AWANS INFORMACJE Dla nauczyciela Dla ucznia LOGOWANIE


Katalog

Joanna Kostrzewa
Język polski, Ćwiczenia

Jka czytać III część Dziadów A. Mickiewicza? Ćwiczenia doskonalące umiejętność analizy i interpretacji tekstu literackiego

- n +

Jak czytać III część Dziadów Adama Mickiewicza?

Ćwiczenia doskonalące umiejętność analizy i interpretacji tekstu literackiego

Proponowane zadania służą doskonaleniu umiejętności analizowania i interpretowania tekstów literackich, a więc kształceniu umiejętności niezbędnych na egzaminie maturalnym z języka polskiego. Uczeń wykonując poszczególne zadania ćwiczy umiejętności: wyszukiwania, gromadzenia i przetwarzania informacji, odczytywania znaczeń metaforycznych, porównywania, wnioskowania i uogólniania, formułowania zwięzłych odpowiedzi, komentowania tekstu. Jednocześnie jest zmuszony - jeśli chce poprawnie wykonać zadania - zapoznać się dość dokładnie z nie lubianym na ogół i nie rozumianym przez uczniów arcydziełem polskiego romantyzmu. Zadania nie wyczerpują oczywiście problematyki dramatu Mickiewicza.

Propozycje te nauczyciel może wykorzystać na kilka sposobów: jako pracę domową przygotowującą uczniów do omawiania poszczególnych fragmentów utworu (wtedy lekcja będzie polegała przede wszystkim na zebraniu i sprawdzeniu informacji przygotowanych przez uczniów oraz pogłębieniu wniosków interpretacyjnych, ewentualnie rozszerzeniu obszaru obserwacji na inne fragmenty utworu), jako zadanie wykonywane przez uczniów - samodzielnie lub w grupach - podczas zajęć lekcyjnych poświęconych poszczególnym fragmentom utworu lub jako pomoc w prowadzeniu pogadanki heurystycznej.

PORTRET POLAKÓW W III CZĘŚCI DZIADÓW

SCENA WIĘZIENNA


1. Kim są bohaterowie tej sceny? (zapoznaj się dokładnie z objaśnieniami do tekstu)
...........................................................................................
2. Gdzie i kiedy rozgrywa się akcja tej sceny?
...........................................................................................
3. Jak Tomasz określa przyczynę rozpoczęcia śledztwa?
...........................................................................................
4. Jakie warunki panują w więzieniu? Przytocz wypowiedzi bohaterów.
...........................................................................................
5. Jaką "ofiarę" proponuje współwięźniom Tomasz?
...........................................................................................
6. Przeczytaj uważnie opowiadanie Sobolewskiego. Określ jednym zdaniem temat jego wypowiedzi. (dalsze pytania odnoszą się do tego właśnie fragmentu)
...........................................................................................
7. Zwróć uwagę na sposób wypowiedzi bohatera. W jaki sposób w warstwie językowej sygnalizowane są przeżywane przez niego emocje?
...........................................................................................
8. Określ krótko nastrój tego fragmentu.
...........................................................................................
9. Wymień dwóch bohaterów, których nazwiska pojawiają się w opowiadaniu Sobolewskiego. Scharakteryzuj ich wygląd, zachowanie, postawy.
...........................................................................................
10. Do kogo porównani są ci dwaj bohaterowie? Jakie cechy zyskują poprzez te porównania?
...........................................................................................
11. W jakim wieku są bohaterowie opowiadania? Jakie znaczenie ma ich wiek dla wymowy sceny?
...........................................................................................
12. Jak przedstawiona jest armia carska? (zacytuj odpowiednie określenia) Zestaw obraz wojska z obrazem więźniów i sformułuj wniosek.
...........................................................................................
13. Jak wobec rozgrywających się wydarzeń zachowują się rosyjscy żołnierze? Zacytuj odpowiednie fragmenty.
...........................................................................................
14. Jak zachowuje się tłum zgromadzony na placu?
...........................................................................................
15. Wskaż motywy religijne. Jakie jest ich znaczenie dla wymowy całości?
...........................................................................................
16. Przeczytaj uważnie słowa, którymi Sobolewski kończy swoją wypowiedź. Do kogo porównuje więźniów i ich prześladowców?
...........................................................................................
17. Wskaż dwóch innych bohaterów III części Dziadów, których losy są dopełnieniem i potwierdzeniem obrazu polskiej młodzieży zawartego w utworze.
...........................................................................................
18. Przyjrzyj swoje odpowiedzi na wcześniejsze pytania. Sformułuj wnioski z analizy Sceny więziennej, w których zawrzesz odpowiedź na pytanie: W jaki sposób Mickiewicz przedstawił polską młodzież?
...........................................................................................
19. Napisz pracę na temat: Literacki portret prześladowanych w III części Dziadów A. Mickiewicza.
...........................................................................................
SALON WARSZAWSKI

