Zamiast zajęć dydaktyczno-wyrównawczych we współczesnej szkole

1. Identyfikacja problemu

Organizowanie świetlic szkolnych w gimnazjach ma swoje uzasadnienie ze względu na specyfikę ich funkcjonowania. Uczniowie uczęszczający do nich pochodzą z rejonów o znacznie większym obszarze niż rejony szkół podstawowych. Zapewnienie młodzieży bezpiecznego spędzenia czasu, kiedy oczekują na lekcje lub powrót do domu jest jednym z podstawowych wymagań rodziców stawianych szkole. A drugim nie mniej ważnym, to zorganizowanie pomocy uczniom, którzy mają trudności dydaktyczne. Oba te zadania w znacznej mierze zostały postawione przed nauczycielami świetlicy.

W pracy tej chcę się zająć następującym problemem: Pomoc uczniom mającym trudności w nauce.

Brak pieniędzy na finansowanie zajęć wyrównujących niepowodzenia dydaktyczne uczniów powoduje, iż niektórzy z nich lub ich rodzice poszukują pomocy w celu przezwyciężenia kłopotów w nauce. Celowym więc wydaje się wykorzystywanie świetlicy także dla :
- wyrównywania różnic w poziomie nauczania uczniów wywodzących się z różnych szkół, jeżeli nauczyciele, rodzice, a także sama młodzież widzi taką potrzebę
- systematycznej lub okresowej pomocy uczniom, u których poziom wiedzy stale lub drastycznie spada

Brak sukcesów w życiu ucznia na polu naukowym to główny i najważniejszy symptom istniejącego problemu, o którym zdecydowałam się napisać.

Konsultacje edukacyjne dla uczniów z trudnościami w nauce to forma wspierania ich w świetlicy gimnazjalnej. Ze względu na generalnie przyspieszony program nauczania / opinia nauczycieli uczących różnych przedmiotów zwłaszcza języka polskiego/, powiększa się dysproporcja pomiędzy umiejętnościami dzieci, a wymaganiami nauczyciela. Brak czasu na utrwalanie nabywanych umiejętności na lekcji i niejednokrotnie brak kompetentnej pomocy w domu doprowadza do tego, że rośnie liczba uczniów z niepowodzeniami dydaktycznymi.

2. Geneza i dynamika zjawiska

Od początku rozpoczęcia nauki w szkole, o niektórych uczniach mówimy, że radzą sobie dobrze, a o niektórych, że mają stale jakieś kłopoty w nauce. Te kłopoty nie zawsze spowodowane są niechęcią do nauki wypływającą z czystego lenistwa.

* Na podstawie analizy dokumentów, które idą za dzieckiem z klasy do klasy, ze szkoły do szkoły wynika, że u dużej liczby uczniów występują dysharmonie rozwojowe, które prowadzą niejednokrotnie do występowania poważnych trudności. Zauważenie ich i korygowanie od wczesnych lat szkolnych przyczynia się do poprawy sytuacji, jednakże nie zawsze na tyle, aby uczeń radził sobie w późniejszym okresie szkolnym i nie potrzebował nawet okresowej pomocy. Z obserwacji dzieci i rozmów z uczącymi przedmiotów, szczególnie języka polskiego, matematyki, fizyki, chemii wynika, że uczniowie ci potrzebują więcej powtórzeń, ćwiczeń w utrwaleniu umiejętności nabywanych na lekcji. W kontekście tego, kontakt nauczyciela pracującego na świetlicy z nauczycielem prowadzącym, podpowiadającym rodzaj ćwiczeń , zadań, przykładowe zestawy sprawdzające ułatwia pracę z tymi dziećmi. Niejednokrotnie w ich przypadku utrwalany materiał w świetlicy, nie wychodzi poza poziom średni czy nawet minimum programowe.

