AWANS INFORMACJE Dla nauczyciela Dla ucznia LOGOWANIE


Katalog

Halina Mazurek
Język polski, Artykuły

Jak rozwijać zainteresowania czytelnicze uczniów klas I-III

- n +

Jak rozwijać zainteresowania czytelnicze uczniów klas I - III?

Rozwój zainteresowań czytelniczych ma ogromne znaczenie w ogólnym rozwoju psychospołecznym dziecka. Zawarte w książkach treści poznawcze korzystnie wpływają na zwiększenie się jego wiedzy na temat siebie oraz otaczającego świata. Obcowanie z literaturą od najwcześniejszych lat umożliwia dziecku nauczenie się swego rodzaju alfabetu emocji, uwrażliwia bowiem i uczy identyfikowania się z przeżyciami bohaterów czytanych książek. Wzmaga także koncentrację, umiejętność analizy faktów oraz wzbogaca zainteresowania dziecka.

Do korzyści płynących z kontaktu z literaturą nie trzeba przekonywać racjonalnie myślących rodziców ani pedagogów. Jest to bowiem fakt bezdyskusyjny. Istotne jest natomiast pytanie w jaki sposób zorganizować dziecku kontakt z literaturą, tak by był dla niego przyjemny, interesujący i dostosowany do jego potrzeb rozwojowych. Jest to zatem pytanie o racjonalny dobór form i metod pracy, tak by ich zastosowanie wpływało w sposób korzystny na zwiększenie zainteresowań czytelniczych młodych czytelników. Przed zadaniem takim stajemy zatem my opiekunowie dzieci odpowiedzialni za ich rozwój. Niezmiernie istotna jest w tym przypadku umiejętność i staranna kompozycja metod i środków wspomagających zainteresowanie dziecka światem książki. Wśród nich możemy wyróżnić:
- opowiadanie i głośne czytanie ciekawej książki
- prowadzenie dzienniczka lektury
- konkursy czytelnicze
- drama i inscenizacja
- kontakt z literaturą poprzez środki przekazu kultury

Czytanie i opowiadanie - to czynności pobudzające u dzieci zainteresowanie książką. Dobór odpowiedniego tekstu pobudza aktywność dziecka i wpływa na jego zachowanie, wytwarza odpowiedni nastrój oraz pozwala na nawiązanie specyficznej relacji, w której dziecko i czytający wspólnie odbierają i przeżywają zawarte w książce treści. W jej wyniku możliwa staje się rozmowa, której przedmiotem jest literatura. "Głośne czytanie nauczyciela w klasie staje się atrakcyjne i wygodne, bowiem dziecko nie musi rozszyfrowywać znaków graficznych- symboli liter-rozumienia znaczenia wyrazów, a umożliwia mu skoncentrowanie myśli na ogólnym sensie słuchanego tekstu" (K. Lenartowska, W. Świętek, 1987, s.84). A. Przecławska(1978) w swojej publikacji pisze, że "za pomocą głosu, tempa lektury oraz innych niemożliwych do zarejestrowania środków aktorskiego wyrazu, wydobywamy z tekstu większą wyrazistość, sugestywność, plastyczność, sprawiamy, że słuchacz niejednokrotnie przeżywa go silniej, niż wówczas, kiedy czyta go samodzielnie".
Głośne czytanie nauczyciela stosuje się wtedy:
- gdy chcemy wywołać większe przeżycia uczuciowe, gdy chcemy poddać dzieci urokowi i nastrojowi utworu, gdy pragniemy przekazać piękno jego formy oraz zachęcić do opanowania ładnego czytania
- gdy utwór jest trudny językowo lub zawiera wiele materiału rzeczowego, który wymaga wyjaśnień ze strony nauczyciela w toku lektury
- jeśli utwór jest za długi, że nauczyciel zamierza część fabuły przedstawić uczniom w formie streszczenia(jak najrzadziej)
- jeśli wybrana pozycja stanowi zbiorek opowiadań czy wierszy
- jeśli książka przeznaczona dla klasy I i II wydrukowana została zbyt drobnymi czcionkami, i wreszcie:
- z konieczności - tj. gdy nauczyciel rozporządza tylko jednym egzemplarzem danej pozycji(M. Patzerowa, 1973, s. 51)

Czasem nauczyciel może wykorzystać nagranie tekstu literackiego na taśmie lub płycie zwalniając tym samym samego siebie z czytania.