1. Czym jest salon literacki w kulturze romantycznej?
...........................................................................................
2. Gdzie rozgrywa się akcja tej sceny?
...........................................................................................
3. Zgromadzonych w salonie gości można podzielić na dwie grupy - towarzystwo skupione wokół stolika oraz towarzystwo stojące w pobliżu drzwi. Wymień bohaterów należących do obu grup, określ ich przynależność społeczną.
...........................................................................................
4. Wymień tematy, jakie poruszają w rozmowie osoby siedzące przy stoliku.
...........................................................................................
5. Jakie tematy są poruszane w gronie stojących przy drzwiach?
...........................................................................................
6. Jak na podstawie doboru tematów tych rozmów można by określić postawy ich uczestników? (podaj kilka określeń)
...........................................................................................
7. Jakie sądy o literaturze wygłaszają zebrani w salonie goście?
...........................................................................................
8. Jak goście oceniają Nowosilcowa?
...........................................................................................
9. Przeczytaj uważnie kończącą tę scenę wypowiedź Wysockiego. W jaki sposób charakteryzuje ona bohaterów tej sceny i społeczeństwo polskie w ogóle? Kto jest górną warstwą lawy? Jak jest ona określona i co to znaczy? Kto jest wewnętrzną warstwą? Jak jest ona określona i co to znaczy?
...........................................................................................
10. Podaj przykłady z innych scen, potwierdzające negatywny obraz elit społeczeństwa polskiego (co najmniej dwa).
...........................................................................................

WIDZENIE KSIĘDZA PIOTRA

1. Kim jest bohater tej sceny?
...........................................................................................
2. Scharakteryzuj zachowanie i postawę księdza Piotra.(podaj kilka określeń)
...........................................................................................
3. W wizji ks. Piotra losy Polski przedstawione są analogicznie do biblijnej historii narodzin i męczeńskiej śmierci Chrystusa. Odczytaj, kto pełni tu rolę:
Heroda ...........................................................................................
Niewiniątek ...........................................................................................
Chrystusa ...........................................................................................
Piłata ...........................................................................................
Trzech ramion krzyża ...........................................................................................
Matki Bożej ...........................................................................................
Żołnierzy pojących Chrystusa żółcią i octem ...........................................................................................
Żołnierza przebijającego bok Chrystusa ...........................................................................................
Wskrzesiciela narodu ...........................................................................................
4. Jak kończy się męka Chrystusa, a jak - w analizowanej scenie - "męka" Polski? Co może symbolizować biała szata opadająca z krzyża?
...........................................................................................
5. Wyjaśnij krótko, jak rozumiesz hasło "Polska Chrystusem narodów"?
...........................................................................................
6. Jak można określić charakter tej sceny? (kontakt człowieka z Bogiem)
...........................................................................................
7. Zapoznaj się z genezą i znaczeniem pojęcia mesjanizm. Jakie elementy tej koncepcji dostrzegasz w Widzeniu ks. Piotra?
...........................................................................................
8. Jaki dostrzegasz związek pomiędzy tą sceną, a scenami ukazującymi martyrologię młodzieży polskiej?
...........................................................................................