* Druga grupa dzieci, wymagająca wsparcia to uczniowie, którzy opuszczają zajęcia w wyniku dłuższej choroby. Oni także mają stworzone możliwości do uzupełnienia materiału, jeżeli sami nie są w stanie sobie poradzić. Powstałe zaległości wymagają tylko okresowej pomocy ze strony nauczyciela świetlicy. W okresie tzw. ochronnym po chorobie, dziecko może uzupełniać materiał pod kierunkiem nauczyciela świetlicy według zaleceń i propozycji nauczyciela uczącego danego przedmiotu. Stały kontakt między nimi dotyczący wspólnej sprawy jaką jest odniesienie sukcesu przez ucznia jest bardzo wskazany i przynosi najlepsze owoce. W tej grupie są przede wszystkim dzieci takie, u których poziom wiedzy oceniany jest w czasie uczęszczania na lekcje na dostatecznie, dobrze, ale i takie , które bardzo dobrze się uczą, jednakże niezrozumienie jednego problemu i nieumiejętność poradzenia sobie z nim w obliczu zbliżającego się sprawdzianu czy pytania mobilizuje ich do popracowania na świetlicy.

* Najsmutniejszą i najtrudniejszą, z racji istniejącej sytuacji, grupę dzieci potrzebujących pomocy dydaktycznej, stanowią uczniowie z rodzin patologicznych. Generalnie nie są to uczniowie niezdolni lecz pozostawieni zazwyczaj w sprawach szkoły samym sobie. Częściej wybierają prawa ucznia niż jego obowiązki. Rodzice przypominają sobie o kontaktowaniu się ze szkołą pod koniec semestru lub przed końcem roku szkolnego. W tej grupie uczniów trudności w nauce nie należą do krótkotrwałych bo i istniejącym patologiom jako szkoła nie jesteśmy w stanie w pełni się przeciwstawić. Pomoc świetlicy jest niestety także mniej skuteczna ze względu na zapominanie o konsultacjach edukacyjnych istniejących w świetlicy oraz niemożności nadrobienia zbyt dużych zaległości w zbyt krótkim czasie. Wtedy, kiedy samo dziecko lub rodzice uświadomią sobie, że uczeń może nie zdać do następnej klasy. Często brak podręczników jest także powodem narastania zaległości.

Patologia w rodzinie, która wpływa w większości przypadków destruktywnie na ucznia, to nie tylko alkoholizm, rozbite rodziny. We współczesnym czasie coraz bardziej widoczny jest wpływ całodziennej pracy rodziców na naukę i zachowanie uczniów. Korzystanie z tej "wolności" przez ucznia bardzo często prowadzi do obniżenia poziomu ocen dziecka, które nawet nie wie, kiedy otrzymało tyle złych ocen i potrzebna mu pomoc, bo sam już nie jest w stanie temu zaradzić.

3. Znaczenie problemu.

Trudności uczniów w nauce są bardzo istotnym problemem współczesnej edukacji. Brak zorganizowanej i wieloaspektowej pomocy tym dzieciom będzie powodować powstawanie niepowodzeń szkolnych, a co za tym idzie problemy w dalszej edukacji.

4. Prognoza

Pozytywna-w wyniku stworzenia systemu pomocy w nauce i odrabianiu lekcji uczeń:
- zrozumie i zaakceptuje swoje trudności
- nauczy się sposobów pokonywania niepowodzeń szkolnych
- zmobilizuje się do aktywnego działania mimo istniejących przeszkód, nie zawsze od niego zależnych
- podniesie się poczucie jego własnej wartości
- nabędzie umiejętności porozumiewania się z innymi, pracy w zespole uczniów różnych klas
- rozwinie swoje zainteresowania, zamiłowania
- wykształci umiejętności organizowania i spędzania czasu wolnego

Negatywna - brak zorganizowania pomocy w nauce i odrabianiu zadań doprowadzi do:
- niepowodzeń szkolnych
- drugoroczności
- rodzenia się emocji negatywnych, reakcji agresywnych i autoagresywnych, tendencji destrukcyjnych
- obniżenia samooceny
- zaburzeń nerwowych, fobii szkolnych
- trudności w określeniu dalszej drogi szkolnej i życiowej
v 5. Propozycje rozwiązań

Celem organizowanej na świetlicy pomocy uczniom mającym trudności w nauce jest kształtowanie tych cech osobowości i charakteru dziecka oraz tych dyspozycji i funkcji psychofizycznych, dzięki którym możliwe jest osiągnięcie przez nie optymalnego poziomu rozwoju.

