AWANS INFORMACJE FORUM Dla nauczyciela Dla ucznia LOGOWANIE


Katalog

Bogdan Siwiec, 2011-09-22
Kraków

Pedagogika, Artykuły

Zadania andragogiki wobec wyzwań i zagrożeń współczesności

- n +

Br Bogdan Piotr Siwiec
bsiwiec@op.pl
Kraków



Zadania andragogiki wobec wyzwań i zagrożeń współczesności.

I. Uwagi wstępne.

Bogactwo zjawisk społecznych, ekonomicznych, kulturowych we współczesnym świecie, jest również konkretnym wyzwaniem dla wielu różnorodnych form egzystowania w tejże rzeczywistości człowieka, który jest głównym podmiotem i kreatorem dokonywanych zmian i ich realizatorem. Podstawową zaś rolę w kształceniu i przygotowywaniu człowieka do podjęcia tychże zadań jest istniejący system edukacyjny. Tym samym więc system edukacyjny traktowany jako funkcjonalny element racjonalnie zbudowanego społeczeństwa powinien precyzyjnie odpowiadać na określone wyzwania współczesnej rzeczywistości społecznej gospodarczej, czy kulturowej1.
Racjonalne więc decyzje edukacyjne przybliżać mają społeczeństwo do osiągania wybranych celów społecznych, szczególnie tych warunkujących poprawę jakości i okoliczności życia, jak również tych, które wynikają z różnorodnych koncepcji zjednoczonej Europy, której to rzeczywistość społeczno-polityczna stała się również naszym udziałem i powinno być, jak sądzę, główną przesłanką również w naszej refleksji nad systemem, celach, treściach, formach, metodach, zasadach nauczania, kształcenia, wychowania i samowychowania ludzi dorosłych2, a więc założeń andragogicznych form oddziaływań wobec nadziei i zagrożeń współczesnej rzeczywistości. Z tego także względu, że nie tylko dzieci, czy młodzież, ale również dorośli traktowani są jako adresat działań edukacyjnych. Nie tylko socjalizacja , tj. edukacja pokoleniowa, ale również edukacja międzypokoleniowa oraz wspólna edukacja różnych pokoleń pokazuje, ze tak jednostki, jak i organizacje są konfrontowane z nowymi sytuacjami, które wciąż wymagają inicjacji i nauki.
Przemiany zachodzące we współczesnym świecie, także w naszej polskiej rzeczywistości społecznej, które są również wyzwaniem dla edukacji dorosłych są różnorodne i ogromne złożone w swojej treści. Ograniczę się więc w swoim opracowaniu do zasygnalizowania i bardziej szczegółowej analizy najbardziej istotnych z mojego punktu widzenia złożonych wyzwań współczesnej rzeczywistości i jej zadań dla edukacyjnych form andragogicznych oddziaływań3. W której istotną rolę odrywa ukształtowanie człowieka
1J. Królikowska, Współczesne idee edukacyjne a racjonalna organizacja społeczeństwa, w: Dylematy współczesnej edukacji, red. D. Klus-Stańska, M. Suświłło, Olsztyn 1998, s. 91.
2H. Lombaerts, Edukacja z perspektywy europejskiej, „Horyzonty Wychowania” nr 2:2002, s. 165.
3 Według założeń andragogiki jako nauki teoria wychowania ludzi dorosłych (charakteryzuje się aktywnością ludzi dorosłych; co robić, aby zmieniać swoje poglądy itp.). Dydaktyka dorosłych, jako teoria nauczania ludzi dorosłych. Historia andragogiki, przyjmuje tezę, że pewne rzeczy są ponadczasowe, przekłada się je na grunt
3
dorosłego, jako jednostki mającej kreatywną postawę wobec życia, w której istotną rolę odrywają nie tylko szerzenie wartości i ułatwianie do nich dostępu, ale przede wszystkim pomoc człowiekowi w nabyciu zdolności ich tworzenia4.
Dorosły borykając się z wieloma problemami codzienności, ze względów osobistych człowieka, jak i sytuacji związanej z transformacjami ekonomicznymi, społecznymi ideologicznymi podejmuje edukację . poszerzanie wiedzy, modyfikowanie dotychczasowych umiejętności i nabywanie nowych, staje się wręcz koniecznością życiową. Skłania to jednocześnie do coraz szerszej refleksji nad dorosłym uczestnikiem różnych form edukacji i prób określenia warunków, skutecznego uczenia się, zasad, jakimi należy się kierować, czy form edukacyjnych5
II. Współczesne wyzwania transformacji społeczno-politycznej dla edukacji dorosłych.
Jak wynika z metodycznych założeń andragogiki jako nauki zajmującej się możliwościami rozwoju ludzi dorosłych, ich edukacją, metodycznymi procesami edukacyjnymi, na które składa się kształtowanie u ludzi dorosłych takich cech intelektu i charakteru, zdolności i inteligencji, które umożliwiają im lepsze, społecznie bardziej wartościowe wykonywanie zawodowych, społecznych i rodzinnych obowiązków i zadań6.
Istnieją również konkretne przesłanki na podstawie których możliwe jest podjęcie rozważań na tematy istotne dla współczesnych rzeczywistości bytowania człowieka, z tego również względu jak pisze prof. Mieczysław Malewski, że „andragogika jako intencjonalny namysł na edukację dorosłych, jest produktem swojego czasu i odbija wszystkie zmieniające
