AWANS INFORMACJE FORUM Dla nauczyciela Dla ucznia LOGOWANIE


Katalog

Jolanta Wiechnik
Ekologia, Artykuły

Lepiej nie śmiecić niż zbierać śmieci

- n +

"Lepiej nie śmiecić niż zbierać śmieci"

Kształtowanie postaw ekologicznych zostało wprowadzone do programów kształcenia i wychowania stosunkowo niedawno. Realizacja tego ze wszech miar godnego poparcia celu przebiega różnie, w różnych placówkach i różnie jest przez dzieci i młodzież rozumiana. Słowo "różnie" ma jednak, w moim odczuciu, zabarwienie pejoratywne. Najczęściej działalność uczniów ogranicza się do udziału w dwóch - trzech sezonowych akcjach "sterowanych odgórnie". Nie umniejszam znaczenia i wartości "Alertu Ekologicznego" bądź akcji "Sprzątanie Świata". Nie neguję, że prężnie działają w szkołach koła przyrodnicze i ekologiczne, głównie na gruncie propagandy wizualnej. Na każdym poziomie kształcenia nauczyciele przyrody - biologii poświęcają kilkanaście jednostek lekcyjnych zagadnieniom ekologicznym. Niektóre szkoły realizują przedmiot - ochrona środowiska. Powstają nowe autorskie programy wychowania ekologicznego, działa coraz więcej społecznych organizacji zrzeszających miłośników i obrońców przyrody. Niewątpliwie ostatnia dekada przyniosła pozytywną zmianę. Wyraźnie określono też rolę i zadania człowieka. Człowieka rozumianego jako jednostka i członek społeczeństwa. Warto, by uczniowie poznali genezę ruchu ekologicznego, jego etapy rozwoju i wrastanie w świadomość społeczeństw.

Akcję "Sprzątanie Świata" rozpoczął w roku 1989 australijski żeglarz Jan Kiernan. Idea sprzątania polegała na tym, że grupy ochotników oczyszczały wyznaczony teren ze śmieci i odpadów. W środowisku żeglarskim zdobyła szybko duże poparcie. Rozpowszechniona na forum międzynarodowym przez Kiernana zyskała akceptację Programu Ochrony Środowiska ONZ i w roku 1993 utworzono organizację "Sprzątanie Świata", na której czele stanął jej twórca i inicjator. Centrum akcji znajduje się w Sydney, skąd koordynuje się działania i promuje akcję na świecie.

W Polsce akcja "Sprzątanie Świata" została rozpoczęta w 1994 roku. Czteroletnie działania propagandowe i praktyczne zaowocowały w roku 1998 udziałem 2,5 miliona osób. W samych tylko większych miastach zebrano 870 ton śmieci. Poza swymi wymiernymi wynikami akcja spełnia ogromną rolę wychowawczą. Jest czynnikiem kształtującym postawy i zachowania, które w przyszłości staną się naturalnym stylem życia. Działania praktyczne młodych ludzi, ich czynny udział w sprzątaniu określonego terenu są niepodważalnie bardzo ważne. Ale też nie da się zaprzeczyć, że są to działania aktywizujące młodzież raz lub dwa razy w roku szkolnym.

W akcji "Sprzątanie Świata" corocznie uczestniczy młodzież i nauczyciele Powiatowego Centrum Edukacji Zawodowej w Świdniku. Wśród młodzieży przeprowadziłam ankietę, której celem było:
- określenie postaw uczestników akcji,
- określenie stopnia ich wiedzy z zakresu ochrony środowiska,
- ocena akcji w ich własnym odczuciu,
- korelacja teorii z praktyką.

