowego. Ma najgęstszą atmosferę z wszystkich planet Układu. Atmosfera składa się głównie z dwutlenku węgla CO 2 – gaz cieplarniany. Na Wenus nie ma obiegu węgla, który powodowałby wiązanie węgla w skałach, dlatego CO2 wywołuje na planecie olbrzymi efekt cieplarniany – największy w Układzie Słonecznym. Temperatura powierzchni wynosi około 460 stopni. Wahania temperatury są niewielkie.
Możliwe, że na Wenus istniały oceany, ale po wzroście temperatury – odparowały. Obecnie Wenus to pustynia. Ciśnienie atmosferyczne 92 razy większe niż na powierzchni Ziemi (podobne do ciśnienia panującego 1000 m pod powierzchnią oceanu).
Być może na Wenus zachodzą zjawiska wulkaniczne. Świadczy o tym duża zawartość związków siarki w atmosferze. Na Wenus występują kwaśne deszcze.
Chmury Wenus są zdolne do wytwarzania błyskawic.
Słabe pole magnetyczne.




ZIEMIA – trzecia planeta Układu Słonecznego. Jest największą planetą skalistą, piątą pod względem
wielkości planetą w Układzie. Posiada 5 oceanów, 7 kontynentów oraz miliardy organizmów żywych.
Klimat naszej planety kształtowany jest przez obieg ciepła, wody, krążenie powietrza oraz pierwiastków w atmosferze. Duże znaczenie w regulacji temperatury ma krążenie pary wodnej oraz węgla.
Ziemia posiada grawitację, która utrzymuje atmosferę o grubości średnio 100 km. Z górnych warstw atmosfery niektóre pierwiastki, np. wodór, uciekają w kosmos.
Atmosfera ziemska składa się z azotu (78%), tlenu (21%), argonu, dwutlenku węgla, pary wodnej i innych gazów w ilościach śladowych.
Klimat zmienia się zależnie od miejsca – są tereny suche, pustynne oraz bardzo wilgotne. Na planecie wieją wiatry, powstają burze.
Ziemia posiada pole magnetyczne, które chroni nas przed tzw. wiatrem słonecznym (radioaktywne cząstki wysyłane w kosmos przez Słońce).



MARS – czwarta planeta Układu Słonecznego, nazwa pochodzi od rzymskiego boga wojny Marsa.
Nazwę zawdzięcza czerwonej barwie, która starożytnym kojarzyła się z pożogą wojenną. Barwa planety pochodzi od dużej zawartości tlenków żelaza w skałach (czyli rdzy) – „zardzewiała planeta”.
Posiada cienką atmosferę zbudowaną głównie z dwutlenku węgla. Na powierzchni znajdują się kratery uderzeniowe, doliny, pustynie, wygasłe wulkany (najwyższy ma 24 km wysokości). Brak pola magnetycznego.
Klimat: pory roku podobne do ziemskich, trwają dwa razy dłużej. Temperatura powierzchni około -87 stopni zimą oraz -5 stopni latem. Przyczyną tak niskich temperatur są: większa odległość od Słońca oraz zbyt cienka atmosfera, która nie pochłania ciepła tak dobrze, jak atmosfera ziemska (brak efektu cieplarnianego).
Występują tu największe burze piaskowe w Układzie Słonecznym. Prędkość wiatru osiąga nawet 300 km/godz.




JOWISZ – gazowy olbrzym, piąta i największa planeta Układu Słonecznego. Nazwa pochodzi od
imienia rzymskiego boga – Jowisza (odpowiednik greckiego Zeusa).
Posiada największą w Układzie Słonecznym atmosferę zbudowaną z wodoru (90%) i helu oraz śladowych ilości metanu, wody i amoniaku. Grubość atmosfery wynosi ponad 5000 km. Ciśnienie na powierzchni Jowisza jest 10 razy większe od ziemskiego. Brak stałej powierzchni.
W atmosferze znajdują się chmury.
Jowisz posiada największy huragan w Układzie Słonecznym – Wielką Czerwoną Plamę. Huragan ten jest tak wielki, że zmieściłby w swoim wnętrzu 3 planety wielkości Ziemi. Jest to burza trwająca cały czas, są też liczne inne burze trwające po kilka godzin.
Jowisz posiada silne pole magnetyczne. Ma również słabo widoczne pierścienie.



SATURN – gazowy olbrzym, szósta planeta Układu Słonecznego. Nazwa pochodzi od imienia
rzymskiego boga. Cechą charakterystyczną są widoczne z Ziemi pierścienie. Druga pod względem wielkości planeta.
Jest jedyną planetą w Układzie Słonecznym o gęstości mniejszej niż woda (Saturn unosiłby się na powierzchni wody). Brak stałej powierzchni.
Atmosfera Saturna składa się z wodoru i helu oraz śladowych ilości metanu i amoniaku. Podobnie jak na Jowiszu występują tu burze. W atmosferze znajdują się również chmury.
Ciekawostka: Wokół północnego bieguna występuje wir o kształcie sześciokąta (takie wiry udało się również uzyskać w ziemskich laboratoriach).
Posiada pole magnetyczne słabsze od ziemskiego.