PORTRET ROSJAN III CZĘŚCI DZIADÓW

SEN SENATORA

1. Kim jest bohater tej sceny? (zgromadź wiadomości historyczne na temat tej postaci)
...........................................................................................
2. Przypomnij sobie, co mówiono na temat tej postaci w analizowanych wcześniej scenach. W dwóch zdaniach sformułuj pozytywną i negatywną opinię Polaków o tym bohaterze.
...........................................................................................
3. Jaką funkcję pełni zastosowana w tej scenie konwencja snu?
...........................................................................................
4.. O czym śni Senator? Odpowiedz jednym zdaniem.
...........................................................................................
5. Na jakiej zasadzie opiera się kompozycja tej sceny?
...........................................................................................
6. Jakie cechy Senatora ujawniają się w tej scenie? (podaj pięć określeń)
...........................................................................................
7. Jaki system wartości wyznaje bohater?
...........................................................................................
8. Zwróć uwagę na zachowanie urzędników pojawiających się w tej scenie. Jakie cechy ujawnia to zachowanie?
...........................................................................................
9. Jak można określić postawę urzędników? (zaproponuj kilka określeń)
...........................................................................................
10. Jak określają Senatora diabły? Zacytuj.
...........................................................................................

KONRAD JAKO BOHATER III CZĘŚCI DZIADÓW

WIELKA IMPROWIZACJA

1. Kim jest bohater tej sceny? Przypomnij sobie tę postać z Prologu i Sceny więziennej.
...........................................................................................
2. Co to jest improwizacja?
...........................................................................................
3. Konrad jest poetą. Jakie cechy w kulturze romantycznej przypisywano poecie?
...........................................................................................
4. Na początku improwizacji Konrad mówi o swojej samotności. Co jest jej przyczyną? (zwróć uwagę na słowa: "Język kłamie głosowi, a głos myślom kłamie;/ Myśl z duszy leci bystro, nim się w słowach złamie,/ A słowa myśl pochłoną (...)")
...........................................................................................
5. Co Konrad mówi o swojej poezji? (zwróć uwagę na wersy 40 - 68)
...........................................................................................
6. Dlaczego bohater czuje się równy Bogu? (zwróć uwagę na wersy 27 - 45)
...........................................................................................
7. W jaki sposób zwraca się do Boga? Jak mówi?
...........................................................................................
8. Konrad żąda od Boga "rządu dusz". Jak sądzisz, dlaczego?
...........................................................................................
9. Jaki jest Bóg zdaniem Konrada? Zacytuj określenia, które go charakteryzują.
...........................................................................................
10. Jak sądzisz, dlaczego Bóg nie odpowiada bohaterowi?
...........................................................................................
11. Jaki jest stosunek Konrada do ojczyzny i narodu? Zacytuj odpowiedni fragment.
...........................................................................................
12. Co Konrad chciałby zrobić dla swojego narodu?
...........................................................................................
13. Czyją postawę przypomina ci postawa Konrada? (bunt przeciwko Bogu w imię dobra ludzi)
...........................................................................................
14. Do jakich innych postaci - symboli kultury nawiązuje w swojej wypowiedzi Konrad?
...........................................................................................
15. Odwołując się do innych fragmentów utworu spróbuj odtworzyć dalsze losy bohatera.
...........................................................................................
16. Napisz wypracowanie na temat: Kreacja poety - wieszcza w Wielkiej Improwizacji.
...........................................................................................

PROPOZYCJE ODPOWIEDZI

SCENA WIĘZIENNA
1. Uczniowie mogą wymienić imiona i nazwiska bohaterów, powinni jednak przede wszystkim dostrzec, że to postacie autentyczne - członkowie towarzystw filaretów i filomatów.
2. Noc wigilijna; cela Konrada w więzieniu w klasztorze Bazylianów w Wilnie
3. Tomasz uważa, że Nowosilcow rozpoczął śledztwo przeciwko filaretom i filomatom, aby pozyskać względy cara, ponieważ wcześniej popadł w niełaskę (nie wyśledził żadnych spisków w Warszawie), co odbiło się na jego sytuacji finansowej.
4. Np. I śledztwo, i sąd toczy się tajemnie/ Nikomu nie powiedzą, za co oskarżony (...)
Kalendarza nie mamy, nikt listów nie pisze(...)
Ja mam u okna parę drewnianych firanek/ I nie wiem, kiedy mrok, a kiedy ranek(...)
Dość było taką strawą w pokoju zakadzić,/ Ażeby myszy wytruć i świerszcze wygładzić(...)

