Konflikty w rzeczywistości szkolnej oraz ich rozwiązywanie
Słowo "konflikt" pochodzi z łaciny – conflictus oznacza starcie, niezgodę, walkę. Konflikt zachodzi wówczas, gdy zachowanie jednej ze stron przeszkadza w zaspokojeniu potrzeb drugiej lub gdy mają one niezgodne ze sobą systemy wartości. Jest on zjawiskiem nieuniknionym oraz potrzebnym zarówno do pełnego rozwoju jednostki jak i przygotowaniem do dorosłego życia.
Konflikty podzielić możemy na wewnętrzne (psychiczne) oraz zewnętrzne. Konflikty wewnętrzne pojawiają się w obliczu zaistnienia dwóch konkurencyjnych motywów: dążenie- dążenie, dążenie-unikanie, unikanie- unikanie. Do konfliktów zewnętrznych należą konflikty:
a. interpersonalne (między jednostką a jednostką/grupą)
b. grupowe (gdy podmiotem starcia są grupy ludzkie)
W szkole podstawowej dominują konflikty w grupie rówieśniczej, zaś w miarę upływu lat wraz z potrzebą wymiany poglądów i zaznaczenia swojej niezależności coraz częstsze są konflikty młodzieży z dorosłymi.
Wbrew pozorom konflikt nie musi być zjawiskiem negatywnym, ponieważ zawiera w sobie wielki potencjał rozwojowy, dostarcza wzmożonej energii do działania a także stanowi bazę do tworzenia nowych pomysłów i rozwiązań. Pozwala on też na weryfikację własnych potrzeb oraz uczy elastyczności w postępowaniu i radzenia sobie z trudnymi sytuacjami.
Tradycyjne metody rozwiązywania konfliktów w szkole opierają się na schemacie "wygrany – przegrany", w którym zwycięzcą może być uczeń lub nauczyciel. Cechami charakterystycznymi tych metod jest chęć współzawodnictwa, upór, nieuprzejmość, brak szacunku dla potrzeb drugiej strony. W każdej z nich przegrany odchodzi, odczuwając gniew i oburzenie, a i osoba wygrywająca nie czuje się w pełni usatysfakcjonowana ze zwycięstwa, które odbyło się kosztem drugiego człowieka.
Thomas Gordon w swojej książce "Wychowanie bez porażek w szkole" proponuje inną metodę rozwiązywania konfliktów. Polega ona na takim podejściu do konfliktu dotyczącego zaspakajania potrzeb, w którym obie strony łączą się w poszukiwaniu możliwego dla nich do przyjęcia rozwiązania; jest to metoda, w której nikt nie musi wygrywać. Polega ona na:
· współdziałaniu obu stron w poszukiwaniu optymalnego rozwiązania
· respektowaniu wspólnie ustalonych zasad postępowania
· traktowaniu się wzajemnie po partnersku
· wspólnym opracowaniu zestawu różnych możliwości rozwiązania konfliktu, które są korzystne dla obu stron.
Rozwiązanie problemu tą metodą składa się z 6 etapów:
a. określenie problemu / konfliktu
Pomocne wskazówki:
o wyjaśnij uczniom istotę omawianej metody
o włączaj w rozwiązywanie problemu tylko tych uczniów, którzy są stroną w konflikcie
o używaj komunikatów "ja"
o określ swój problem, a nie rozwiązanie, którego pragniesz
o wykorzystaj aktywne słuchanie, by pomóc uczniom wyrazić swe potrzeby
b. szukanie możliwych rozwiązań
o nie oceniaj proponowanych rozwiązań
o zachęcaj do uczestnictwa w dyskusji
o stosuj metodę "burzy mózgów"
o nie żądaj od uczniów, by uzasadniali swoje pomysły
c. ocena rozwiązań
o rozpocznij proces oceniania od pytania otwierającego dyskusję, np. "Co myślicie o każdym z tych pomysłów? Który jest najlepszy?"
o wykreśl te rozwiązania, które wywołują negatywną reakcję kogokolwiek
o nie wahaj się wyrażać własne opinie
o posługuj się wypowiedziami "ja" w celu wyrażania własnych uczuć
o nie pospieszaj
d. podejmowanie decyzji
o nie głosujcie – głosowanie, jeśli nie jest jednomyślne, zawsze sprawi, że są wygrani i przegrani
o wypróbujcie proponowane rozwiązania – uczniowie powinni spróbować wyobrazić sobie, jak każde z proponowanych rozwiązań funkcjonowałoby, gdyby zostało wybrane
o nie przyjmuj żadnego rozwiązania, dopóki wszyscy nie zgodzą się, żeby przynajmniej je wypróbować
o zapisz przyjęte przez wszystkich rozwiązanie
e. wypracowanie sposobów realizacji postanowienia
o staraj się, by podjęte decyzje zostały wprowadzone w życie; zapytaj grupę: "Co jest nam potrzebne, aby zacząć? Kto będzie za co odpowiedzialny i od kiedy?"
o spisz postanowienia dotyczące tego, kto, co i kiedy robi
f. stwierdzenie, jak w praktyce sprawdziło się dane rozwiązanie (np. poprzez odpowiedź na pytania: "Czy problem przestał istnieć? Czy dokonaliśmy postępu w skorygowaniu problemu? Czy jesteśmy zadowoleni z tego, co zrobiliśmy?")
Metoda, zaproponowana przez T.Gordona umacnia stosunki, oparte na wzajemnym szacunku, trosce i zaufaniu. Rozwiązania, jakie zapewnia, zbliżają do siebie ludzi, rodzą serdeczność. Jedną z jej najważniejszych korzyści jest to, że eliminuje ona ryzyko posługiwania się władzą oraz konieczność wytwarzania przez ofiary mechanizmów obronnych, prowadzących do samozniszczenia wzajemnych stosunków.

Źródło:
1. Gordon, T. (1997): "Wychowanie bez porażek w szkole"
2. "Uwaga konflikt – jak radzić sobie z sytuacjami trudnymi w rzeczywistości szkolnej" – szkolenie organizowane przez MNODN
opracowała Izabela Truchan

Wyświetleń: 532