Oblicza rzeczywistości lat powojennych w dwóch polskich dramatach: "Kartotece" T. Różewicza i "Tangu" S. Mrożka

SCENARIUSZ LEKCJI JĘZYKA POLSKIEGO

CELE; po lekcji uczeń:
- przedstawi i oceni rzeczywistość polską lat pięćdziesiątych - na podstawie "Tanga" i "Kartoteki"
- porówna współczesne dramaty: "Tango" i "Kartotekę" (wymieni podobieństwa i różnice)
- wskaże cechy dramatu absurdu w konkretnym tekście

METODY PRACY:
- metoda problemowa - poszukująca
- praca z tekstem
- heureza
- praca w grupach

POMOCE DYDAKTYCZNE:
- 4 duże karty papieru
- pisaki
- kserokopie z notatką z lekcji

TOK LEKCJI:

I - WPROWADZENIE:

1. Przypomnienie omawianych ostatnio dramatów.
2. Określenie celów lekcji i zapisanie tematu.
3. Podanie zagadnień do analizy (odsłonięcie punktów zapisanych przez nauczyciela na tablicy):

PODOBIEŃSTWA:
a) czas akcji
b) miejsce akcji
c) bohaterowie (reprezentanci różnych pokoleń)
d) problematyka (sposób odniesienia do zasad moralnych i wartości)
e) wymowa zakończenia
f) rozrachunkowy charakter tekstów
g) odwołania do systemu totalitarnego
h) ocena środowiska inteligenckiego
i) wpływ tradycji literackiej
j) wykorzystanie groteski

RÓŻNICE:
A. Merytoryczne
- stopień indywidualizacji głównego bohatera
- poziom aktywności życiowej głównych postaci
- komunikatywność dialogów
- wykorzystanie tragizmu, komizmu
B. Formalne
- obecność chóru
- podział na akty i sceny
- rodzaj zakończenia
- układ przyczynowo - skutkowy

II - REALIZACJA TEMATU:

1. Podział klasy na 4 grupy (dobór losowy - odliczanie 1, 2, 3, 4 - ci, którzy mają taki sam numer, należą do tej samej grupy).
2. Przydział zadań:
- grupa 1. i 3. szuka podobieństw między dramatami (według podanych zagadnień)
- grupa 2. i 4. szuka różnic między dramatami (również według podanego planu).
3. Praca w grupach i notowanie odpowiedzi na dużych planszach (ok. 20 min.).
4. Nadzorowanie pracy uczniów przez nauczyciela.
5. Powieszenie gotowych plansz na ścianie.
6. Przedstawienie wyników pracy przez liderów poszczególnych grup.
Spodziewane wnioski:

PODOBIEŃSTWA:
a) Czas akcji
b) - po wojnie, koniec lat 50 - tych
- w "Tangu" akcja trwa 2 dni (ok. r. 1958)
- w "Kartotece" akcja trwa 1 dzień (r. 1958,59).

c) Miejsce akcji
- w "Kartotece" - pokój, który staje się ulicą, kawiarnią
- w "Tangu" - salon Stomila, w którym panuje okropny bałagan.
d) Bohaterowie reprezentują różne pokolenia:
* w "Kartotece"
- najstarsi to: Wujek, Rodzice, Tłusta Kobieta (rocznik ok.1900)
- młodsi -Kolumbowie, np. Bohater, Pan z przedziałkiem
- pokolenie powojenne, np. Niemka
* w "Tangu" - 3 pokolenia:
- Eugenia, Eugeniusz (dziadkowie)
- Eleonora, Stomil (rodzice)
- Artur, Ala (dzieci).

e) Problematyka: życie w świecie pozbawionym wartości, zasad moralnych; próba odnalezienia systemu wartości:
- w "Kartotece" - Wujek proponuje powrót bohaterowi do domu, do rodziny
- w "Tangu" - Artur próbuje narzucić rodzinie stare formy zachowań (ślub, błogosławieństwo, porządek).

f) Pesymistyczna wymowa zakończenia - bohaterowie nie odnajdują ideałów; nadal będą egzystować w świecie bez zasad.

g) Rozrachunek prowadzony jest (w obu tekstach) ze wszystkimi i wszystkim: z polityką, z ideologią, z tradycją, z kulturą,...


h) Odwołania do systemu totalitarnego:
- "Kartoteka" - "klaskałem"
- "Tango" - przejęcie władzy siłą przez Edka, zniewolenie inteligencji.

i) Środowisko inteligenckie - krytyka tej warstwy społecznej, jej uległości, bierności, niezdolności do buntu wobec władzy.

j) Ogromny wpływ tradycji literackiej:
- w "Kartotece" - fraszki J. Kochanowskiego, "Oda do młodości" A. Mickiewicza
- w "Tangu" - "Wesele" S. Wyspiańskiego, "Ferdydurke" W. Gombrowicza,...
k) Groteska wykorzystana jest w obu tekstach (nagromadzenie sprzeczności).

RÓŻNICE:
 

"KARTOTEKA"	"TANGO"
Różnice merytoryczne:
1. Redukcja postaci, odindywidualizowanie (Jederman - Każdy, Bohater - wiele imion). 2. Główny bohater - bierny, leży w łóżku. 3. Nowy język (bełkot), mówienie "obok siebie", brak możliwości porozumienia się. 4. Brak wyraźnego tragizmu czy komizmu.	1. Bohaterowie mają wyraźne cechy osobowe. 2. Główny bohater - czynny, aktywny (Artur); pasywny staje się dopiero w III akcie. 3. Język - komunikatywny. 4. Połączenie elementów tragicznych i komicznych (tragikomedia).
Różnice formalne:
5. Chór - nie spełnia tradycyjnej roli. 6. Brak podziału na akty i sceny. 7. Zakończenie - otwarte. 8. Brak układu przyczynowo - skutkowego.	5. Brak chóru. 6. Podział na akty i sceny. 7. Zakończenie - zamknięte. 8. Układ przyczynowo - skutkowy.

III - PODSUMOWANIE:

1. Rozdanie kserokopii zawierających notatkę w punktach (według omówionych zagadnień)
2. Sformułowanie samodzielnych wniosków i zapisanie w wyznaczonym na kserokopii miejscu.:
a. Są to dramaty o kryzysie wartości, o słabości, o oportunizmie, o dezintegracji i bierności wobec niebezpieczeństw, które może przynieść przyszłość
b. W "Kartotece" wyraźniej realizuje się nowa formuła dramatu
(dramat absurdu)
3. Ocena pracy uczniów, umotywowanie.
 

Opracowanie: Bogumiła Grzelka

Wyświetleń: 6472