5. Tomasz proponuje, aby kilku więźniów - w tym on sam oraz sieroty, starsi, nieżonaci - poświęciło się biorąc na siebie urojoną winę i cierpienie - w ten sposób ocalą innych.
6. Sobolewski opowiada o wywożeniu na Sybir skazanych studentów.
7. Wypowiedzenia krótkie, niepełna składnia, zwroty i wyrażenia nacechowane emocjonalnie, oceniające - użyte środki językowe służą oddaniu emocji bohatera, który zna osobiście skazańców i przeżywa ich cierpienie.
8. Np. groza, patos.
9. Janczewski - oszpetniał, sczerniał, schudł; głowa, z której włos przemoc odarła bezwstydna; duma, godność, heroizm, pociesza skazańców, żegna lud, manifestuje postawę patriotyczną wołając: Jeszcze Polska nie zginęła; Wasilewski - dano mu tyle kijów (...), że odtąd krwi kropli w twarzy nie zostało; jak z krzyża zdjęte ręce miał nad barkami żołnierza rozpięte; nie może iść o własnych siłach, niesiony przez żołnierza carskiego
10. Janczewski porównany do Napoleona na zesłaniu - wielkość, duma, cechy przywódcze
Wasilewski porównany do Chrystusa na krzyżu - niewinność, ofiara, cierpienie, świętość
11. Bohaterowie są bardzo młodzi - studenci, a nawet uczniowie; młodość jest symbolem niewinności ofiar.
12. Np. Jak w wielkie obrzędy wojsko z bronią; za każdym z bagnetem szły warty - demonstracja siły, potęgi armii carskiej; obraz armii carskiej zestawiony z obrazem młodzieży na zasadzie kontrastu, który podkreśla bezbronność ofiar
13. Np. żołnierz niosący Wasilewskiego ręką drugą tajemnie łzy ocierał; jak nieludzka kara (...) wojsko czuje - żołnierze współczują więźniom, ale boją się cara.
14. Tłum solidaryzuje ze skazańcami, współczuje im, cierpienia skazańców napawają zgromadzonych grozą (płacz, westchnienia, jęki współczucia i grozy); milczenie ludu oskarża prześladowców.
15. Kościół, msza, ksiądz, krzyż, ciało i krew Pańska, cierpienie i ofiara (na wzór ofiary Chrystusa); motywy religijne służą sakralizacji bohaterów.
16. więźniowie porównani do Chrystusa, prześladowcy - do jego oprawców.
17. Np. Cichowski, Rollinson.
18. Wnioski: skazańcy ukazani jako męczennicy sprawy narodowej, dumni, szlachetni i niewinni; wszystkie motywy i środki literackie służą uwzniośleniu ofiar.

