AWANS INFORMACJE Dla nauczyciela Dla ucznia LOGOWANIE


Katalog

Beata Moll-Kowalska
Edukacja czytelnicza, Artykuły

Praca indywidualna z czytelnikiem w bibliotece szkolnej

- n +

Praca indywidualna z czytelnikiem w bibliotece szkolnej

W literaturze pedagogiki bibliotekarzy autorzy stosują różne kryteria klasyfikacji form pracy z czytelnikiem, np. ze względu na miejsce pracy (J. Andrzejewska)1, ze względu na aktywność czytelników (J. Papuzińska)2,organizację procesu dydaktyczno- wychowawczego czy środki ekspresji i specyfikę organizacji pracy (J. Wojciechowski)3.

Ze względu na sytuację odbioru za J. Wojciechowskim wyróżniamy:
1. Formy indywidualne, nastawione na określonego czytelnika ze zwrotnymi relacjami między nadawcą komunikatu (bibliotekarzem) a odbiorcą (udostępnianie zbiorów, poradnictwo, udzielanie informacji).
2. Formy zespołowe (grupowe), w ramach zespołu każdy może być nadawcą i odbiorcą komunikatu. Do tych form zaliczamy lekcje biblioteczne, dyskusje, pogadanki gry dramowe.
3. Formy zbiorowe, realizowane przez jednego nadawcę lub zespół nadawców wobec zbiorowości w tym samym miejscu i czasie. Najczęściej występuje jeden kierunek przepływu treści bez pełnego zagwarantowania relacji zwrotnych. Są to np. odczyty, poranki literackie, filmy, apele.
4. Formy quasi - zbiorowe, adresowane do zbiorowości, ewentualnie do wyimaginowanego odbiorcy. Pokaz treści ekspozycyjnych, informacyjnych, propagandowych odbywa się bez kontaktów bezpośrednich nadawcy - realizatora z czytelnikiem, bez relacji zwrotnych. Są to np. różne formy propagandy wizualnej książki i biblioteki, audycje radiowe, nadawane przez radiowęzeł.

Specyfika dziecięcej publiczności powoduje, że poszczególne formy często stosowane są łącznie. T. Jankowska zestawia w tabeli formy pracy z czytelnikiem przypisując im określone zadania4. Autorka również wyróżnia formy indywidualne.

FORMY INDYWIDUALNE

Formy indywidualne - to działania, które realizuje się w bezpośrednim kontakcie nauczyciela bibliotekarza z czytelnikiem. Z. Żmigrodzki twierdzi: "Praca z czytelnikiem indywidualnym prowadzona jest we współczesnych bibliotekach rzadko i ogranicza się zwykle do ogólnego poradnictwa w zakresie tematyki i wyboru książki. Ma to duże znaczenie przy kontakcie z dziećmi i młodzieżą oraz czytelnikiem początkującym, o niskim poziomie dojrzałości czytelniczej" 5.

J. Wojciechowski uważa tę pracę za szczególnie ważną i najtrudniejszą w realizacji6. Dodaje, że jako jedyna może mieć zastosowanie wobec każdego użytkownika biblioteki i jest bardzo skuteczna. Komunikacyjna wykładnia sprowadza się bowiem do przekazu komunikatu poprzez nadawcę czyli bibliotekarza do określonego, więc jedynego tylko odbiorcy - czytelnika. Relacja między nadawcą i odbiorcą ma charakter zwrotny, co wzmacnia skuteczność i dodatkowo sprzyja indywidualizacji komunikatu. Praca z czytelnikiem indywidualnym w pewnym uproszczeniu, opiera się na właściwym połączeniu informacji o czytelniku z informacją o piśmiennictwie. Ważna jest znajomość faktycznych i potencjalnych zainteresowań czytelnika oraz sposobu, w jaki czyta. Wymaga to od bibliotekarza wyodrębnienia cech komunikacyjnych i prawidłowego skutecznego oddziaływania na czytelnika.

Praca z czytelnikiem indywidualnym obejmuje trzy główne zakresy przedmiotowe:
1. Przysposobienie biblioteczne, czyli przygotowanie czytelnika do korzystania z biblioteki i jej zbiorów. Sprowadza się zatem do objaśnień zakresu usług bibliotecznych i sposobów wykorzystania oferty przedłużenia informacji o zbiorach oraz ich rozmieszczeniu w lokalu biblioteki.
2. Przysposobienie czytelnicze, czyli pomoc w opracowaniu umiejętności wykorzystania zbiorów, warsztatu informacyjnego i posługiwania się dokumentami różnych typów. Przyuczenie czytelnika do posługiwania się książką - w szczególności jej aparatem informacyjnym oraz opanowanie umiejętności wykorzystania wszelkich kanałów i źródeł informacji, które dostępne są w bibliotece.
3. Przygotowanie literacko - lekturowe, to przysposobienie do samodzielnej własnej interpretacji tekstów literackich oraz wielofunkcyjnego odbioru związane z kształtowaniem postaw i kompetencji odbiorczych. Na to przygotowanie składają się wszelkie działania mające na celu opanowanie przez czytelnika umiejętności czytania tekstów literackich w sposób zindywidualizowany i twórczy. W sferze tego przygotowania można wyodrębnić cztery etapy.

Pierwszy - wiedza o czytelniku, poznawanie użytkownika i jego zainteresowań.
Drugi
- etap wstępny przygotowania literacko -lekturowego, który prowadzi do podwyższenia możliwości odbiorczych i rozbudzania nowych zainteresowań. To bardzo trudny etap, gdyż czytelnicy bywają zróżnicowani. Bibliotekarz ma nie tylko obowiązek zaspokoić potrzeby czytelnicze, ale powinien dążyć do rozszerzenia zasięgu jego zainteresowań.

