Przestępczość i demoralizacja nieletnich

W niniejszej pracy chciałbym się skupić na istocie przestępczości i demoralizacji wśród nieletnich.

Od dziewięciu lat jestem nauczycielem, pracuję w szkole ponadgimnazjalnej z młodzieżą. Większość moich uczniów, to wg prawodawstwa osoby nieletnie, które nie ukończyły 18. roku życia. Coraz częściej wchodzą one w konflikt z prawem. O ile jeszcze przed kilkunastu laty były to przypadki sporadyczne, dotyczące zwykle uczniów szkoły zasadniczej, o tyle obecnie równie często spotyka się aspekty przestępczości i demoralizacji wśród nieletnich w szkole średniej w liceach i technikach.

Według Encyklopedii Popularnej PWN przestępczość to ogół przestępstw popełnionych w pewnym okresie w danym kraju lub środowisku społecznym, albo przez określoną kategorię sprawców; również popełnianie przestępstw. Demoralizacja to proces odchodzenia od obowiązujących wartości moralnych, przejawiający się w przestępczości, korupcji, wykolejeniu jednostek; skutek tego procesu.

Z definicji zawartych w encyklopedii wynika wyraźnie, że demoralizacja i przestępczość są ze sobą powiązane. Nietrudno domyśleć się, że zdemoralizowany nieletni o wiele częściej popełnia przestępstwa, niż młodociany niezdemoralizowany. Chociaż w praktyce szkolnej spotkałem przypadki nieletnich, którzy popełnili przestępstwo, a nie byli niedostosowani społecznie. I na odwrót, nie każdy nieletni - niedostosowany społecznie - popełni przestępstwo. Jednak w znakomitej większości przestępstw popełnianych przez nieletnich najpierw wystąpiła demoralizacja, a w późniejszym czasie doszło do przestępczości.

Na podstawie materiałów sprawozdawczych Komendy Miejskiej Policji w Legnicy wynika, że np. w 2002 roku Referat ds. Nieletnich i Patologii K M Policji wszczął i przeprowadził łącznie 126 dochodzeń, w tym:
- 109 postępowań pod nadzorem Sądu Rejonowego, Wydział III Rodzinny i Nieletnich w Legnicy,
- 17 pod nadzorem Prokuratury Rejonowej w Legnicy.
Z tego:
- 61 spraw wykryto,
- 13 dochodzeń umorzono z powodu niewykrycia sprawców przestępstwa,
- 1 dochodzenie przekazano do dalszego prowadzenia innej jednostce.

Łącznie w przeprowadzonych i zakończonych dochodzeniach w omawianym okresie sprawozdawczym ustalono 189 sprawców czynów karalnych, w tym:
- 21 sprawców w wieku do 13 lat,
- 117 sprawców w wieku 13 - 15 lat,
- 53 sprawców w wieku 16 - 17 lat.

Oprócz prowadzonych postępowań przygotowawczych funkcjonariusze Referatu ds. Nieletnich i Patologii przeprowadzili 24 postępowania w trybie administracyjnym, gdzie sprawcami było 24 nieletnich sprawców czynów karalnych, udowadniając nieletnim 24 czyny karalne.

W materiale stwierdza się, że zagrożenia przestępczością na terenie powiatu legnickiego nie odbiegają poziomem i specyfiką od takich powiatów jak wrocławski, wałbrzyski czy jeleniogórski, które położone są jako otoczenie większych aglomeracji miejskich.

WCZESNE OBJAWY DEMORALIZACJI

Do wczesnych objawów demoralizacji, czyli inaczej niedostosowania społecznego nieletnich, należą niepowodzenia szkolne, wagarowanie, ucieczki z domu, picie alkoholu i używanie narkotyków, także bezrobocie rodziców i bieda.