andragogiki, pewne się ulepsza). .Andragogikę innymi słowy możemy określić również jako oświata dorosłych czy edukacja dorosłych. Przedmiot zainteresowania tej nauki jest trójstopniowy: odpowiednie instytucje, w których ten proces zachodzi, np. szkoła, przychodnia lekarska, biblioteka, czytelnia, zakłady pracy. Jeżeli chodzi o cele andragogiki jako nauki: to zajmuje się ona przede wszystkim: badaniem procesów edukacyjnych, uogólnienie badań, formułuje wnioski, wprowadza do życia. Ostatecznymi celami dotyczącymi kształcenia dorosłych powinno być więc; rozwój harmoniczny pełnej osobowości (człowiek jako całość), upowszechnienie wiedzy ogólnej w edukacji dorosłych, co daje człowiekowi elastyczność, rozszerza horyzonty myślenia, łatwiejsze przystosowanie się do zmian, umożliwienie dorosłym osobom przekwalifikowania się, zdobycia nowych wiadomo0ści, nowych kompetencji zawodowych, rozwój zawodowy.- E. Dubas, Uniwersalne przesłanki andragogiczne reflekscji Heleny Radlińskiej, w: Pedagogika społeczna, red. H. Marynowicz-Hetka, s. 278 n.; L. Turos, Andragogika ogólna, Warszawa 1999, s. 11 n.; T. Aleksander, Ewolucja nazewnictwa oświaty dorosłych i trendy w tworzeniu jej teoretycznych podstaw, w: Andragogiczne poszukiwania, wątki, fascynacje, pod red. E. Przybylskiej, Toruń 2001, s. 26 n.
4 A. Stopińska-Pająk, Koncepcja kreatynwego wychowania dorosłych Kazimierza Korniłowicza (1892-1939), w: Andragogiczne poszukiwania, wątki, fascynacje, pod red. E. Przybylskiej, Toruń 2001,s. 60
5 Z. Matulka, Uczenie się dorosłych, „Rocznik Andragogiczny” 1994, s. 80 n.
6 L. Turos, Andragogika ogólna,, s.22.
4
się racjonalności”7. Ze względu na metodologiczne założenia opracowania podanego tematu nie będę podejmować dalszych teoretycznych rozważań na temat teoretycznych założeń andragogiki jako nauki o edukacji dorosłych, ale chciałabym przedstawić niektóre istotne, w mojej ocenie, zjawiska, które należałoby uwzględnić w procesach edukacyjnych osób dorosłych w kontekście uczestniczenia naszego kraju w strukturach Unii Europejskiej
Konstrukty edukacyjne dla osób dorosłych, które traktują o współczesnych zjawiskach społeczno-kulturowych czy politycznych unijnej wspólnoty powinny brać pod uwagę wszystkie wymiary osobowe i społeczne, które się w człowieku spotykają i jego stanowią8. Tymczasem pod przykrywką wielokulturowości, czy tolerancji dokonuje się wyborów o charakterze utylitarystycznym, szczególnie w odniesieniu do realizacji zadań pracy zawodowej w zawodzie, które zachodzą pod wpływem zmian zachodzących w cywilizacji naukowo-technicznej i informatycznej9.
Dokonuje się to często ze szkodą dla odniesienia do fundamentalnej koncepcji dobra człowieka. Gdzie w imię absolutnej autonomii osoby, przyjmuje się wszelkie innowacje technologiczne, wszelkie wykroczenia przeciw więziom międzyosobowym i wynikającym z nich zobowiązaniom. Dochodzi tutaj do dość istotnego napięcia ideologicznego w zakresie podstaw metodycznych kreowanych we współczesnym świecie koncepcji antropologicznych, które z jednej strony można określić jako antropologia indywidualistyczna czy utylitarystyczna, oparta o presję konkurencji technologicznej i pośpiech, a z drugiej antropologia personalistyczna, która międzyosobowe relacje uznaje za nieodłączny wymiar godności ludzkiej10. Jest to problem o tyle istotny dla naszych rozważań, że przyjęcie konkretnego założenia antropologicznego w kreowaniu, czy opracowywaniu koncepcji kształcenia ludzi dorosłych, będzie wywierało wpływ na jakość i efekty podjętych działań edukacyjnych w zakresie priorytetów w kształtowaniu rzeczywistości ludzkiej, społecznej, kulturowej, którą tworzą w głównej mierze ludzie dorośli, do których kierowane są opracowywane według metodologicznych założeń różnego rodzaju programy edukacyjne11.
Szerokie spojrzenie na to zagadnienie, które dotyczą współczesnego funkcjonowania człowieka, wymaga również uwzględnienia wszystkich również niewymiernych elementów, które należy uwzględnić w formowaniu człowieka w jego dorosłości, którymi są elementy
7M. Malewski, Teorie andragogiczne. Metodologia teoretyczności dyscypliny naukowej, Wrocław 1998, s. 10.
8J. Vignon, Współczesne dążenia ludzkości a instytucje europejskie, „Horyzonty Wychowania” nr 2:2002, s. 64.
9W. Furmanek, Podstawy edukacji zawodowej, Rzeszów 2000, s. 113.
10 K. Ablewicz, Antropologiczna podstawa wychowania, czyli sytuacja wychowawcza jako szczególne spotkanie dwóch osób, w: Pedagogika wiary, red. red. A. Hajduk, J.Mółka, Kraków 2007,s. 29.
11 T. Aleksander, Ewolucja nazewnictwa oświaty dorosłych i trendy w tworzeniu jej teoretycznych podstaw, w: Andragogiczne poszukiwania, wątki, fascynacje, pod red. E. Przybylskiej, Toruń 2001, s.30.
5
tzw. świata duchowego, które tworzą wychowawcze niewidzialne środowisko człowieka. Istotną rolę w tym względzie odgrywają katechezy ludzi dorosłych oferowane we wspólnocie Kościoła katolickiego, które mają za zadanie pomagać człowiekowi dorosłemu w autentycznym przeżywaniu siebie, pernamentnego pogłębiania swojej wiary12.
