Mgr Edyta Kulawiak – Roman

Autorski program zajęć dydaktyczno – wyrównawczych pt. „Praca z uczniem mającym trudności z napisaniem pracy analityczno – interpretacyjnej”

Sanok 2007
Spis treści

Wstęp
Cel główny
Cele szczegółowe
Założenia programu
Formy i sposoby realizacji
Treści nauczania; tematyka zajęć
Ewaluacja programu
Bibliografia


Wstęp

Zdolność analizy i interpretacji to jedna z najważniejszych umiejętności w szkole ponadgimnazjalnej i to nie tylko za sprawą nowej formy egzaminu maturalnego z języka polskiego, ale i fakty, że właśnie ta zdolność umożliwia uczniom świadomy i krytyczny stosunek do otaczających nas zjawisk życia społecznego, politycznego i kulturalnego. Umiejętności te są również niezbędne do właściwej umiejętności rozumowania i oceniania (np. pod względem estetycznym lub etycznym) wszelkiego rodzaju tekstów, z którymi można się spotkać na co dzień, również i w szkole.
Praktyka szkolna wykazuje, że dla przeciętnego ucznia zabiegi analityczne i interpretacyjne postrzegane są jak oderwane części, abstrakcyjne, nie do końca zrozumiałe. Problem ten jest o tyle istoty, że uczeń korzystając nawet z różnego typu ściąg przyswaja jedynie pewien utarty schemat, który eliminuje indywidualność czy oryginalność, a często służy do mechanicznego jego powielania, bez głębszego zrozumienia treści tekstu. Dlatego koniecznym jest, aby podejmowane przez ucznia czynności analityczno – interpretacyjne były decyzjami przemyślanymi, uporządkowanymi i świadomymi.
Niniejszy program został napisany w oparciu o podstawę programową i program nauczania języka polskiego w szkole ponadgimnazjalnej. Na jego potrzeby zostały także zastosowane wiadomości z pozyskanych źródeł zastanych (patrz: bibliografia).
Przedstawiony program przeznaczony jest do realizacji w formie zajęć pozalekcyjnych, dlatego można go korygować poprzez dopasowanie jego tematyki i form ćwiczeniowych do indywidualnych potrzeb uczniów.


Cel główny

Wyrównywanie braków w wiadomościach i umiejętnościach uczniów.


Cele szczegółowe

Doskonalenie techniki czytania ze zrozumieniem.
Doskonalenie umiejętności analizy i interpretacji tekstów językowych, wierszy.
Rozwijanie umiejętności samodzielnego redagowania krótkich i dłuższych form pisemnych.
Rozwijanie umiejętności samodzielnego redagowania schematu wypowiedzi pisemnej i tworzenia na jego podstawie wypracowania o charakterze maturalnym.
Kształcenie umiejętności nazywania, definiowania i wskazywania w tekście środków językowych, tropów stylistycznych.
Kształcenie umiejętności określania zabiegów wersyfikacyjnych, zastosowanych w wierszach.
Kształcenie umiejętności wskazywania dominanty kompozycyjnej dzieł literackich i określania podmiotu lirycznego.
Kształtowanie umiejętności usytuowania dzieł literackich w kontekście historycznym, politycznym, społecznym, kulturalnym, literackim, autobiograficznym.
Utrwalanie zasad poprawności gramatycznej, ortograficznej, fleksyjnej, składniowej, stylistycznej, ze zwróceniem uwagi na umiejętne stosowanie ich w praktyce.
Ćwiczenie umiejętności samooceny.
Ćwiczenie umiejętności dokonywania korekt.


Założenia programu

1. Zdiagnozowanie problemów dotyczących poprawnego napisania pracy analityczno – interpretacyjnej.
2. Określenie poszczególnych zagadnień w celu stworzenia indywidualnego programu ćwiczeń dla uczniów mających problemy z analizą i interpretacją dzieł literackich oraz pisaniem wypracowań na jej podstawie.
3. Zorganizowanie małej grupy (małych grup) uczniów o tej samej dysfunkcji.
4. Uświadomienie uczniów na temat przyczyn pojawiających się problemów z analizą, interpretacją i tworzeniem wypracowania o charakterze maturalnym..
5. Zapoznanie się z ewentualnymi opiniami przedłożonymi przez Poradnię Pedagogiczno – Psychologiczną.
6. Przeprowadzanie obserwacji i wywiadów.
7. Systematyczna kontrola form ćwiczeniowych i prac pisemnych.
8. Opracowanie i przeprowadzanie różnych form ćwiczeń mających na celu usprawnienie dokonywania analizy, interpretacji dzieła literackiego, tworzenia schematu wypowiedzi pisemnej i redagowania na jego podstawie wypracowania o charakterze maturalnym, a także stosowania zasad ułatwiających pracę, nie pozwalających na pogłębianie się problemów edukacyjnych.
9. Urozmaicanie zajęć, stosowanie ciekawych, atrakcyjnych metod i form pracy na zajęciach.