Oprócz głośnego czytania utworu przez nauczyciela, metodą bardzo przydatną w młodszych klasach jest czytanie "pod kierunkiem" oraz z podziałem na role. Daje ono szerokie możliwości doskonalenia techniki czytania, a także urozmaica pracę z tekstem.
Czytając chóralnie, dziecko odczuwa ogromne zadowolenie, bowiem odnosi złudzenie, że samo potrafi czytać. Jest to jedna z głównych zalet czytania "pod kierunkiem". Do tego typu czytania nadają się tak zwane teksty łańcuszkowe, ponieważ fragmenty, które powtarzają się, uczeń za którymś tam razem odczyta z łatwością, a to przyniesie mu ogromną satysfakcję, ośmieli, podniesie poczucie własnej godności, a także zmobilizuje do dalszej pracy.
Bardzo lubianą formą obcowania dziecka z lekturą jest żywe opowiadanie nauczyciela. Jeśli nauczyciel jest czynnym opowiadaczem to znaczy, że przeżywa wraz ze słuchaczem wydarzenia, razem z nim się cieszy, razem z nim smuci, martwi się, to wtedy zostaje nawiązana silna więź między nauczycielem a wychowankiem. Dziecko wyczuwa wtedy, że nauczyciel naprawdę uczestniczy w tych wydarzeniach.

Nauczyciel czytając czy opowiadając musi sam wyczuć, kiedy należy przerwać czynność dydaktyczną, aby nie dopuścić do zanudzenia dzieci lub ujawnienia się jakichś oznak zniecierpliwienia. Do czytania jak i opowiadania muszą być stworzone odpowiednie warunki, a może inaczej odpowiedni klimat, w którym to dziecko wraz z nauczycielem przeżyje oderwanie się od rzeczywistości po to, aby udać się w świat bohaterów opowiadań, baśni, czy też ulec nastrojowi pięknie czytanego wiersza.

Dzienniczek lektur - jest niezwykle przydatnym elementem w pracy pedagoga rozwijającego zainteresowania czytelnicze dzieci(zamiłowanie - mocne i utrwalone zainteresowanie do poznawania i praktycznego zajmowania się pewnym rodzajem lektury). Umożliwia on nie tylko kontrolę nad ilością i jakością czytanej przez dziecko literatury, ale przede wszystkim rozwija systematyczność i odpowiedzialność dziecka, która jest niezmiernie ważna dla utrzymania stałego kontaktu dziecka z lekturą. Dziecko w prowadzeniu swojego dzienniczka może wykazać się inwencją i kreatywnością. Może go bowiem wzbogacać, wedle własnego uznania o własnoręcznie wykonane rysunki, wycinanki itp. Różne mogą być sposoby prowadzenia dzienniczka, zależy od pomysłowości nauczyciela oraz od pomysłów uczniów. Muszą one jednak zawierać podstawowe informacje dotyczące książki według programu języka polskiego dla danej klasy.

Zdaniem R. Więckowskiego(1992) zapisy w dzienniczku lektur mogą być zróżnicowane od najłatwiejszej formy przepisania najciekawszego fragmentu przeczytanej książki do stosunkowo najtrudniejszej, związanej z wyodrębnieniem głównej myśli utworu literackiego. Do najbardziej lubianych przez uczniów należą:
- redagowanie odpowiedzi na pytanie: "Czy mi się książka podoba? Dlaczego tak lub nie?
- ilustrowanie z przepisywaniem najciekawszego fragmentu
- przedstawianie losów bohatera bez podania zakończenia
- scharakteryzowanie głównej postaci
- przedstawienie przygody, jaką czytelnik chciałby przeżyć wraz z bohaterem
- sprecyzowanie morału, głównej myśli ukrytej w utworze
- zamieszczenie krótkiej recenzji

Konkursy czytelnicze - stanowią formę kontaktu z książką wzbudzającą niezwykłe emocje. Bazują one bowiem na naturalnej potrzebie współzawodnictwa. Dziecko przystępując do konkursu czytelniczego ma okazję wykazać się wiedzą i korzystnie zaprezentować na tle grupy swoimi wiadomościami z zakresu danej lektury.