Chrześcijaństwo ze swym sposobem myślenia, wartościowania, stylem życia codziennego kształtowało człowieka jako jednostkę i jednocześnie jako członka rozmaitych wspólnot, takich jak rodzina, naród, czy państwo, a także wspólnot o charakterze międzynarodowym, umacniać i wspierać tożsamość człowieka wierzącego, wychodząc naprzeciw problemom jakie nurtują ludzi dorosłych13. Godność człowieka jest wcześniejsza niż jakikolwiek interes narodowy, jej uznanie i uszanowanie stanowi zasadę wszelkiej wspólnoty ludzkiej, stoi u podstaw prawdziwej demokracji, jest fundamentem i gwarancją ładu społecznego i pokoju. Kształt kultury zależy od człowieka on jest twórcą i on stoi w centrum całego procesu jej tworzenia. Taka zatem jest kultura, jakim był człowiek, który ją tworzył14.
Według założeń niektórych badaczy andragogicznych założeń edukacyjnych „Edukacja dorosłych jest czynnym udziałem w modyfikowaniu warunków rozwoju psychofizycznego jednostki młodocianej i dorosłej, wspomaganiem tego rozwoju przez wyzwalanie jej własnych sił rozwojowych, ukazywanie nie zawsze przez nią uświadomionych jej własnych możliwości, rozwijanie w bezpośrednim środowisku warunków wielostronnej, korzystnej aktywności edukacyjnej..., zaspokajania wszystkich podstawowych potrzeb ludzkich oraz konstruktywnego funkcjonowania w społeczeństwie” 15.
Opierając się na wyżej przytoczonych zasadach edukacyjnych uwzględniając kontekst kształtowania nowych warunków politycznych, społecznych czy gospodarczych zjednoczonej Europy, należy podkreślić ustawiczny charakter edukacji, gdyż kształtowanie nowej Europy zakłąda istnienie całościowego-społecznego i kulturalnego celu, który niesie ze sobą fundamentalne konsekwencje dla edukacji, w tym również edukacji dorosłych. Z tego rónież względu, że nowe wyzwania i zadania przed którymi staje człowiek dorosły, czy społeczność w której żyje wymaga nowych umiejętności, czy wiedzy na temat istniejących zjawisk.
12Nosek T., Katechizacja dorosłych w parafii, w: Pedagogika wiary, red. A. Hajduk, J.Mółka, Kraków 2007, s. 460
13T. Nosek, Katechetyczne umacnianie i rozwijanie tożsamości chrześcijańskiej, w: Pedagogika wiary, red. A. Hajduk, J.Mółka, Kraków 2007, s. 313; A. Waluk, Korespondencyjny kurs biblijny obszarem edukacji religijnej dorosłych, w: Pedagogika wiary, red. A. Hajduk, J.Mółka, Kraków 2007, s. 479.
14J. Życiński, Europejska wspólnota ducha, Warszawa 1998, s. 156.
15 D. Jankowski, K. Przyszczypkowski, J. Skrzypczak, Podstawy edukacji dorosłych, Poznań 2003, s.15.
6
Niezwykle istotnym, moim zdaniem, zjawiskiem w transformacji współczesnego społeczeństwa polskiego, w której edukacja dorosłych powinna odrywać ważne znaczenie jest transformacja ustrojowa. Społeczność ludzi dorosłych, która tworzy współczesną rzeczywistość społeczną, zawodową, gospodarczą została ukształtowana w w kolektywistycznym i komunistcznym typie organizacji społecznej z wszystkimi jej konsekwencjami zarówno w sferze myślenia, stylu życia, odpowiedzialności, pracy, systemu wartości.
Doświadczanie przez społeczeństwo demokratycznych przemian powinno mieć bezpośredni wpływ na ustalenie konkretnych i użytecznych dla edukacji dorosłych konkretnych wniosków. Wśród nich, jak wskazują badacze tego zagadnienia16 należy uwzględnić przede wszystkim;
- uświadomienie etycznego sensu demokracji- przez system szkolnictwa i różne procesy socjalizacji. Ciągłe kształcenie jest istotą demokracji,
- postawienie na rozwój umiejętności komunikacji niezbędnej do wspólnego życia w otwartym społeczeństwie,
- przywrócenie granic i pielęgnowanie związków między kulturami, interkulturowego współistnienia,
- kształtowania postawy krytycznej odpowiedzialności. Społeczeństwo demokratyczne jest społeczeństwem mobilnym. Wielość idei, inicjatyw, interakcji wymaga krytycznego sądu. Każda osoba ma podejmować własne niezależne decyzje w interakcji z innymi ludźmi. Są to niezwykle istotne wyzwania dla edukacji, w tym również dorosłych, gdyż uczą podstawowych norm, praw i zasad, które funkcjonują w demokratycznej społeczności,
- potrzeba budowania programu nauczania i wychowania na każdym poziomie edukacji opartego na wartościach humanistycznych i chrześcijańskich. Aksjomat ten jest o tyle ważny i istotny, że nową współczesną rzeczywistość społeczną, kulturową, czy gospodarczą należy budować na oczywistych wartościach i niekwestionowanych normach, które tkwią w każdej zdrowej kulturze, a wierność im stanowi o autentycznie ludzkim wymiarze kultury godnej człowieka.
16M. Dziewiecki, Wychowanie w dobie ponowoczesności, Kielce 2002, s. 18 n.; K. Ablewicz, Antropologiczna podstawa wychowania, s. 28.; F. Adamski, Kulturowe i polityczne podłoże rozchwiania aksjonormatywnego ładu społeczno-moralnego, w: Edukacja wobec dylematów współczesności, red. F. Adamski, A.M.de Tchorzewski, Kraków 1999, s.16 n.; T. Pilch, Pedagogika w poszukiwaniu swoich zadań i roli w budowaniu przyszłości, w: Edukacja wobec dylematów współczesności, red. F. Adamski, A.M.de Tchorzewski, Kraków 1999, s. 57 n.; H. Lombaerts, Edukacja z perspektywy europejskiej, s. 175 n.; K. Slany, Alternatywne formy życia małżeńsko-rodzinnego w ponowoczesnym swiecie, Kraków 2002, s. 96 n.; T. Biernat, Środowisko niewidzialne człowieka i jego przemiany, w: Andragogiczne poszukiwania, wątki, fascynacje, pod red. E. Przybylskiej, Toruń 2001, s. 314 n.
