AWANS INFORMACJE Dla nauczyciela Dla ucznia LOGOWANIE


Katalog

Barbara Szynal
Zajęcia zintegrowane, Referaty

Agresja wśród dzieci. Jak ją rozpoznać i jak jej zapobiegać?

- n +

Agresja wśród dzieci. Jak ją rozpoznać i jak jej zapobiegać?

Agresja jest zjawiskiem, które towarzyszy człowiekowi od początku istnienia. W języku potocznym definiowana jest na wiele sposobów.

Agresja (łac. agressio - napad) jest pierwotną pozytywną siłą życiową zapewniającą organizmowi przetrwanie i gatunkowi rozwój. Jest więc naturalnym stanem organizmu, który może podlegać różnym transformacjom, czy ograniczeniom. Agresja określana jest jako wszelkie działanie (fizyczne lub słowne), którego celem jest wyrządzenie krzywdy fizycznej lub psychicznej - rzeczywistej lub symbolicznej - jakiejś osobie lub czemuś, co ją zastępuje (W.Szewczuk "Słownik psychologiczny").

Wyróżniamy dwa rodzaje agresji: agresję słowna oraz agresję fizyczną

Agresja słowna to najczęściej: wyśmiewanie, kpiny, złośliwe uwagi, odtrącanie od zabawy, używanie przykrych, poniżających przezwisk, przeklinanie, grożenie, straszenie, zachęcanie do agresji, przezywanie innych osób z użyciem wulgarnych słów, obmawianie, plotkowanie

W zakresie agresji fizycznej natomiast dominują: poszturchiwanie, podstawianie nogi, popychanie z zamiarem zrobienia krzywdy, niszczenie wytworów, bicie, kopanie, reakcje mimiczne: wykrzywianie się, przedrzeźnianie, posługiwanie się w toku agresji przedmiotami martwymi, rzucanie, uderzanie, kłucie, drażnienie i znęcanie się nad zwierzętami, niszczenie mienia społecznego i prywatnego oraz dewastacja przyrody.

Oba rodzaje agresji występują często równocześnie. Jednak dotkliwość agresji słownej jest często większa niż fizycznej, bowiem rani ona godność osoby będącej przedmiotem agresji, naraża ją na upokorzenie i ośmieszenie.

Przyczyny agresji

W literaturze naukowej nie ma zgodności w poglądach na temat źródeł agresji. Może być ona tendencją wrodzoną, reakcją na frustrację lub zachowaniem wyuczonym społecznie.

Agresja, jako cecha wrodzona, może oznaczać, że chodzi o ogólną instynktowną skłonność do agresji, która poszukuje ujścia. Wszystkie instynkty człowiek dziedziczy, one też od urodzenia wyznaczają kierunek jego aktywności życiowej. Dla tego też, jeżeli dziecko ma słaby system nerwowy, to szybciej i mocniej reaguje na nieprawidłowe sytuacje środowiskowe.

Agresja może być również popędem nabytym, będącym reakcją na frustrację. Frustracja jest to przykry stan emocjonalny, pojawiający się wówczas, gdy jednostka usiłując zaspokoić jakąś potrzebę, natrafia na przeszkody nie do pokonania. Skutkiem sytuacji frustracyjnej jest powstanie napięcia emocjonalnego, występującego w formie gniewu, złości. Złagodzenie tego napięcia następuje poprzez wyładowanie w formie agresji.

Przyczyną tego typu agresji może więc być:
- "niesprawiedliwa" ocena, odebrana przez ucznia jako nieadekwatna do jego wiedzy i umiejętności,
- presja czasowa, czy też ponaglenie do szybkiego wykonania zadania wywołująca negatywne emocje,
- obawa przed niepowodzeniem, duża ilość zadań domowych, częste prace klasowe,
- brak swobody w wyrażaniu własnego zdania,
- antypatia nauczyciela wobec ucznia,
- lęk przed naganą,
- obawa przed złośliwymi uwagami pod swoim adresem,
- obawa przed pogorszeniem opinii i stosunków z kolegami
- ciągła krytyka dziecka, porównywanie go z innymi
- bezustanne zakazy i nakazy ze strony dorosłych
- sytuacje traumatyczne (utrata bliskiej osoby, nagła i ciężka choroba, zagrożenie)

Agresja jako zachowanie wyuczone społecznie, jest rezultatem norm, kar, nagród oraz modeli, z którymi zetknęła się dana jednostka. Dziecko obserwując rozmaite zachowania w swoim otoczeniu będzie je mimowolnie naśladowało. Najczęściej negatywne zachowania są przekazywane dzieciom przez:
- bohaterów bajek, filmów i książek,
- ulubionych piosenkarzy,
- grupę rówieśniczą,
- rodziców, rodzeństwo i innych krewnych.

W wyniku psychologicznych badań nad genezą agresywnego zachowania dzieci Z. Skory wyróżnił następującą ich klasyfikację:

Agresja frustracyjna
- jest skutkiem blokady określonych potrzeb czyli frustracji. Agresywność przejawiana przez dziecko bywa konsekwencją: blokady potrzeby afiliacji (spowodowanej oziębłością uczuciową rodziców, nadmierną surowością, brakiem serdeczności), blokady potrzeby uznania społecznego (spowodowanego zbyt częstym upominaniem, wytykaniem wad i braków), blokady potrzeby samodzielności (wywołanej licznymi zakazami i nakazami, ograniczenia ze strony dorosłych). -

Agresja naśladowcza - powstaje w wyniku mimowolnego naśladownictwa modeli agresywnych, zachowania się bez najmniejszych podstaw, a jedynie w wyniku powielania obserwowanych wcześniej zachowań. - Agresja instrumentalna - motywem jej są określone cele działania, pełni ona rolę instrumentu umożliwiającego osiągnięcie celu. -

Agresja patologiczna
- jej przyczyny należy szukać w procesach chorobowych zachodzących w układzie nerwowym. Powodują one powstanie zaburzeń w zachowaniu się przyjmując formę zachowań agresywnych jako swoistych symptomów niektórych chorób nerwowych i psychicznych. Wskutek uruchomienia odpowiednich mechanizmów fizjologicznych osoba chora zachowuje się agresywnie mimo braku frustracji, modeli agresywnych zachowań się lub celów działania realizowanych za pośrednictwem agresji.