Uwagi:
• W zajęciach uczestniczą uczniowie – ochotnicy, świadomi swoich braków i konieczności ich eliminowania.
• Uczestnicy zajęć zobowiązują się do samodzielnego i starannego wykonywania zleconych im w domu zadań.
• Uczestnicy zajęć wyrabiają w sobie nawyki samokształcenia i samokontroli.
• Wiadomości teoretyczne będą prezentowane w taki sposób, aby wykazać ich praktyczną przydatność.
• Zajęcia będą prowadzone bezpłatnie w ustalonych wraz z uczniami terminach (np. raz w tygodniu po 45 minut).


Formy i sposoby realizacji

1. Urozmaicanie zajęć poprzez:
• stosowanie różnych form pracy z uczniem (praca indywidualna, zbiorowa, grupowa);
• stosowanie różnych metod pracy (m.in. słowne, oglądowe, praca z tekstem, metoda problemowa, pogadanka, działania praktyczne, elementy dramy, wykład, przekład intersemiotyczny, metaplan, mapa mentalna);
• stosowanie podczas zajęć multimediów;
• stosowanie zabaw edukacyjnych: krzyżówek, rebusów, łamigłówek, domina ortograficznego (dopasowanie zasady z kostki do wyrazu), foliogramów, gier językowych.
2. Projektowanie, wykonywanie i wykorzystywanie na zajęciach pomocy dydaktycznych (przy współudziale uczniów).
3. Korzystanie ze słowników, encyklopedii, Internetu i innych źródeł wiedzy.
4. Organizowanie mini – konkursów w trakcie realizacji wybranych zagadnień na zajęciach dodatkowych.
5. Prezentowanie efektów prac uczniowskich: plakat, ilustracja, kolaż, drama, mapa mentalna.
6. Częste powtarzanie i utrwalanie zdobytych wiadomości.
7. Kontakt z pracownikami PPP, pedagogiem szkolnym, wychowawcami, nauczycielami, dyrekcją, rodzicami.
8. Udzielanie wskazówek dotyczących dalszej pracy eliminującej trudności zastosowania zasad poprawności językowej, właściwego definiowania terminów literackich i poprawnego ich wskazywania w tekstach językowych oraz eliminowanie problemów wynikłych podczas analizy i interpretacji dzieła literackiego.
9. Eliminowanie napięcia emocjonalnego poprzez stosowanie pochwał i nagradzania.
10. Wzmocnienie samooceny uczniów poprzez eksponowanie jego mocnych stron.
11. Współpraca z biblioteką szkolną – stosowanie na zajęciach wypożyczanych woluminów, w tym sylabusów.
12. Przeprowadzanie ćwiczeń kontrolnych.
13. Przypominanie zasad poprawności językowej (m.in. fleksyjnej, składniowej, stylistycznej, ortograficznej, interpunkcyjnej).
14. Przypominanie definicji pojęć językowych i terminów literackich (w tym środków artystycznych, tropów stylistycznych).
15. Wdrażanie różnych rodzajów ćwiczeń (m.in. językowych, praktycznych – pisanie schematu, planu, wypracowania, wstępu, zakończenia, formułowanie wniosków, określanie argumentów).
16. Utrwalanie poprawności językowej i dokonywania poprawnej analizy i interpretacji poprzez ćwiczenia związane z czytaniem i redagowaniem tekstów.
17. Utrwalanie wiadomości poprzez graficzne wyróżnianie ważnych elementów (m.in. podkreślenia, wytłuszczenia, używanie kolorów, ilustrowanie schematów).
18. Tworzenie pomocy dydaktycznych, np. plansz z zasadami poprawności językowej, plansz z wzorcowymi schematami wypracowań.
19. Prowadzenie różnych ćwiczeń:
• układanie zdań z wyrazów;
• eliminowanie błędów kompozycyjnych;
• gra w żetony wyrazowe, powtarzanie wyrazów, zdań za prowadzącym i nagrywanie ich na nośnikach multimedialnych;
• szukanie wskazanej ilości błędów językowych na określonym materiale źródłowym, poprawianie i uzasadnianie prawidłowej pisowni;
• formułowanie notatek na wskazany temat oraz zaznaczanie w tekście elementów schematu;
• rozwiązywanie zagadek językowych;
• układanie wierszyków i piosenek utrwalających zasady poprawności językowej i definicje terminów literackich.
20. Inne formy pracy z uczniem.