7
Dlatego też nowa rzeczywistość społeczna, którą tworzymy, nie może być pozbawiona fundamentu wartości nienaruszalnych; w przeciwnym razie demokracja przekształci się w dyktaturę- podstawowym źródłem moralności będzie dyktat mocniejszych nad słabszymi, przemocy nad prawem17.
Jak więc wynika z przestawionej analizy najistotniejszych wyzwań edukacyjnych, które należy uwzględnić również w systemie edukacji dorosłych, jak już wspomniałam, najważniejsze jest kształtowanie postaw - sięgając do duchowego wnętrza człowieka i uświęconych tradycją niezmiennych norm moralnych, co szczególnie jest istotne w różnego rodzaju unijnych projektach europejskiego systemu dydaktycznego i integracji edukacyjnej „zjednoczonej Europy”18 .
Z tym zagadnieniem związany jest kolejny czynnik, który ma bezpośredni wpływ na jakość i kształt edukacyjnego systemu, którego główne elementy przedstawiłam wyżej, a które związane są z kształceniem na odpowiednim poziomie kadr nauczycieli-pedagogów, którzy będą w sposób dojrzały i odpowiedzialny podejmować zadania wynikające z obiektywnie istniejącego systemu wartości. Wiąże się to także z potrzebą świadomości bycia autorytetem moralnym19 Jest to jak się wydaje, ogromnie ważny problem i paradygmat, który należy uwzględniać we współczesnych programach edukacyjnych andragogicznych przygotowujących kadry pedagogiczne do kształtowania postaw człowieka na wszystkich poziomach jego edukacji. Wartości mają swoje szczególne miejsce i pełnią ważną rolę w systemie edukacji. Nie sposób mówić o nauczaniu i wychowaniu, w tym również ludzi dorosłych, bez odwoływania się do w wartości, które w bezpośredni sposób wprowadzają nas w problematykę nauczania i wychowania20.
Jest to również o tyle ważny postulat w systemie kształcenia dorosłych-nauczycieli, że uczestniczenie w wartościach staje się układem odniesienia dla życiowej orientacji jednostki. Dlatego również, ze ci, którzy podejmują swoje powołanie , aby być wychowawcą, nauczycielem, tym samym świadkiem wiary i uniwersalnych wartości moralnych muszą czuć się szczególnie odpowiedzialni za swoją formację zawodową, osobową i moralną21.
17M. Dziewiecki, Wychowanie w dobie ponowoczesności, s. 22.
18 R. Małachowski, Procesy integracyjne w Europie, a implikacje oświatowe. Europejskie agendy oświatowe, „Paedagogia Christiana” 1(19):2007, s.56.
19M. Chymuk, Nauczycie- człowiek żyjący prawdziwymi wartościami,w: Pedagogika wiary, red. A. Hajduk, J.Mółka, Kraków 2007, s. 117.
20 W. Cichoń, Aksjologiczne ujęcie procesu wychowania, w: Człowiek-wychowanie-kultura, red. F. Adamski, Kraków 1993,s. 16.
21 M. Chymuk, Nauczycie- człowiek żyjący prawdziwymi wartościami, s. 122.
8
Człowiek jako podmiot osobowy wartości odkrywa, wartościami żyje, w nich uczestniczy. Do wartości się odnosi interioryzuje je i w związku z nimi kształtuje się jego egzystencja oraz podejmowana działalność zawodowa22
Wartości aktywizują przebieg relacji międzyludzkich, komunikują człowieka z człowiekiem, humanizują jego relacje. Są, jak wspomniałam, przedmiotem odniesienia dla jednostki, zobowiązują i ukierunkowują. Nadają sens ludzkiej egzystencji, służą twórczemu byciu i stawaniu się jednostki, rozwojowi osobowości i dojrzewaniu psychiki. Elementy te są z kolei niezbędne we właściwej formacji postaw osób, które aspirują do roli pedagoga23.
III. Wspieranie rozwoju osób dorosłych w starości - jednym z istotnych wyzwań andragogiki we współczesnej rzeczywistości społecznej i kulturowej.
Współczesność stawia przed człowiekiem dorosłym różne wyzwania, z którymi musi się on zmierzyć jako osoba dorosła. Innymi wyzwaniami stojącymi przed współczesnym człowiekiem jest proces starzenia się społeczeństwa, samotność ludzi starszych, odrzucenie, związane z tymi procesami swoistych kryzysów życiowych24. Zagadnieniami tymi z punktu widzenia badania procesów edukacyjnych ludzi dorosłych zajmuje się szczegółowo dział andragogiki określany mianem geragogiki25. Cechą charakterystyczną starości, jak podaje prof. Władysław Szewczuk jest „bilansowanie i przekraczanie tego co się dokonało w przeszłości. U każdego starość przebiega . Jest ona wykładnikiem tego co robiliśmy wcześniej26.
Większość ludzi starszych odczuwa ogromną samotność, opuszczenie i odrzucenie. Jak wykazują badania prof. Kingi Wiśniewskiej- Roszkowskiej związane jest to często z procesem odchodzenia na emeryturę i ogólne wycofyweanie się z zajmowanych stanowisk i działalności, co odczuwane jest nieraz jako degradacja społeczna, obniżenie prestiżu w oczach kolegów i znajomych27. Domy Pogodnej Starości i Domy Pomocy Społecznej są przepełnione, gdyż niektórzy młodzi ludzi uważają, że starsi ludzie to istoty bezużyteczne,
22 K. Popielski, Wartości i ich znaczenie w życiu ludzi, w: Człowiek-wartości-sens, red. K. Popielski, Lublin 1996, s. 62 n.
23 M. Dziewiecki, Wychowanie w dobie ponowoczesności, s. 214.