1. Niepowodzenia szkolne i wagary

Pierwsze niepowodzenia szkolne pojawiają się już w klasach 1 - 3. Wykazują je uczniowie pochodzący najczęściej z rodzin patologicznych. Zdarza się, że nie są w stanie nauczyć się biegle czytać, pisać i liczyć. Klasy są przepełnione a nauczyciel nie jest w stanie z każdym z uczniów pracować indywidualnie. Rodzice patologiczni nie interesują się postępami w nauce swoich dzieci. Znam przykłady uczniów szkół zasadniczych, którzy nie potrafili czytać i poprawnie pisać. Z obawy przed śmiesznością coraz częściej wagarowali. Nie pomagały rozmowy i tłumaczenia, lęk przed klasą i ocenami niedostatecznymi był silniejszy. Uczniowie zaczynali wagarować. Zresztą wielu spośród nich wagarowało już w szkole podstawowej. Psychologowie dostrzegli dużą zbieżność między niepowodzeniami szkolnymi, wagarami i popełnianiem przestępstw przez nieletnich. W ogromnej większości zdemoralizowani nieletni przed popełnieniem pierwszego przestępstwa osiągali złe wyniki w
nauce, opuszczali wiele zajęć lekcyjnych, powtarzali klasę.

2. Ucieczki z domu

Najczęstszymi przyczynami ucieczek z domu rodzinnego jest panująca w nim atmosfera przemocy ze strony dorosłych, brak poczucia bezpieczeństwa, alkoholizm rodziców, bieda. Często do ucieczki namawiają koledzy z grupy rówieśniczej, którzy mają ogromny wpływ na nieletniego. Zdarza się czasami, że powodem ucieczki z domu może być chęć "przeżycia przygody".

Należy jednak pamiętać, że jakiekolwiek byłyby przyczyny tego procederu, to każda ucieczka z domu jest oznaką zaawansowanego procesu wykolejenia nieletniego przestępcy.

Znam przypadek ucznia, uczęszczającego do naszej szkoły, uciekającego z domu w celu uchylania się od obowiązku szkolnego. Chłopiec ukończył 16 lat i po gimnazjum rozpoczął naukę w 4 - letnim technikum. Nauka go bardzo nudzi i nie przejawia ochoty do zgłębiania wiedzy. Kiedy rodzice naciskają, aby nie opuszczał lekcji, ucieka. Ostatnio przez tydzień przebywał "na melinie" (określenie nieletniego) we Wrocławiu.

Niepokojącym zjawiskiem jest fakt, że uciekinierzy trafiają do melin, najczęściej złodziejskich i pijackich, gdzie dodatkowo poddawani są dalszej demoralizacji. Ich współtowarzysze często nadużywają alkoholu i narkotyków. Przebywanie w takim środowisku wpływa na jeszcze większe rozluźnienie i osłabienie więzi emocjonalnych z rodziną oraz pozbawia ich chęci do stosowania się do najbardziej podstawowych zasad moralnych.

3. Picie alkoholu i zażywanie narkotyków

Bardzo niepokojącym zjawiskiem wśród nieletnich jest picie alkoholu i zażywanie narkotyków.

Z przeprowadzonych w naszym kraju badań wynika, że znacznie obniżyła się u młodzieży granica wiekowa spożywających alkohol i narkotyzujących się.

Aby pełniej zobrazować postawę młodocianych wobec środków uzależniających /nikotyna, alkohol, narkotyki/ przytoczę niektóre wyniki ankiety skierowanej do uczniów gimnazjum. Badania przeprowadziły pracownice Powiatowej Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej w Chojnowie w roku szkolnym 2001-2002.

Na pytanie 1 ankiety, dotyczące środków uzależniających odpowiedziało, że próbowało:
palić papierosy - 18%
pić alkohol - 15%
zażywać narkotyki - 7%

Analizując wyniki pytania 1 zdecydowana większość młodzieży, bo aż 60% próbowała pić alkohol, 54% palić papierosy, 7% zażywać narkotyki.