Treści nauczania; tematyka zajęć

1. Diagnozowanie problemów związanych z trudnościami analityczno – interpretacyjnymi i samodzielnego formułowania wypracowania pisemnego.
2. Część teoretyczna:
• Przypomnienie informacji z zakresu kultury literackiej
• Przypomnienie definicji pojęć literackich oraz klasyfikacji środków artystycznych, tropów stylistycznych oraz ich funkcji.
• Przypomnienie pojęć związanych z analizą i interpretacją dzieła literackiego (lirycznego).
• Przypomnienie wiedzy ze wszystkich działów gramatyki polskiej.
3. Część analityczno – interpretacyjna:
• Rozwijanie praktycznych umiejętności analitycznych.
• Ćwiczenie sprawnego posługiwania się kategoriami z zakresu poetyki na określonym materiale literackim.
• Rozwijanie wyobraźni interpretacyjnej.
• Ćwiczenia w analizowaniu i interpretowaniu małych form literackich.
4. Część praktyczno – analityczna:
• Ćwiczenia w doskonaleniu warsztatu pracy ucznia.
• Ćwiczenia w świadomym konstruowaniu tekstów literackich.
• Ćwiczenia w sprawnym posługiwaniu się rozmaitymi sposobami i stylami wypowiedzi.
• Ćwiczenia w poprawnym posługiwaniu się cechami określonych gatunków literackich.
• Ćwiczenie pozyskanych umiejętności i wiedzy z zakresu analizy i interpretacji.
• Odnajdywanie preferowanych przez uczniów formy wypowiedzi.
• Ćwiczenia w umiejętnych formułowaniu celnych informacji zwrotnych.
• Ćwiczenia w analizowaniu wierszy.
• Ćwiczenia w opracowywaniu schematów wypracowań pisemnych (także o charakterze maturalnym).
• Ćwiczenia w redagowaniu wypowiedzi pisemnej na podstawie opracowanych schematów.

Propozycje realizacji treści wraz z zadaniami:
I. Diagnozowanie problemów związanych z trudnościami analityczno – interpretacyjnymi i samodzielnego formułowania wypracowania pisemnego:
Uczeń:
• określa powody swych trudności edukacyjnych z uwzględnieniem analizy i interpretacji wiersza oraz samodzielnego redagowania pracy pisemnej w oparciu o uzyskane informacje z analizy
• określa powody swych trudności edukacyjnych wynikających z problemem formułowania swoich myśli i spostrzeżeń oraz „przelewania ich na papier”
Liczba godzin: 1 (można zastosować testy, kalambury, krzyżówki, łamigłówki, gry językowe)

II. Część teoretyczna:
Uczeń:
• zdobywa wiedzę z zakresu kultury literackiej (poprzez unaocznienie kontekstu, w jakim dany gatunek powstał, jak ewaluował i jakie niosło to skutki dla literackiej praktyki; poprzez podanie przykładów zaczerpniętych z różnych kultur i epok literackich)
• zna, umiejętnie stosuje i wskazuje pojęcia:
kompozycja tekstu literackiego
cele kompozycji literackiej
kompozycja tekstu literackiego a temat utworu
budowa świata przedstawionego i możliwe dominanty kompozycyjne (konstrukcja podmiotu mówiącego jako centrum kompozycji; zaprojektowany w tekście adresat jako dominanta kompozycyjna; czas jako element kompozycyjny; przestrzeń jako dominanta kompozycyjna; postać literacka jako centrum kompozycji; zdarzenie jako dominanta kompozycyjna; styl jako centrum kompozycji)
rodzaje kompozycji: kompozycja otwarta, kompozycja zamknięta
środki artystyczne, tropy stylistyczne (podział, definicje, funkcje, określanie w tekście),
style wypowiedzi i ich rodzaje,
• zna zasady poprawności językowej
• tworzy pomoce naukowe,
• korzysta z dostępnych źródeł informacji (także i Internetu),
• opracowuje prace plastyczne,
• bierze udział w mini-konkursach
Liczba godzin: 4