24Z. Kosyrz, Sympatia dla zmagających się ze sobą i starością, w: Dydaktyczna problematyka kształtowania osobowości i stosunków interpersonalnych, red. Z. Kosyrz, Warszawa 2000, s.108.
25 Z. Szarota, Gerontologia społeczna i oświatowa. Zarys problematyki, Kraków 2004, s. 10.
26 W. Szewczuk, Psychologia człowieka dorosłego, Warszawa 1961,s. 93
27K. Wiśniewska-Roszkowska, Gerontologia dla pracowników socjalnych, Warszawa 1987, s. 10.
9
więc lepiej je odizolować, usunąć ze swojego życia. Co jest przyczyną tego stanu rzeczy?, niewątpliwie składa się na to wiele czynników, są nimi przede wszystkim współczesny kult pochwały młodości, przedsiębiorczości, pogoni za materialnym dobrobytem, awansem społecznym i zawodowym, kryzysu tradycyjnych wartości. Młodzi ludzie starają się szybko usamodzielnić, znaleźć własne mieszkanie, w którym prowadzą życie według własnych reguł. Starość, choroby, niepełnosprawność czy wreszcie śmierć to zjawiska niepopularne, odsuwane z domu rodzinnego do szpitali, domu pomocy społecznej, hospicjów28.
Starość jest więc etapem w życiu człowieka, który ma swój zarówno jednostkowy, jak i społeczny wymiar. Podejmując rozważania na temat starości, w kontekście zagrożeń i nadziei współczesności, trzeba pamiętać o tym, że na przestrzeni historii, uwarunkowań kulturowych i cywilizacyjnych, ta faza ludzkiej egzystencji była i nadal jest różnie odbierana i wartościowana przez otoczenie społeczne. Współcześnie starość, z którą związany jest stereotyp człowieka zniedołężniałego, samotnego, potrzebującego opieki, nienadążającego za tempem życia, jest nieakceptowana. Niechętnie o niej mówimy, starając się ukryć oznaki starości, gdyż stażenie budzi często uczucie niepokoju, lęku29.
Tymczasem starość to okres w życiu człowieka, który wcale nie musi kojarzyć się wyłącznie z ograniczeniami, biernością, nieprzydatnością zawodowo – społeczną. W starości, tak jak we wcześniejszych okresach aktywności życiowej, można stosować nowe rozwiązania w wielu dziedzinach życia, poszukiwać nowych możliwości, nawiązywać znaczące kontakty z innymi ludźmi. Jest to tym samym ogromny dział badawczy, który należałoby rozwijać w sferze zadań i metod geragogiki. Współcześni emeryci to pokolenie coraz lepiej wykształcone, świadome swoich potrzeb, pragnące poszerzać swoją wiedzę w zakresie różnej tematyki. Przykładem ludzi starszych, którzy promują aktywny styl życia w starości mogą być słuchacze Uniwersytetu Trzeciego Wieku, Klubów Seniora i działających przy nich kół aktywizacji zawodowej i społecznej30 . Obecnie wiele starszych osób jest w pełni aktywnymi członkami społeczeństwa, udzielającymi się w życiu osobistym i zawodowym, pomagającymi najbliższym, zwłaszcza swoim dzieciom i wnukom. Przez to czują się oni potrzebni, nieraz wręcz są „niezastąpieni”
28 J. Mikołajczak, Rola duchowości w życiu człowieka starszego, a świadczenie mu pomocy, w: Wybrane problemy polityki i pomocy społecznej oraz pracy socjalnej, t.1, red. D. M. Piekut-Brodzka, Warszawa 1999, s.101.
29 J. I.Wiśniewska, Funkcjonowanie edukacyjne osób starszych z uwzględnieniem czynników biologicznych i psychospołecznych, w: Dydaktyczna problematyka kształtowania osobowości i stosunków interpersonalnych, red. Z. Kosyrz, Warszawa 2000, s.114.
30 Z. Szarota, Gerontologia społeczna i oświatowa, s.14
10
Człowiek dorosły, mimo starzenia się organizmu, ma duży potencjał rozwojowy, ale potencjał ten jest tylko szansą, której wykorzystanie zależy od wielu czynników. Rozwój psychiczny w wieku dojrzałym nie podlega już jak w dzieciństwie wpływowi zaprogramowanego genetycznie rozwojowi organizmu. Wyznaczają go głównie zmienne wymagania środowiska, związane z pracą, wychowaniem dzieci itp., a także indywidualne aspiracje samej jednostki31. W wieku dojrzałym rozwój idzie nieraz w parze z regresem, gdy odbywa się poprzez zaangażowanie w jedne rodzaje aktywności kosztem innych. Dochodzi tu jeszcze dodatkowy czynnik w postaci regresu fizycznego, jest to proces nieunikniony, uwarunkowany biologicznie. Współwystępowanie regresu i rozwoju jest prawidłowością towarzyszącą każdej reorganizacji zachowania. Regres fizyczny i umysłowy wielu dorosłych nie jest wyłącznie wynikiem nieuchronnych procesów starzenia się, lecz ma swoją poważną przyczynę także w niedoborach aktywności fizycznej i umysłowej, mających istotne źródło w tradycyjnym przeświadczeniu, że wydatne ograniczenie wysiłku jest receptą na dobre samopoczucie i zachowanie zdrowia32.