URAN – gazowy olbrzym, siódma planeta Układu Słonecznego. Najzimniejsza planeta Układu
Słonecznego. Nazwa pochodzi od boga Uranosa.
Jest „lodowym olbrzymem”. Jego atmosfera składa się głównie z wodoru i helu, ale zawiera również wiele zamrożonych substancji, takich jak woda, amoniak, metan. Wnętrze planety zbudowane jest ze skał i lodu.
Posiada najzimniejszą atmosferę w Układzie Słonecznym. Średnia temperatura wynosi około -200 stopni. W atmosferze znajdują się również chmury. Pogoda jest jednolita, nie zmienia się.
Posiada pierścienie i pole magnetyczne. Prędkość wiatru na Uranie osiąga 250 metrów na sekundę (900 km/godz.)
Ciekawostka: Sonda kosmiczna Voyager 2 w 1986 roku zliczył tylko 10 chmur nad całą planetą.



NEPTUN – gazowy olbrzym, ósma planeta Układu Słonecznego. Nazwa pochodzi od rzymskiego boga
mórz Neptuna.
Atmosfera Neptuna zawiera głównie wodór i hel, ale zawiera również zamrożone substancje, takie jak woda, amoniak i metan. Wnętrze Neptuna składa się głównie z lodów i skał. Zaliczany jest do „lodowych olbrzymów”. Niebieska barwa pochodzi od śladowych ilości metanu w zewnętrznych warstwach atmosfery planety.
Klimat: duża aktywność pogodowa w atmosferze – silne wiatry, cyklony, burze. Na półkuli południowej występuje huragan Wielka Ciemna Plama. Neptun posiada najsilniejsze wiatry w Układzie Słonecznym – rekord prędkości to 2100 km/godz. Jedno z najzimniejszych miejsc w Układzie Słonecznym – do -200 stopni Celsjusza.
Obecne chmury amoniaku i siarkowodoru.


NEPTUN – gazowy olbrzym, ósma planeta Układu Słonecznego. Nazwa pochodzi od rzymskiego boga
mórz Neptuna.
Atmosfera Neptuna zawiera głównie wodór i hel, ale zawiera również zamrożone substancje, takie jak woda, amoniak i metan. Wnętrze Neptuna składa się głównie z lodów i skał. Zaliczany jest do „lodowych olbrzymów”. Niebieska barwa pochodzi od śladowych ilości metanu w zewnętrznych warstwach atmosfery planety.
Klimat: duża aktywność pogodowa w atmosferze – silne wiatry, cyklony, burze. Na półkuli południowej występuje huragan Wielka Ciemna Plama. Neptun posiada najsilniejsze wiatry w Układzie Słonecznym – rekord prędkości to 2100 km/godz. Jedno z najzimniejszych miejsc w Układzie Słonecznym – do -200 stopni Celsjusza.
Obecne chmury amoniaku i siarkowodoru.

NEPTUN – gazowy olbrzym, ósma planeta Układu Słonecznego. Nazwa pochodzi od rzymskiego boga
mórz Neptuna.
Atmosfera Neptuna zawiera głównie wodór i hel, ale zawiera również zamrożone substancje, takie jak woda, amoniak i metan. Wnętrze Neptuna składa się głównie z lodów i skał. Zaliczany jest do „lodowych olbrzymów”. Niebieska barwa pochodzi od śladowych ilości metanu w zewnętrznych warstwach atmosfery planety.
Klimat: duża aktywność pogodowa w atmosferze – silne wiatry, cyklony, burze. Na półkuli południowej występuje huragan Wielka Ciemna Plama. Neptun posiada najsilniejsze wiatry w Układzie Słonecznym – rekord prędkości to 2100 km/godz. Jedno z najzimniejszych miejsc w Układzie Słonecznym – do -200 stopni Celsjusza.
Obecne chmury amoniaku i siarkowodoru

NEPTUN – gazowy olbrzym, ósma planeta Układu Słonecznego. Nazwa pochodzi od rzymskiego boga
mórz Neptuna.
Atmosfera Neptuna zawiera głównie wodór i hel, ale zawiera również zamrożone substancje, takie jak woda, amoniak i metan. Wnętrze Neptuna składa się głównie z lodów i skał. Zaliczany jest do „lodowych olbrzymów”. Niebieska barwa pochodzi od śladowych ilości metanu w zewnętrznych warstwach atmosfery planety.
Klimat: duża aktywność pogodowa w atmosferze – silne wiatry, cyklony, burze. Na półkuli południowej występuje huragan Wielka Ciemna Plama. Neptun posiada najsilniejsze wiatry w Układzie Słonecznym – rekord prędkości to 2100 km/godz. Jedno z najzimniejszych miejsc w Układzie Słonecznym – do -200 stopni Celsjusza.
Obecne chmury amoniaku i siarkowodoru
 
ZADANIA DLA GRUP.
Przy użyciu otrzymanych materiałów (papier A4 – biały lub kolorowy, kredki, mazaki, pastele, nożyczki) wykonajcie płaski model (rysunek) planety, której zdjęcie otrzymaliście. Następnie przeczytajcie tekst źródłowy o tej planecie i wypiszcie kilka najważniejszych informacji (szczególnie takich, które dotyczą klimatu planety: temperatura, wiatry, burze) na narysowanej planecie lub na osobnej kartce.

Wyświetleń: 1176