III. Część analityczno–interpretacyjna:
Uczeń:
• zdobywa praktyczne umiejętności analityczne,
• uczy się sprawnego posługiwania się kategoriami z zakresu poetyki na określonym materiale literackim,
• rozwija wyobraźnię interpretacyjną
• analizuje i interpretuje wskazane „małe formy literackie jako sztuka kompozycji” .
Liczba godzin: 5

IV. Część praktyczno–analityczna:
Uczeń:
• doskonali własny warsztat pracy
• uczy się świadomego konstruowania tekstów literackich,
• sprawnie posługuje się rozmaitymi sposobami i stylami wypowiedzi
• poprawnie posługuje się cechami określonych gatunków literackich,
• sprawdza nabyte umiejętności i wiedzę z zakresu analizy i interpretacji,
• odnajduje preferowane przez siebie formy wypowiedzi,
• zdobywa umiejętność formułowania celnych informacji zwrotnych.

IV A:
Analiza wiersza:

Uczeń:
• poprawne czyta tekst z uwzględnieniem interpunkcji,
• analizuje tytuł dzieła,
• określa hipotezę interpretacyjną,
• zaznacza struktury tekstu językowego na materiale źródłowym,
• wynotowuje wszelkich uwag o dziele:
tytuł
podmiot liryczny i ewentualny adresat wiersza
użyte zabiegi stylistyczne, językowe i wersyfikacyjne
kompozycja, budowa
• określa funkcje wskazanych wcześniej elementów – zwłaszcza potwierdzających wysnutą hipotezę
• określa gatunek utworu oraz jego cechy gatunkowe – wyszukuje je w tekście
• określa konteksty wiersza (biograficzny, historyczny, społeczny, polityczny, kulturalny, literacki…). Bierze pod uwagę daty napisania utworu, inne wiersze tego samego poety, inne teksty z tej samej epoki, inne dzieła poruszające podobną tematykę,
• notuje na bieżąco uwagi według przemyślanej kolejności, biorąc pod uwagę pytania interpretacyjne, układ wiersza ( w przypadku analizy porównawczej – także i drugi wiersz),
• określa elementy główne i pozostałe, wynikające z tych pierwszych,
• wzbogaca swe notatki o odpowiednią terminologię, cytaty, zwracając uwagę na funkcjonalne ich zastosowanie,
• wzbogaca notatki o wnioski, spostrzeżenia, refleksje, efektywną puentę.

Liczba godzin: 5.

IV B:
Tworzenie pracy pisemnej:

Uczeń:
• analizuje temat pracy pisemnej (określa elementy konieczne i uzupełniające),
• opracowuje schemat wypowiedzi (wstęp, rozwinięcie/argumenty, podsumowanie/wnioski) z uwzględnieniem treści uzupełniających i pozyskanych z analizy wiersza,
• opracowuje brudnopis pracy pisemnej zgodnie z założonym schematem,
• nanosi korekty merytoryczne i językowe,
• redaguje oryginał pisemnej pracy analityczno - interpretacyjnej

Liczba godzin: 5.

Ewaluacja programu

1. Arkusz ewaluacyjny (przydatność programu w pracy z uczniem słabym).
2. Ewaluacja zajęć (ankieta skierowana do uczniów).

Bibliografia

Bortnowski S., Jak uczyć poezji, Warszawa 1991.
Bortnowski S., Konteksty dzieła literackiego: inspiracje metodyczne dla nauczycieli szkół średnich, Warszawa 1991.
Bortnowski S., Scenariusze półwariackie czyli poezja współczesna w szkole, Warszawa 2002.
Kubiczek B., Metody aktywizujące, Opole 2006.
Polakowski J., Metoda przekładu intersemiotycznego w kształceniu sprawności językowej, [w:] „Oświata i wychowanie”, Wkładka NURT 1980-81, s.18.

Wyświetleń: 6896