Starość to czas osiągania pełnej dojrzałości, mądrości i integracji wewnętrznej. Wśród najbardziej oczywistych zadań okresu starości wymienia się przystosowanie do spotkania się z tym, co nieuniknione – ze śmiercią. Zwolnienie tempa, przymusowe, czy dobrowolne , pozwala na przyjrzenie się pędzącemu światu, zadanie sobie pytania o swoje w nim miejsce, sens i cel życia. Starszy człowiek obserwuje przemijanie na własnym przykładzie, obserwuje skutki upływu czasu. Zadając te pytania, dokonuje bilansu swego życia. Od jego efektu-oceny przeżytych lat-zależy w dużej mierze obraz jesieni życia, a potem przygotowanie się do odejścia. Łatwiej żyć dalej i umierać z przeświadczeniem, ze przeżyło się życie owocnie, w pełni. Trudno żyć w poczuciu klęski i odchodzić nie rozliczywszy się życiem Stany te mogą stanowić bardzo trudny obszar w radzeniu sobie przez człowieka starego z doświadczeniem dotychczasowego życia, może być źródłem wielu niepokojów, frustracji, czy kryzysów egzystencjalnych. Człowiek w sytuacji kryzysu, to przede wszystkim osoba narażona na zagrożenia dotyczące wszystkich wymienionych aspektów duchowego rozwoju. Przeprowadzane badania ukazują, że wraz z obniżaniem się poziomu poczucia sensu życia narasta poczucie przygnębienia, smutku, lęku, bólu, dolegliwości psychosomatycznych,
31M. Susułowska, Psychologia starzenia się i starości, Warszawa 1994, s. 14.
32 J. I.Wiśniewska, Funkcjonowanie edukacyjne osób starszych, s.115 n.
11
które blokują możliwości rozwojowe jednostki oraz chęć podjęcia wysiłku w celu przezwyciężenia sytuacji kryzysu. 33.
W andragogicznych poszukiwaniach środków i metod edukacyjnych w tej tak istotnej z punktu widzenia człowieka starego we współczesnej rzeczywistości powinno być ukierunkowanie do opracowywania właściwych metod w oparciu o różnego rodzaju pomoce badań i opracowań z zakresu psychologii. Dotyczyć powinny one m.in. metod pracy z człowiekiem dojrzałym życiowo w zakresie poczucia sensu życia, określenia własnej tożsamości, poszukiwania nowych lub odświeżenia starych pasji życiowych, pomocy w odkrywaniu i utrzymywaniu wewnętrznego spokoju i harmonii. Wspólnym wypracowywaniu „filozofii życia” świadomie odnoszącej się do takich zagadnień jak miłość bliźniego, przyjaźń, szczęście, nieuchronność ludzkiego istnienia34.
Drugim ważnym obszarem w tym zakresie jest wzmacnianie oraz rozbudzanie naturalnych przejawów życia duchowego. Jeśli pojawia się pytanie o sens, to prędzej czy później pojawi się kwestia istnienia Boga. Istnienie Boga-Stwórcy i Zbawiciela świata-nadaje sens życiu, a także cierpieniu i umieraniu ludzi wierzących. Wartości, które liczyły się bardziej w poprzednich okresach życia, takie jak pieniądze, kariera, rodzina, tracą lub zmniejszają swoje znaczenie. Tak więc uczestniczenie w różnych formach duchowej aktywności, pogłębiania swojej wiedzy religijnej, czy praktyk religijnych powinny odgrywać istotne znaczenie w oddziaływaniach andragogicznych wobec ludzi w podeszłym wieku w ramach formacji ciągłej realizowanej np. w Kościele katolickim35.
Spośród wielu andragogicznych możliwości oddziaływań, które we właściwy sposób mogą pomóc ludziom starym w zachowywaniu i osiąganiu sprawności są różnego rodzaju oprócz, instytucjonalnych form o charakterze edukacyjnym, o których wspomniałam wyżej, także indywidualne sposoby ćwiczenia intelektu. W tym celu można zastosować różne działania, takie jak np. rozwiązywanie krzyżówek, gry umysłowe i towarzyskie (szachy), czytelnictwo. Czytelnictwo książek i prasy można traktować jako formę samokształcenia. Osoby starsze w ten spsosób poszerzają wiedzę o otaczającej rzeczywistości, co pozwala im lepiej funkcjonować w środowisku, jak tez wzbogaca o nowe wartości i doznania36.
33 D. Kubacka -Jasiecka, Zmiany tożsamości w przebiegu zmagania się z kryzysem emocjonalnym, w: Człowiek wobec zmiany. Rozważania psychologiczne, red. D. Kunacka-Jasiecka, Kraków, s.89.
34 U. Tokarska, Profilaktyka egzystencjalna, jako forma przygotowania do radzenia sobie ze zmianami życiowymi, w: Człowiek wobec zmiany. Rozważania psychologiczne, red. D. Kunacka-Jasiecka, Kraków, s.70.
35 J. Bagrowicz, Religijne kształcenie dorosłych w Kościele katolickim, w: Andragogiczne poszukiwania, wątki, fascynacje, pod red. E. Przybylskiej, Toruń 2001, s. 47.
36 J. I.Wiśniewska, Funkcjonowanie edukacyjne osób starszych, s.119.
12
Istotną rolę w edukacji dorosłych, w tym również osób pozostających w ostatnim okresie swego życia odgrywają instytucje kształcenia nieformalnego, do których można zaliczyć; muzea, galerie sztuki, biblioteki, teatry, opery, kina, media (telewizja, radio, prasa), parki narodowe. Ich niezaprzeczalnym atutem jest przekazywanie wiedzy wartości ponadczasowych, dziedzictwa kultury. Kształcą poprzez kontakt z pięknem, wzbogacają człowieka, dając mu możliwość uczenia się poprzez doświadczenie, rozwijać tym samym w sobie, inne możliwości kształcenia, gdy sprawność intelektualna ulega obniżeniu.
IV. Zakończenie.
Zamierzeniem moim było, aby w swoim opracowaniu zwrócić uwagę na wielowymiarowość edukacji dorosłych i choć w zarysie ukazać jej specyficzne cechy w kontekście wyzwań i zagrożeń współczesności. Jak zauważyłam we wstępie bogactwo i różnorodność zjawisk, którym zajmuje się ta dziedzina wiedzy pedagogicznej jest tak wielowymiarowe, ze nie sposób jest omówić wszystkich zagadnień. Na podstawie wybranych problemów starłam się przedstawić istotę metodologicznych poszukiwań andragogiki wobec wyzwań, nadziei i zagrożeń współczesności i jej istotnych obszarów badawczych jako nauki o wychowaniu i edukacji człowieka dorosłego.
13