Badania przeprowadziłam metodą losową z wykorzystaniem wywiadu kwestionariuszowego. Ankieta zawierała 10 pytań, odpowiadało na nie 42 uczniów klas pierwszych Technikum Ekonomicznego i Technikum Mechanicznego. Wyniki przedstawiam w formie tabeli:
Lp. Treść pytania: Odpowiedzi pozytywne: Odpowiedzi negatywne:
1. Czy uważasz, że kampania "Sprzątanie Świata" jest pożyteczna? 95 % tak 5 % nie
2. Czy chętnie uczestniczysz w "Sprzątaniu Świata"? 85 % tak 15 % nie
3. Twoje uczestnictwo w akcji wynika: 71 % z troski o środowisko 29 % z przymusu
4. Czy udział w akcji ma walory wychowawcze? 74 % tak 26 % nie wiem
0 % nie
5. Jak zareagowali na Twój udział w kampanii Twoi Rodzice? 50 % byli zadowoleni 40 % obojętnie
10 % przeciwni
6. Czy wiesz na czym polega segregacja odpadów? 91 % tak 9 % nie
7. Czy w Twoim gospodarstwie domowym dokonuje się wstępnej segregacji odpadów? 57 % tak 43 % nie
8. Czy interesujesz się problematyką ekologiczną? 50 % tak 50 % nie
9. Robiąc zakupy najczęściej kupujesz produkty w: 9 % papier
5 % szkło
7 % plastyk
79 % nie ma znaczenia rodzaj opakowania
10. Do transportu zakupów najczęściej używasz:  19 % torby płóciennej
0 % torby papierowych
81 % reklamówki plastykowej
Pierwsze sześć pytań w zamierzeniu miało wykazać stopień świadomości młodych ludzi. Wyniki są zadowalające, jednakże - nazwijmy rzecz po imieniu - poruszamy się tutaj w kręgu ogólników, frazesów, dobrze znanych sloganów. Średnio inteligentny młody człowiek dostrzega pożyteczne i wychowawcze aspekty kampanii "Sprzątanie Świata", wykazuje się wiedzą z zakresu segregacji odpadów, w połowie rodzin znajduje poparcie u rodziców. Ale jak wyglądają praktyczna realizacja tych deklaracji? Odpowiedź znajdujemy w wynikach procentowych pytań od 7 do 10. Mnie osobiście te procentowe zestawienia bardzo niepokoją. Świadczą bowiem o całkowitym rozminięciu się teorii z praktyką

Ja - uczeń wiem, że papierowe opakowania łatwiej się utylizuje, potrafię dokładnie omówić znaczenie lasów - zielonych płuc Ziemi, zreferuję "na szóstkę" konieczność przetwarzania surowców wtórnych. Jednak w sklepie, przy półce z sokiem, ja - uczeń zupełnie zapominam o ochronie środowiska i jest mi najzupełniej obojętne, w jakim opakowaniu jest sok, który kupuję.


Odrębnym problemem są torby na zakupy (pytanie nr 10). Sprawa wydawałoby się przyziemna. Czy można winić młodego człowieka, że zakupy wynosi ze sklepu w foliowej reklamówce? Przecież innych toreb tam po prostu nie ma! Nasze sklepy nie oferują dużych opakowań papierowych, o których istnieniu wiemy tylko z amerykańskich filmów. Moda młodzieżowa jest jednak sojusznikiem ekologów. Noszenie reklamówek nie jest trendy i młodzież, co widzę w sklepach, pakuje zakupy do plecaków.

Kolejny wniosek, który sam się nasuwa, potwierdza znaną i do znudzenia już powtarzaną prawdę: Szkoła sama niewiele może! Brak wsparcia ze strony dorosłej części społeczeństwa jest w tym zestawieniu liczbowym ewidentny. Połowa rodziców jest obojętna lub wręcz przeciwna udziałowi synów i córek w akcji "Sprzątanie Świata". Jest to bardzo częsta postawa ludzi dorosłych - rodziców, z których dzieci i młodzież biorą pierwszy przykład. Obojętność i przesunięcie odpowiedzialności "na innych". Młody człowiek obserwuje te postawy każdego dnia, bo właśnie w domu wynosi śmieci, właśnie z rodzicami robi zakupy, właśnie od rodziców słyszy komentarze wychodząc sprzątać świat. Wyniki ankiet przemawiają liczbami - w ponad połowie domów nie stosuje się podstawowych zasad ekologii.