SALON WARSZAWSKI
1. Salon (literacki) - miejsce spotkań towarzyskich XIX - wiecznej elity; często miejsce towarzyskich kontaktów pisarzy, artystów, uczonych, polityków, zwykle w domach arystokratycznych, gdzie dyskutowano problemy artystyczno - literackie, filozoficzne i polityczne, czytano na głos i grywano nowe utwory.
2. Warszawa, salon Hrabiego (prawdopodobnie Wincentego Krasińskiego, ojca Zygmunta, przedstawiciela reakcyjnych i ugodowych wobec caratu sfer politycznych Królestwa Kongresowego)
3. Przy stoliku: Damy, Hrabia, Francuz, Kamerjunkier, Szambelan, Jenerał, Literaci, Mistrz ceremonii - przedstawiciele elity społeczeństwa polskiego; przy drzwiach: młodzi Polacy, Adolf, Niemojewski, Wysocki, stary Polak - ich obecność w salonie świadczy niewątpliwie o szlacheckim pochodzeniu.
4. Przy stoliku: O nieudanym balu, który odbył się niedawno w Warszawie; o zaletach Nowosilcowa; o możliwościach zrobienia kariery na dworze senatora.
5. Przy drzwiach: o prześladowaniach polskiej młodzieży, o elitach politycznych polskiego narodu, o perspektywach, jakie rysują się przed Polakami.
6. Przy stoliku: kosmopolityzm, poddaństwo, głupota, wynarodowienie, konserwatyzm, obojętność wobec spraw ojczyzny.
Przy drzwiach: patriotyzm, pogarda dla tych, co stoją "na czele narodu"
7. Polskie wiersze są "nudne po trochu", dama "choć umie po polsku, polskich wierszy nie rozumie", tematy współczesne są "zbyt świeże" dla literatów, nie wiadomo, jak o nich pisać i nikt nie będzie chciał tego czytać, damy wolą francuskie wiersze, opowieść o Cichowskim to temat "nie polski, nie narodowy".
8. Pozytywnie - jak nikt inny umiał urządzać bale.
9. Skorupa "zimna i twarda, sucha i plugawa" to łotry, zdrajcy, karierowicze, ludzie, którym obojętne są sprawy ojczyzny; elity społeczeństwa; towarzystwo stolikowe; "wewnętrzny ogień" to Polacy kochający swoją ojczyznę, patrioci, tacy jak ci zgromadzeni przy drzwiach.
10. Postacie Doktora i Pelikana w scenie VIII.

WIDZENIE KSIĘDZA PIOTRA
1. Zakonnik, bernardyn, pomaga więźniom, niesie im pociechę duchową
2. Cichy, skromny, pokorny, oddany całkowicie Bogu, ufność wobec niego
3. Herod - car rosyjski, niewiniątka - polska młodzież wywożona na Sybir, Chrystus - Polska, Piłat - Francja, Trzy ramiona krzyża - Rosja, Prusy i Austria, Matka Boska - wolność, żołnierze pojący Chrystusa żółcią i octem - Austria, Prusy,
żołnierz przebijający bok Chrystusa - Rosja, wskrzesiciel narodu - tajemniczy mąż o imieniu czterdzieści i cztery.
4. Mękę Chrystusa kończy śmierć i zmartwychwstanie, podobnie zakończą się cierpienia Polski; biała szata symbolizuje wolność, zmartwychwstanie narodu.
5. Polska podobnie jak Chrystus cierpi i umiera, ale w przyszłości jej cierpienia zostaną wynagrodzone - odrodzi się i przyniesie wolność innym ludom.
6. Scena mistyczna.
7. Mesjanizm - koncepcja historiozoficzna przypisująca wybranym narodom lub jednostkom misję zbawienia świata; w Widzeniu... narodem wybranym jest Polska, jednostką wybraną - mąż o imieniu czterdzieści i cztery
8. Scena ta wyjaśnia sens cierpienia i i ofiar ponoszonych przez polską młodzież - pokazuje, że nie są one daremne, że przyświeca im wyższy cel.

SEN SENATORA
1. Mikołaj Nowosilcow - rosyjski polityk, komisarz cara przy Radzie Stanu Królestwa polskiego; przeciwnik autonomii królestwa, inspirator brutalnych śledztw przeciwko polskiej młodzieży w Wilnie; opuścił ziemie polskie na krótko przed wybuchem powstania listopadowego.
2. Opinie pozytywne: Nowosilcow jak nikt inny potrafił urządzać bale (opinia damy z Salonu warszawskiego); negatywne: z powodu swoich długów i carskiej niełaski wszczął śledztwo, ma na rękach krew Polaków.
3. Konwencja snu służy ukazaniu wewnętrznej prawdy o człowieku.
4. Np. O tym, że najpierw cieszy się łaską cara, a później popada w niełaskę
5. Na zasadzie kontrastu.
6. Np. dumny, pyszny, zakłamany, zarozumiały, egoista, wywyższający się, próżny
7. wartości najważniejsze dla Senatora to: awans, władza, kariera, pieniądze, zaszczyty
8. Np. zastraszeni, interesowni, bezwzględni, nieszczerzy, zakłamani, zazdrośni
9. Np. konformizm, marionetkowość, demoralizacja
10. Np. złe psisko, ukochane dziecię Belzebuba