BIBLIOGRAFIA
1. Ablewicz K., Antropologiczna podstawa wychowania, czyli sytuacja wychowawcza jako
szczególne spotkanie dwóch osób, w: Pedagogika wiary, red. red. A. Hajduk, J.Mółka,
Kraków 2007, ss. 27-44.
2. Adamski F., Kulturowe i polityczne podłoże rozchwiania aksjonormatywnego ładu społeczno-moralnego, w: Edukacja wobec dylematów współczesności, red. F. Adamski, A.M.de Tchorzewski, Kraków 1999, s.11-18.
3. . Aleksander T., Ewolucja nazewnictwa oświaty dorosłych i trendy w tworzeniu jej
teoretycznych podstaw, w: Andragogiczne wątki, poszukiwania i fascynacje, pod red. E.
Przybylskiej, Toruń 2001, ss.26- 41.
4. Bagrowicz J., Religijne kształcenie dorosłych w Kościele katolickim –zarys zagadnienia, w: Andragogiczne wątki, poszukiwania i fascynacje, pod red. E. Przybylskiej, Toruń 2001, ss. 42-49.
5 Biernat T., Środowisko niewidzialne człowieka i jego przemiany, w: Andragogiczne poszukiwania, wątki, fascynacje, pod red. E. Przybylskiej, Toruń 2001, s.307-317.
6. Chymuk M., Nauczyciel- człowiek żyjący prawdziwymi wartościami, w: Pedagogika wiary, red. A. Hajduk, J.Mółka, Kraków 2007, s.117-128.
7. Cichoń W., Aksjologiczne ujęcie procesu wychowania, w: Człowiek-wychowanie-kultura, red. F. Adamski, Kraków 1993, ss. 118-131.
8. Czerniawska O. : „Trendy rozwojowe w zachowaniu ludzi dorosłych”
9. Dubas E., Uniwersalne przeslanki andragogiczne refleksji Heleny Radlinskiej, w: Pedagogika społeczna, cz. 2, red. E. Marynowicz-Hetka, Warszawa 2007, ss.227-293.
10. Encyklopedia seniora, Warszawa 1996
11. Dziewiecki M., Wychowanie w dobie ponowoczesności, Kielce 2002.
12. Furmanek W., Podstawy edukacji zawodowej, Rzeszów 2000.
13. Jankowski D, Przyszczypkowski K., Skrzypczak J: „Podstawy edukacji dorosłych”, Wydawnictwo Naukowe UAM, Poznań 2003
14. Kostkiewicz J: „Aksjologia edukacji dorosłych”, Wydawnictwo KUL, Lublin 2004
15. . Kosyrz Z., Sympatia dla zmagających się ze sobą i starością, w: Dydaktyczna problematyka kształtowania osobowości i stosunków interpersonalnych, red. Z. Kosyrz, Warszawa 2000,ss. 108-113.
16. Kępiński A: „Podstawy edukacji dorosłych”, Poznań 2000
17. Królikowska J., Współczesne idee edukacyjne a racjonalna organizacja społeczeństwa, w: Dylematy współczesnej edukacji, red. D. Klus-Stańska, M. Suświłło, Olsztyn 1998.
18. Kubacka-Jasiecka D., Zmiany tożsamości w przebiegu zmagania się z kryzysem emocjonalnym, w: Człowiek wobec zmiany. Rozważania psychologiczne, red. D. Kubacka-Jasiecka, Kraków 2002, ss. 87-106.
19. Lombaerts H., Edukacja z perspektywy europejskiej, „Horyzonty Wychowania” nr 2:2002, ss.165-179.
20. Malewski M., Teorie andragogiczne. Metodologia teoretyczności dyscypliny naukowej, Wrocław 1998.
21. Małachowski R., Procesy integracyjne w Europie, a implikacje oświatowe. Europejskie agendy oświatowe, „Paedagogia Christiana” 1(19):2007, s.51-64.
22. Matulka Z., Uczenie się dorosłych, „Rocznik Andragogiczny” 1994, s. 76-89.
23. Mikołajczak J., Rola duchowości w życiu człowieka starszego, a świadczenie mu pomocy, w: Wybrane problemy polityki i pomocy społecznej oraz pracy socjalnej, t.1, red. D. M. Piekut-Brodzka, Warszawa 1999, s. 99-106.
14
24. Nosek T., Katechizacja dorosłych w parafii, w: Pedagogika wiary, red. A. Hajduk, J. Mółka, Kraków 2007, ss. 455-472.
25. Nosek T., Katechetyczne umacnianie i rozwijanie tożsamości chrześcijańskiej, w: Pedagogika wiary, red. A. Hajduk, J.Mółka, Kraków 2007, ss. 311-322.