O skuteczności konkursów na pewno decyduje ich urozmaicenie i uatrakcyjnienie. w tym celu można obok pytań sprawdzających wiadomości polecić rozwiązanie krzyżówki, rebusów, szarad, ułożenie układanki z pociętych obrazków. Urozmaiceniem będzie również zaśpiewanie piosenki, naśladowanie głosów zwierząt, narysowanie jakiegoś zwierzęcia. Za poprawne wykonanie zadania przydzielone są przez jury punkty. Następnie są one podsumowane i wyłonieni zostają zwycięzcy. Nagrodą dla nich są przeważnie książki z dedykacjami.
Ze względu na stopień aktywności uczestników, konkursy można podzielić na:
- sprawdzające czytanie(konkursy błyskawiczne)
- propagujące literaturę(konkursy krótkoterminowe i długoterminowe)
- wymagające od uczestnika samodzielnej pracy

Te ostatnie są najbardziej kształcące.

Konkursy czytelnicze przybierają rozmaite formy organizacyjne: konkursy plakatowe, quizy(pytania i odpowiedzi), turnieje(współzawodnictwo), olimpiady, gry i zabawy konkursowe, wykonanie ilustracji do książki, plakatu, recytacja poezji lub prozy, napisanie dalszego ciągu opowiadania, napisanie wiersza, wykonanie książeczki.
Konkursy mogą być organizowane zarówno przez nauczyciela - bibliotekarza jak też nauczyciela kształcenia zintegrowanego. Ważne jest jednak, aby organizator konkursów zręcznie przeplatał konkursy typu rozrywkowego z konkursem typu kształcącego. Istotne jest również stopniowanie trudności przy organizowaniu konkursów. Najpierw konkursy łatwe, które nie wymagają wysiłku, a dopiero później trudniejsze, długotrwałe, o przewadze elementów kształcących.

Drama i inscenizacja - drama ma duże znaczenie w edukacji wczesnoszkolnej, a szczególnie w polonistycznej. Techniki dramy pozwalają kształcić język mówiony dziecka przy wykorzystaniu takich form jak: charakterystyka postaci literackich i rzeczywistych, opis wewnętrznych przeżyć postaci literackich, czy też dyskusje w zespołach dzieci.
Pracę z dramą należy rozpoczynać od technik najprostszych po przedstawienia improwizowane. Należy jednak pamiętać o stopniowaniu trudności, aby dzieci nie poczuły się zniechęcone. M. Lewalska(1996) proponuje następujące ćwiczenia:
- ćwiczenia wyciszające i koncentracji - wykorzystuje się w nich słuchanie, patrzenie, dotyk, smak i węch
- ćwiczenia związane z uzewnętrznieniem uczuć, celem tych ćwiczeń jest uświadomienie uczniom ich możliwości w pokazywaniu zachowań, uświadomienie roli, gestu, mimiki w wyrażaniu przeżyć, rozwijanie zmysłu obserwacji, skłanianie do wyrażania swojego widzenia i odczuwania świata
- rozmowa o uczuciach i zachowaniach, ćwiczenia te nadają się do kształtowania postaw, uczą poszanowania uczuć innego człowieka, pomagają akceptować własne sposoby zachowania, gdy opadną już emocje, dają też możliwości wyrażania problemów nurtujących dzieci
- ćwiczenia wykorzystujące muzykę, ważna jest integracja muzyki z różnymi formami działania, na przykład opowiadaniem, działalnością plastyczną, scenkami
- ćwiczenia wykorzystujące najpierw słowo do wyrażania swoich przeżyć ciałem