Jak postępować z dziećmi przejawiającymi zachowania agresywne?

Znając przyczyny powstawania agresji u dzieci możemy skutecznie jej zapobiegać. Bardzo ważne jednak jest tu współdziałanie domu rodzinnego i szkoły, gdzie dzieci uczą się porozumiewania z innymi.

Rodzina jest dla dziecka najważniejszym środowiskiem wychowawczym. Rodzice są osobami, które od niemowlęcia naśladuje, z którymi się utożsamia. Rodzina zaspokaja podstawowe potrzeby dziecka: miłości, akceptacji, poczucia bezpieczeństwa. Stwórzmy spokojną, nasyconą ciepłem i życzliwą atmosferę emocjonalną w rodzinie. Okazujmy naszym dzieciom miłość i zainteresowanie Rozmawiajmy z nimi, poznajmy ich przyjaciół, dowiedzmy się, co je interesuje. Dziecko w takiej atmosferze będzie się czuło bezpieczne i akceptowane. Doceniajmy nawet drobne sukcesy oraz wysiłek włożony w wykonanie zadania, aby dziecko miało poczucie własnej wartości. Ustalmy jasne reguły i zasady rządzące w rodzinie i konsekwentnie ich przestrzegajmy. Stosujmy z rozwagą kary, gdyż kara często nie likwiduje zachowań agresywnych, a raczej utrwala je. Dziecko karane za agresywne zachowanie, nauczy się hamować agresję w obecności rodziców, a ujawniać ją w innych sytuacjach, np. w szkole. Chodzi o to, by dziecko zachowywało się poprawnie nie dlatego, że boi się kary, ale dlatego, że tak podpowiada mu jego wewnętrzny system wartości. Organizujmy dzieciom aktywność ruchową (sportową, zabawową), aby mogły w kontrolowany sposób wyładować nadmiar drzemiącej w nich energii. Usuwajmy z otoczenia te przeszkody, których pokonanie jest dla nich zbyt trudne.

Starajmy się być dla swoich dzieci pozytywnym wzorem do naśladowania. Dziecko widząc agresywne zachowanie ojca wobec matki lub niego samego, przenosi agresję na teren szkoły, podwórka. Jeżeli rodzic przeklina, czy wyraża się brzydko o innych, to dziecko sądzi, że też może tak postępować. Chrońmy dzieci przed szkodliwym wpływem modeli agresywnego zachowania się. Nie pozwalajmy dzieciom na oglądanie bajek i filmów zawierających obrazy agresji, a równocześnie starajmy się zainteresować dziecko filmami i książkami ukazującymi pozytywne modele zachowania się. Sami czytajmy dzieciom przed snem lub wymyślajmy bajki pod problemy dziecka. Uczmy dzieci tolerancji i poszanowania drugiego człowieka, gdyż są to wartości niezbędne do poprawnego funkcjonowania w społeczeństwie. Warto podjąć trud i wyposażyć nasze dzieci w umiejętność właściwego traktowania potrzeb i uwrażliwić na potrzeby innych.

Grochulska J. "Agresja u dzieci", WSiP Warszawa 1993
Leszczyńska E. "Jak pokonać agresję?" w: "Życie szkoły" 2001 nr 8
Roznowska A. "Lęk i agresja w szkole", PAP Słupsk 2001
Skory Z. "Mechanizmy regulujące ludzkie zachowania", WSiP Warszawa 1989
Skorny Z. "Psychologiczna analiza agresywnego zachowania się", PWN Warszawa 1968,
Szewczuk W. "Słownik psychologiczny", WP Warszawa 1985

 

Opracowanie: Barbara Szynal
nauczycielka kształcenia zintegrowanego
w Miejskiej Szkole Podstawowej nr 5 w Piekarach Śląskich

Zgłoś błąd    Wyświetleń: 4125


Uwaga! Wszystkie materiały opublikowane na stronach Profesor.pl są chronione prawem autorskim, publikowanie bez pisemnej zgody firmy Edgard zabronione.


BAROMETR


1 2 3 4 5 6  
Średnia ocena: 3



Ilość głosów: 2

Serwis internetowy, z którego korzystasz, używa plików cookies. Są to pliki instalowane w urządzeniach końcowych osób korzystających z serwisu, w celu administrowania serwisem, poprawy jakości świadczonych usług w tym dostosowania treści serwisu do preferencji użytkownika, utrzymania sesji użytkownika oraz dla celów statystycznych i targetowania behawioralnego reklamy (dostosowania treści reklamy do Twoich indywidualnych potrzeb). Informujemy, że istnieje możliwość określenia przez użytkownika serwisu warunków przechowywania lub uzyskiwania dostępu do informacji zawartych w plikach cookies za pomocą ustawień przeglądarki lub konfiguracji usługi. Szczegółowe informacje na ten temat dostępne są u producenta przeglądarki, u dostawcy usługi dostępu do Internetu oraz w Polityce prywatności plików cookies.
Dowiedz się więcej.