26. Pietrasiński Z.: „Rozwój człowieka dorosłego”,Wiedza Powszechna, Warszawa 1990
27. Pilch T., Pedagogika w poszukiwaniu swoich zadań i roli w budowaniu przyszłości, w: Edukacja wobec dylematów współczesności, red. F. Adamski, A.M.de Tchorzewski, Kraków 1999, s. 57-68.
28. Popielski K., Wartości i ich znaczenie w życiu ludzi, w: Człowiek-wartości-sens, red. K. Popielski, Lublin 1996, s. 57-71.
29. Slany K., Alternatywne formy życia małżeńsko-rodzinnego w ponowoczesnym swiecie, Kraków 2002
30. Stochmiałek J.: „Rozwój człowieka dorosłego”, Warszawa 1998
31. Stopińska – Pająk A.: „Andragogika w Drugiej Rzeczypospolitej”, Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, Katowice 1994
32. Stopińska-Pająk A., Koncepcja kreatynwego wychowania dorosłych Kazimierza Korniłowicza (1892-1939), w: Andragogiczne poszukiwania, wątki, fascynacje, pod red. E. Przybylskiej, Toruń 2001, ss. 57-64.
33. Susułowska M., Psychologia starzenia się i starości, Warszawa 1994.
Szarota Z., Gerontologia społeczna i oświatowa. Zarys problematyki, Kraków 2004.
34. Szewczuk W.: „Psychologia człowieka dorosłego”, Wiedza Powszechna, Warszawa 1961
35. Śliwerski B.: „Pedagogika – subdyscypliny wiedzy pedagogicznej, t.3”, Gdańskie Wydawnictwo Pedagogiczne, Gdańsk 2006
36. Tokarska U., Profilaktyka egzystencjalna jako forma przygotowania do radzenia sobie ze zmianami życiowymi, w: Człowiek wobec zmiany. Rozważania psychologiczne, red. D. Kubacka-Jasiecka, Kraków 2002, ss. 67-74.
37. Turos l: „Andragogika ogólna“, Wyższa Szkoła Rolniczo – Pedagogiczna, Siedlce 1993
38. Urbańczyk F.: „Problemy oświaty dorosłych”, PZWS, Warszawa 1973
39. Walicka J.: „Andragogika ogólna”, Wyd. Żak, Warszawa
40. Waluk A., Korespondencyjny kurs biblijny obszarem edukacji religijnej dorosłych, w: Pedagogika wiary, red. A. Hajduk, J.Mółka, Kraków 2007, ss.473-488.
41. Wiśniewska J.I., Funkcjonowanie edukacyjne osób starszych z uwzględnieniem czynników biologicznych i psychospołecznych, w: Dydaktyczna problematyka kształtowania osobowości i stosunków interpersonalnych, red. Z. Kosyrz, Warszawa 2000, s.114-119.
42. Wiśniewska-Roszkowska K., Gerontologia dla pracowników socjalnych, Warszawa 1987
43. Wujek
Zgłoś błąd    Wyświetleń: 5772


Uwaga! Wszystkie materiały opublikowane na stronach Profesor.pl są chronione prawem autorskim, publikowanie bez pisemnej zgody firmy Edgard zabronione.


BAROMETR


1 2 3 4 5 6  
Oceń artukuł!



Ilość głosów: 0

Serwis internetowy, z którego korzystasz, używa plików cookies. Są to pliki instalowane w urządzeniach końcowych osób korzystających z serwisu, w celu administrowania serwisem, poprawy jakości świadczonych usług w tym dostosowania treści serwisu do preferencji użytkownika, utrzymania sesji użytkownika oraz dla celów statystycznych i targetowania behawioralnego reklamy (dostosowania treści reklamy do Twoich indywidualnych potrzeb). Informujemy, że istnieje możliwość określenia przez użytkownika serwisu warunków przechowywania lub uzyskiwania dostępu do informacji zawartych w plikach cookies za pomocą ustawień przeglądarki lub konfiguracji usługi. Szczegółowe informacje na ten temat dostępne są u producenta przeglądarki, u dostawcy usługi dostępu do Internetu oraz w Polityce prywatności plików cookies.
Dowiedz się więcej.