Popularne techniki dramy to:
- bycie w roli -" polega głównie na tym, że dziecko jest sobą w nowej, nie znanej mu, odmiennej od codziennego życia sytuacji, lub stara się być w sytuacji jakiejś określonej postaci "(R. Więckowski, M. Andrzejczak, 1997, s.12)
- rozmowa - technika ta pozwala zrozumieć przeżycia, a jednocześnie sprzyja kształtowaniu wypowiedzi dziecka
- wywiad - może być dwuosobowy, a także z grupą osób, na przykład jedno dziecko występuje w roli dziennikarza przeprowadzającego wywiad z uczestnikami wyprawy polarnej z okazji omawiania lektury Centkiewiczów" Zaczarowana zagroda ", a pozostałe dzieci występują w roli uczestników tejże wyprawy
- etiudy pantomimiczne - mogą to być zabawy z wyobrażonymi przedmiotami, ilustrowanie ruchem zjawisk przyrodniczych, czy ekspresyjne, sugestywne wyrażanie uczuć
-" rzeźba "- dziecko wykorzystuje" mowę ciała "- gest, mimikę twarzy, przyjmuje określoną pozę na przykład jakiegoś bohatera z opowiadania czy lektury
- list - jest jedną z form techniki bycia w roli." Odczytanie listu bohatera literackiego może stanowić punkt wyjścia do poznania utworu oraz zrozumienie motywów postępowania postaci literackich. List może być odczytywany w rolach: bohatera, który napisał list, adresata - przyjaciela itp. "(R. Więckowski, M. Andrzejczak, 1997, s.12)
- improwizacje - to scenki. Inscenizacje improwizowane są często oparte na osnowie opowiadania nauczyciela, lub na podstawie utworu literackiego. Przedstawienie improwizowane dostarcza uczestnikom głębokich przeżyć. Mogą tu być wykorzystane kostiumy dla dzieci i przedmioty charakterystyczne dla występujących postaci
- inscenizacja - odpowiednio przeprowadzona daje uczniom duże korzyści. Przede wszystkim jest wyrazem przeżycia utworu. Przeżycie nie ogranicza się do zrozumienia sensu całości, sięga daleko głębiej." Polega ono na poznawaniu osób w utworze występujących, na nawiązaniu niejako z nimi bliższej znajomości, która umożliwia wyczucie cech danej osoby, motywów jej czynów, stanów jakie przechodzi. Polega ono na odgrywaniu nie biernej roli statysty, lecz współpracy. Przeżywanie utworu to wczucie się w jego treść "(M. Patzerowa, 1973, s.83). Inscenizacja daje możliwość wprowadzenia w sposób naturalny śpiewu, muzyki oraz szeroko pojętego ruchu jako tła ekspresji słownej. Za pomocą inscenizacji możemy rozwiązać wiele problemów wychowawczych.

Wykorzystując różne sytuacje zaistniałe na terenie klasy i porównując je z podobnymi w lekturze, nauczyciel wdraża uczniów do obiektywnego patrzenia na te sytuacje i do obiektywnej ich oceny.
Do tego celu doskonale nadają się lektury takie jak:
klasa I:
" Jacek, Wacek i Pankracek "M. Jaworczakowej
" Kukuryku na ręczniku "M. Kownackiej
klasa II:
" Karolcia "M. Kruget
" Nie płacz koziołku "S. Michałkowa
klasa III:
" Czuk i Hek "A. Gajdara
" Oto jest Kasia "M. Jaworczakowej
" Dzieci z Bullerbyn "A. Lindgren

Kontakt z literaturą poprzez środki przekazu kultury - współczesna literatura stanowi bazę dla licznych adaptacji teatralnych lub filmowych. Taka forma odbioru literatury jest bardzo lubiana przez dzieci, ponieważ oddziałuje na wszystkie ich zmysły.

Oglądanie teatralnej czy filmowej adaptacji tekstu literackiego powinno łączyć się z lekturą książki. Jest to jedna z najbardziej skutecznych form przeżycia literatury, pozostawienia trwałych środków w dziecięcych umysłach, a tym samym osiągnięcie oczekiwanych efektów procesu kształcenia i wychowania.

Atrakcyjną formą upowszechniania utworów literackich jest również prasa dziecięca. Treść czasopism przedstawia różną wartość dla różnych dzieci. Jedni szukają w nich baśni, inni bajek i wierszy. Inni znów kupują je ze względu na krzyżówki, rebusy, zagadki, które uwielbiają rozwiązywać. Dziecięce czasopismo wzmaga ciekawość, gdyż stanowi ono oczekiwaną nowość i niespodziankę.