Pytanie 2 dotyczyło stosowania środków uzależniających w chwili obecnej:
pali - 18%
pije alkohol - 15%
zażywa narkotyki - 2%
Analizując odpowiedzi na to pytanie stwierdzić należy, że zdecydowanie mniej uczniów pali - 18% niż próbowało -54%, pije alkohol -15% a próbowało - 60%, zażywa narkotyki - 2% próbowało 7%.

Pytanie 3 ankiety precyzowało częstość zażywania środków uzależniających:
kilka razy dziennie - 7%
raz, dwa razy w tygodniu - 4%
przy okazji - 19%
Najwięcej uczniów, bo aż 19% zdeklarowało okazjonalne zażywanie środków uzależniających.

Pozostałe pytania ankiety dotyczyły sposobu nabywania środków uzależniających, miejsc ich zażywania, skutków i konsekwencji wynikających ze stosowania tych środków.

Z przeprowadzonych badań wynika, że 60% ankietowanych przyznaje się do prób zażywania środków uzależniających. 35% deklaruje, że stosuje je okazjonalnie, kupując najczęściej w takich miejscach jak: dyskoteka, imprezy, park, bloki. 90% ankietowanych zna skutki i konsekwencje stosowania środków uzależniających.

Z danych policyjnych wynika, że na terenie powiatu legnickiego, np. w 2002 roku trzykrotnie zwiększyło się zjawisko handlu narkotykami i zażywania narkotyków w porównaniu z rokiem 2001.
Rok 2001 - 288 przestępstw tego typu.
Rok 2002 - 856 przestępstw tego typu.

Grupy przestępcze organizują sieć dealerów na bazie młodzieży w wieku szkolnym, która zażywa narkotyki okazjonalnie. Miejscami dystrybucji narkotyków są dyskoteki, szkoły i ich okolice oraz miejsca zamieszkania dealerów.

Podane statystyki dotyczą przestępstw wykrytych, więc możemy się tylko domyślać jak szerokie kręgi zatacza zjawisko narkomanii wśród nieletnich. Wprawdzie młodzi ludzie w ankietach deklarują niewielki kontakt z narkotykami, ale czy do końca uczniowie byli szczerzy?

Podsumowując, należy stwierdzić, że picie alkoholu i zażywanie narkotyków przez młodocianych jest niebezpiecznym symptomem wykolejenia. A stąd już krok do dokonania przestępstwa. Należy dołożyć wszelkich starań, aby młodych ludzi przestrzegać przed działaniami tego typu, co w konsekwencji może wpłynąć na spadek przestępczości u nieletnich i uchroni ich przed demoralizacją.

Bibliografia:
1. K. KMIECIK-BARAN. Przemoc wobec dzieci - diagnoza i interwencja. W: Przemoc dzieci i młodzieży w perspektywie polskiej transformacji ustrojowej. Red. J. Papież. A. Płukis. Toruń 2001.
2. I. DZWONEK. Miłość rodzicielska a przemoc wobec dzieci. "Niebieska Linia" 2000 nr 6.
3. J. SZAŁAŃSKI. Wybrane wymiary psychologiczne syndromu agresji. W: Przemoc i terror. Red. P. Góralczyk. Warszawa 2001.
4. J. MELLIBRUDA. Ból i strach we wzajemnych kontaktach między rodzicami i dziećmi. "Niebieska Linia" 2000 nr 6.
5. G. MENDECKA. Źródła agresji w środowisku szkolnym determinujące gotowość do przemocy. W: Przemoc dzieci i młodzieży w perspektywie polskiej transformacji ustrojowej. Red. J. Papież, A. Płukis. Toruń 2001.
6. L. BERKOWITZ. Skutki obserwowania przemocy. W: Człowiek istota społeczna. Wybór tekstów. Red. E. Aronson. Warszawa 2001.


 

Opracowanie: ks. mgr Jan Wojciechowicz
Legnica - Zespół Szkół Przemysłu Spożywczego

Wyświetleń: 11217