Z moich dotychczasowych rozważań wynikać by mogło, że, tak jak cytowani przeze mnie dorośli, odpowiedzialność przesuwam na innych, bo "przecież szkoła robi, co może". Otóż nie! W każdej sytuacji jest zawsze tak, że można zrobić więcej. Taki pogląd wyznaję i tego uczę moich uczniów. Z moich własnych doświadczeń i długoletnich obserwacji życia szkolnego wynika, że popieramy te działania, z którymi potrafimy się emocjonalnie utożsamić. Młody człowiek weźmie udział w tym co lubi, co jest mu bliskie, gdy sam doszuka się sensu podejmowanego działania.. Chciałabym zaproponować dwie formy oddziaływań na emocjonalną sferę świadomości uczniów. Propozycje te można wykorzystać na lekcjach języka polskiego, godzinach z wychowawcą. Mogą z nich skorzystać wszyscy nauczyciele, zależy to tylko od ich inwencji i chęci. Podstawą wszystkich tych zajęć jest bazowanie na emocjach ucznia. Niech będą to działania, które bawią i uczą, irytują i skłaniają do refleksji. Przede wszystkim jednak wymagają od ucznia osobistego zaangażowania i inwencji. Uczeń musi je przeżyć, by zostały w jego świadomości na dłużej, niż siedem godzin lekcyjnych.

1. "CO NA ŚWIECIE W INTERNECIE?"

Uczniów dzielimy na zespoły, przydzielamy zadanie i wyznaczamy termin realizacji (1-2 tygodnie). Zadaniem będzie połączenie się przez internet z siedzibami organizacji ekologicznych w innych krajach i w Polsce:
- "Sprzątanie Świata" w Sydney,
- Królewskie Towarzystwo Opieki nad Zwierzętami (RSPCA) w Londynie,
- Green Peace w Szwecji,
- Ochrona Dzikich Zwierząt (WWF)
- Światowy Fundusz Ochrony Dzikich Zwierząt,
- Rezerwat kormoranów w Polsce,
- Obrońcy wielorybów na Florydzie.

Połączenie ułatwi strona internetowa animal planet lub discovery. Uczniowie przeprowadzają rozmowy, wywiady, zdobywają informacje na temat zakresu działań organizacji. Przygotowują wydruki ze stron internetowych, mogą też przygotować prezentację multimedialną. Wyniki swoich internetowych spotkań przedstawiają klasie.

Ta forma pozwala uświadomić uczniom, że na świecie istnieje i aktywnie działa ogromna rzesza ludzi, którym los świata nie jest obojętny. Może też zaowocuje nawiązaniem stałej współpracy, korespondencji, współdziałaniem? Może wyzwoli własne inicjatywy młodzieży? Z pewnością taki bezpośredni, osobisty kontakt lepiej zadziała niż referat odczytany przez ucznia na lekcji.

2. "CO ZOBACZY PAN GAŁCZYŃSKI?"

Celowo wybrałam tego poetę, gdyż piewca Mazur pozostawił w "Kronice Olsztyńskiej" dziesiątki przepięknych opisów przyrody, które uczniowie mogą podczas tych zajęć wykorzystać. Celem zajęć będzie uświadomienie uczniom, jak wiele szkód i nieodwracalnych zmian w środowisku powoduje człowiek (często właśnie będąc bezmyślnym lub obojętnym). Wybrany fragment wiersza poddany zostaje "przeróbce". Zespoły (3-4 uczniów) wprowadzają takie zmiany w tekście, by ukazać zniszczenie środowiska spowodowane przez ludzi. Obrazuje to przykład:
Tekst K. I. Gałczyńskiego: Tekst ułożony przez uczniów:
   
Jutro popłyniemy daleko, Jutro nie płyńmy daleko,
jeszcze dalej niż te obłoki, bo nad miastem czarne obłoki,
pokłonimy się nowym brzegom, blokowisko dymem zasnute,
odkryjemy nowe zatoki. nie znajdziemy do lasu drogi!
   