KONRAD JAKO BOHATER III CZĘŚCI DZIADÓW
1. Prolog - Więzień; przemiana bohatera z Gustawa- romantycznego kochanka z IV części Dziadów w Konrada; Scena więzienna - poeta; posępny, milczący, tajemniczy, zapowiada zemstę "z Bogiem, a choćby i mimo Boga"
2. Improwizacja - recytacja "na gorąco", bez wcześniejszego przygotowania
3. Poeta - wieszcz; obdarzony niezwykłą siłą uczucia, niezwykła indywidualność, profeta, przywódca narodu
4. Niezrozumienie, niemożność przekazania swoich uczuć odbiorcom z powodu niedoskonałości języka, który nie jest w stanie wyrazić bogactwa uczuć
5. Poezja tworzy nieśmiertelność; tworzenie pieśni porównane do aktu stworzenia
6. ponieważ - podobnie jak Bóg - tworzy i jego dzieło jest nieśmiertelne
7. rozmawia jak z równym sobie, bez pokory i szacunku, wypowiedź przesycona emocjami
8. Konrad chce "poezji bez słów", bo słowa fałszują uczucie; mógłby więc przekazać całą potęgę swojego uczucia bezpośrednio "z duszy do duszy".
9. Np. Kłamca, kto Ciebie nazywał miłością/ Ty jesteś tylko mądrością; Ty mądrze i wesoło/ Zawsze rządzisz,/ Zawsze sądzisz,/ I mówią, że Ty nie błądzisz; Ty nie ojcem świata, ale...; Bóg jest uosobieniem chłodnej mądrości, nie kocha ludzi, nie kieruje się miłością, zgadza się na zło i niesprawiedliwość.
10. Ponieważ Konrad jest pyszny, nieomal popełnia grzech bluźnierstwa.
11. Ja i ojczyzna to jedno./ nazywam się Milijon - bo za miliony/ Kocham i cierpię katusze; Konrad kocha swój naród, utożsamia się z nim, czuje się jego przywódcą.
12. Konrad pragnie cierpieć za naród, sądzi, że mógłby go uszczęśliwić (kreacja romantycznego poety - wieszcza narodowego).
13. Postać Prometeusza
14. Ikar (motyw lotu), Samson (chwila Samsona)
15. Scena III - ksiądz Piotr ratuje duszę Konrada, odprawiając egzorcyzmy; Konrad "widzi" uwięzionego Rollinsona; scena VIII - spotyka się z księdzem Piotrem prowadzony na śledztwo; ksiądz przepowiada mu przyszłość (wyjazd do Rosji, spotkanie z Oleszkiewiczem); Ustęp - Konrad (prawdopodobnie) jako Pielgrzym spotyka człowieka, który pozdrawia go "znakiem Krzyża i Pogoni", ale "zbyt zajęty swymi myślami" ucieka.
 

Opracowanie: Joanna Kostrzewa

Zgłoś błąd    Wyświetleń: 11906


Uwaga! Wszystkie materiały opublikowane na stronach Profesor.pl są chronione prawem autorskim, publikowanie bez pisemnej zgody firmy Edgard zabronione.


BAROMETR


1 2 3 4 5 6  
Średnia ocena: 5.29



Ilość głosów: 7

Serwis internetowy, z którego korzystasz, używa plików cookies. Są to pliki instalowane w urządzeniach końcowych osób korzystających z serwisu, w celu administrowania serwisem, poprawy jakości świadczonych usług w tym dostosowania treści serwisu do preferencji użytkownika, utrzymania sesji użytkownika oraz dla celów statystycznych i targetowania behawioralnego reklamy (dostosowania treści reklamy do Twoich indywidualnych potrzeb). Informujemy, że istnieje możliwość określenia przez użytkownika serwisu warunków przechowywania lub uzyskiwania dostępu do informacji zawartych w plikach cookies za pomocą ustawień przeglądarki lub konfiguracji usługi. Szczegółowe informacje na ten temat dostępne są u producenta przeglądarki, u dostawcy usługi dostępu do Internetu oraz w Polityce prywatności plików cookies.
Dowiedz się więcej.