Zadania naprawcze winny iść w następujących kierunkach:
- stymulowanie rozwoju psychoruchowego ucznia
- kompensowanie stwierdzonych niedoborów rozwojowych
- korygowanie nieprawidłowości w przebiegu procesów i funkcji psychicznych
- eliminowanie braków dydaktycznych
- przewartościowanie postaw wobec napotkanych trudności i niepowodzeń szkolnych
- usuwanie barier adaptacyjnych

W aspekcie psychoterapeutycznym zadania naprawcze będą się sprowadzały do wywierania wpływu kształtującego postawę świadomego uczestnictwa ucznia w procesie przezwyciężania trudności o różnym charakterze. Osiągnięcie celu proponuje się poprzez:
* Doprowadzenie do zrozumienia i przejściowego zaakceptowania przez ucznia jego własnych trudności
* Zmobilizowanie go do aktywnego działania mimo istniejących przeszkód i nauczenie sposobów pokonywania niepowodzeń
* Wzbudzanie w nim wiary we własne siły i możliwości, a w oparciu o nie dążeń do osiągania sukcesów
* Budzenie samoświadomości: radzenia sobie z emocjami, wejrzenie w głąb siebie, określanie intuicji
* Kształcenie umiejętności porozumiewania się z innymi, pracy w zespole, rozwiązywania konfliktów

W aspekcie korekcyjnym zadania naprawcze będą polegały na stosowaniu zabiegów usprawniających całokształt funkcji i procesów psychofizycznych zaangażowanych w procesy adaptacji i uczenia się. Osiągnąć to można dzięki:
* usprawnianiu, korekcji i kompensacji funkcji elementarnych
* synchronizowaniu funkcji elementarnych w integracje o różnym charakterze i różnych wariantach

Zadania zapobiegawcze

W aspekcie ogólnorozwojowym zadania zapobiegawcze będą dotyczyły pobudzania i usprawniania psychofizycznego i emocjonalno-społecznego rozwoju przez:
* aktualizowanie, uzupełnianie i poszerzanie wiedzy ogólnej i szczegółowej z różnych dziedzin
* rozwijanie zainteresowań, zamiłowań oraz umiejętności organizowania i spędzania wolnego czasu

Plan oddziaływań

Realizację zadań w wymienionych powyżej aspektach powinny cechować następujące zasady:
- zasada akceptacji i dobrego kontaktu
- zasada właściwego stosowania wzmocnień i rozwijania pozytywnych motywacji
- zasada pełnej opieki wychowawczej co wiąże się ze ścisłą współpracą osób zainteresowanych pomocą dziecku

W tym celu, aby konsultacje edukacyjne były efektywne, w szkole powstaje system pomocy w nauce i odrabianiu zadań domowych.
* nauczyciel dokonuje diagnozy wstępnej
* pedagog, psycholog uzupełnia ją swoimi uwagami
* nauczyciel realizujący pomoc edukacyjną w świetlicy konsultuje się z zespołem nauczycieli uczących danego przedmiotu
* opracowany wspólnie plan pomocy uczniom z trudnościami w nauce realizuje nauczyciel w ramach konsultacji edukacyjnych z poszczególnych przedmiotów w świetlicy
* nauczyciel prowadzący konsultacje monitoruje o postępach, zaangażowaniu i frekwencji ucznia na zajęciach do wychowawcy i nauczyciela danego przedmiotu /przynajmniej 1 x w miesiącu/
Powyższy program ukierunkowano na świadome uczestnictwo ucznia w procesie wyrównywania słabych efektów uczenia się.

Opracowanie: Elżbieta Zbieg-Pomierna
Szkoła Podstawowa w Żuradzie

Wyświetleń: 1086