Starym borom nowe damy imię, Starych borów już nikt nie zobaczy,
nowe lądy znajdziemy i wody, ścieki z fabryk spływają do wody...
Posłuchamy jak bije olbrzymie, Czy słyszycie, jak krzyczy w rozpaczy
zielone serce Przyrody. zranione serce Przyrody?
Inwencja i kreatywność uczniów może nas zaskoczyć podczas tych "przeróbek". Stworzone przez nich utwory drukujemy wraz z oryginałem w formie ulotek. Rozdawnictwo ulotek często wiąże się z okazjonalnymi akcjami ekologicznymi. Ja proponuję, by ulotki rozdawać bez okazji, możliwie jak najczęściej. Możemy zamieścić na ulotkach fotografie miejsc znanych uczniom, gdzie być może odnajdą pozostawiony przez siebie ślad - stertę puszek pod ławką w parku, opakowania po sprayu przy murze. Mogą to być także ilustracje zeskanowane z czasopism.

Podsumowanie:

Podane przeze mnie przykłady zajęć odwołują się do sfery emocji i aktywnego działania uczniów. Połączenie kreatywności młodych ludzi i treści ekologicznych może przynieść naprawdę dobre rezultaty. Jestem o tym przekonana. Uważam też, że celem najważniejszym jest dotarcie do świadomości uczniów. Do świadomości, która dopiero się kształtuje, a niestety nie ma zbyt wielu pozytywnych wzorców do naśladowania. Czasami młody człowiek rzeczywiście nie wie, że jest odpowiedzialny za losy świata. Mam nadzieję, że moje propozycje pomogą tę świadomość i odpowiedzialność w nim obudzić. Jeżeli jako 17-latek połknie bakcyla ekologii, to być może za lat dziesięć, już w swoim własnym mieszkaniu znajdzie miejsce na trzy pojemniki na śmieci. A może podczas nadchodzących wakacji pozbiera puszki pozostawione nad jeziorem?

Doceniam praktyczne działania, prace przy sprzątaniu, udział młodzieży w akcjach i alertach, ale uważam, że większy nacisk położyć należy na uczuciowe związki młodego człowieka z szeroko rozumianą naturą. W kręgach medycznych funkcjonuje hasło "Lepiej zapobiegać niż leczyć" . Pozwoliłam sobie przetransponować je na grunt ekologiczny: "Lepiej nie śmiecić niż zbierać śmieci" . Aby taka postawa stała się naturalnym stylem życia, potrzebna jest świadomość społeczna, za którą my nauczyciele jesteśmy w szczególny sposób odpowiedzialni. Nastolatek powinien wiedzieć, że jego pomoc, jego dobrze rozumiane ekologiczne podejście do otaczającego świata nie jest w XXI wieku kwestią wyboru. Jest koniecznością!

 

Opracowanie: Jolanta Wiechnik

Zgłoś błąd    Wyświetleń: 1454


Uwaga! Wszystkie materiały opublikowane na stronach Profesor.pl są chronione prawem autorskim, publikowanie bez pisemnej zgody firmy Edgard zabronione.


BAROMETR


1 2 3 4 5 6  
Oceń artukuł!



Ilość głosów: 0

Serwis internetowy, z którego korzystasz, używa plików cookies. Są to pliki instalowane w urządzeniach końcowych osób korzystających z serwisu, w celu administrowania serwisem, poprawy jakości świadczonych usług w tym dostosowania treści serwisu do preferencji użytkownika, utrzymania sesji użytkownika oraz dla celów statystycznych i targetowania behawioralnego reklamy (dostosowania treści reklamy do Twoich indywidualnych potrzeb). Informujemy, że istnieje możliwość określenia przez użytkownika serwisu warunków przechowywania lub uzyskiwania dostępu do informacji zawartych w plikach cookies za pomocą ustawień przeglądarki lub konfiguracji usługi. Szczegółowe informacje na ten temat dostępne są u producenta przeglądarki, u dostawcy usługi dostępu do Internetu oraz w Polityce prywatności plików cookies.
Dowiedz się więcej.