W swojej pracy dydaktyczno-wychowawczej umożliwiam swoim wychowankom kontakt z dziecięcym czasopismem poprzez prenumeratę" Gazety z klasą "- dwutygodnika którego wydawcą jest" AMTEL "w Katowicach. Przeznaczony jest dla uczniów kształcenia zintegrowanego. Znajdują się tam ciekawe opowiadania, wiersze, inscenizacje, rebusy, krzyżówki, propozycje na lekcje techniki oraz plastyki. Gazetka ta bardzo przypadła do gustu moim uczniom. Z niecierpliwością oczekują nowego numeru. Wykorzystuję ją zarówno w ramach zajęć zintegrowanych jak i na zajęciach dydaktyczno-wychowawczych.

Dzisiejsze czytelnictwo powinno wiązać się z prasą, radiem, telewizją, internetem.

Przedstawione powyżej metody pracy przyczyniające się do zwiększenia zainteresowań czytelniczych nie wyczerpują oczywiście palety środków. Nie można jednak zapominać, iż prawidłowe nawyki czytelnicze kształtuje również środowisko rodzinne, rówieśnicze i lokalne, w jakim dziecko funkcjonuje. Dlatego tak istotne w procesie wychowania młodego czytelnika jest oddziaływanie wspierające lub korygujące na wszystkie te sfery. Pole do działania w tym zakresie mają przede wszystkim takie instytucje jak szkoła, biblioteka, domy kultury, a także massmedia. Oczywiście największe efekty powinna przynieść umiejętna kompilacja tych oddziaływań.

Bibliografia:

Lewalska M.: Drama w nauczaniu początkowym" Życie Szkoły "1996, nr 7
Lenartowska K., Świętek W.:" Praca z tekstem w klasach I-III WSiP Warszawa 1987
Patzerowa M.: "Lektura uczy, bawi, wychowuje" PZWS Warszawa 1973
Przecławska A.: "Literatura dla dzieci i młodzieży w procesie wychowania" WSiP Warszawa 1978
Więckowski R., Andrzejczak M.: "Drama w edukacji polonistycznej dziecka" "Życie Szkoły" 1997, nr 1
Krasoń K.: Preferencje czytelnicze dzieci w wieku wczesnoszkolnym "Nauczyciel i Szkoła" 1999, nr 2(7)
Sikorska-Żyrek B.: Drama w edukacji wczesnoszkolnej "Życie Szkoły" 1997, nr 2
Szefler E.: "Książka literacka dla dzieci w edukacji wczesnoszkolnej" Wyd. Ucz. WSP Bydgoszcz 1998
 

Opracowanie: Halina Mazurek
nauczyciel kształcenia zintegrowanego
Szkoły Podstawowej nr 8
im. J. Kawalca w Rudzie Śląskiej

Zgłoś błąd    Wyświetleń: 6138


Uwaga! Wszystkie materiały opublikowane na stronach Profesor.pl są chronione prawem autorskim, publikowanie bez pisemnej zgody firmy Edgard zabronione.


BAROMETR


1 2 3 4 5 6  
Średnia ocena: 4.6



Ilość głosów: 5

Serwis internetowy, z którego korzystasz, używa plików cookies. Są to pliki instalowane w urządzeniach końcowych osób korzystających z serwisu, w celu administrowania serwisem, poprawy jakości świadczonych usług w tym dostosowania treści serwisu do preferencji użytkownika, utrzymania sesji użytkownika oraz dla celów statystycznych i targetowania behawioralnego reklamy (dostosowania treści reklamy do Twoich indywidualnych potrzeb). Informujemy, że istnieje możliwość określenia przez użytkownika serwisu warunków przechowywania lub uzyskiwania dostępu do informacji zawartych w plikach cookies za pomocą ustawień przeglądarki lub konfiguracji usługi. Szczegółowe informacje na ten temat dostępne są u producenta przeglądarki, u dostawcy usługi dostępu do Internetu oraz w Polityce prywatności plików cookies.
Dowiedz się więcej.