Trzeci - to etap lektury zaawansowanej. Charakteryzuje się wysoką aktywnością czytelniczą oraz wykrystalizowaniem urozmaiconych zainteresowań czytelniczych - czemu służy zmienny profil lektury. Bibliotekarz zwłaszcza dziecięcemu czytelnikowi przekazuje zasadnicze informacje o zbiorach, pomaga dokonywać właściwych wyborów. Poznawanie czytelnika dokonuje się w trakcie rozmowy przy wymianie książek.

Czwarty - ostatni etap lektury samodzielnej następuje, gdy czytelnik opanuje wszystkie umiejętności konieczne do realizacji procesów lekturowych w sposób samodzielny i twórczy. Obowiązki bibliotekarza polegają na dostarczaniu niezbędnej i już przez czytelnika wybranej lektury.

Na pytania indywidualne użytkowników nauczyciel bibliotekarz udziela informacji: bibliotecznych, rzeczowych, tekstowych i bibliograficznych. Udzielając informacji bibliotekarz powinien raczej wskazać źródło informacji niż podawać gotową odpowiedź. Bardzo ważne jest, aby przekazywane informacje były zrozumiałe i dostosowane do poziomu rozwojowego ucznia. Zasada indywidualizacji oddziaływania dotyczy właściwie wszystkich czytelników. Specjalnego podejścia i pomocy w ich rozwoju lub przezwyciężaniu trudności szkolnych i życiowych wymagają szczególnie: uczniowie zdolni, uczniowie nadmiernie czytający, bez zdecydowanych zainteresowań poznawczych i czytelniczych, uczniowie mający trudności w nauce, niedostosowani społecznie oraz uczniowie niepełnosprawni.

Uczniowie zdolni
wymagają pomocy w doborze lektury, która by poszerzała i pogłębiała ich wiedzę, szczególnie z zakresu przyszłego kierunku kształcenia. Czytelników tych należy zachęcać do udziału w olimpiadach i konkursach stwarzać możliwości szerszego dostępu do literatury, zapewniając możliwości wypożyczenia większej ilości książek na dłuższy termin, kierować do innych bibliotek i czytelni. Uczniów zdolnych należy zachęcać do pracy twórczej poprzez redagowanie gazetek, pisanie recenzji nowości, przygotowanie różnych form literacko - poetyckich dla młodszych itp. Aktywność twórcza rodzi poczucie przydatności, budzi zadowolenie z osiągnięć i chęć do dalszej pracy.

Uczniowie nadmiernie czytający
tzw. pożeracze książek najczęściej są to dzieci wypożyczające książki na ilość, zwłaszcza w okresie ogłoszenia współzawodnictwa między klasami lub konkursu czytelniczego, w którym aktywność w ciągu miesiąca jest punktowana. Uczniów takich należy zachęcać do świadomego wyboru lektury, czasem delikatnie sprawdzić treść czy zapytać o bohaterów. Są tacy, którzy rzeczywiście uwielbiają czytać i takim należy poświęcić wiele uwagi, by mogli w dobrym kierunku rozwijać swoje zainteresowania.

Uczniowie bez zdecydowanych zainteresowań poznawczych i czytelniczych
stanowią dużo trudniejszą grupę. W tym przypadku dobór książek i czasopism, które potrafiłyby rozbudzić zainteresowanie, musi być bardzo staranny. Można zaproponować książki przygodowe, podróżnicze, historyczne lub przyrodnicze. Warto pokazać kolorowe albumy czy ciekawe wydawnictwa, by rozbudzić a nie zniechęcić do czytania. Tu należy pamiętać też o objętości książki. Zazwyczaj grube pozycje nie przynoszą oczekiwanych osiągnięć.

Uczniowie mający trudności w nauce
czasem wymagają tylko zachęcenia do czytania, by przy pomocy odpowiednio dobranej lektury starali się przezwyciężyć kłopoty w nauce i obudzić zainteresowania przedmiotem, którego nie lubią. Gorzej jest wówczas, gdy uczeń słaby, mający problemy w nauce nie przejawia chęci do czytania. Wtedy wskazana jest konsultacja z nauczycielem i ustalenie przyczyny. Zdarza się, iż uczniowie nie lubią czytać, gdyż nie potrafią. Znają litery, składają wyrazy, lecz nie rozumieją czytanego tekstu. Użytkownikami biblioteki są również dyslektycy, którzy mają stwierdzone kłopoty z opanowaniem umiejętności czytania. Sygnałem do szczególnego zainteresowania się bibliotekarza dziećmi z dysfunkcjami jest nieuczęszczanie ich do biblioteki lub oddawanie książek nie przeczytanych. Głośne czytanie i opowiadanie, wyświetlanie przeźroczy i filmów, formy zabawowe to tylko niektóre zajęcia biblioteczne, które wspomagają pracę reedukacyjną.

Uczniowie niedostosowani społecznie
najczęściej wcale nie czytają albo czytają mało. Najchętniej wolą oglądać programy telewizyjne lub korzystać z usług Internetu. Ale i w tej grupie zdarzają się przysłowiowi pożeracze książek. Praca ze stroniącymi polega na serdecznym zapraszaniu, poświęceniu dłuższego czasu na rozmowę, poznawaniu ich dobrych stron oraz podkreślaniu tych dobrych cech, okazywaniu dużo ciepła i życzliwości. W nietypowych przypadkach (trudnych) należy skierować uczniów do odpowiednich ośrodków szkolno-wychowawczych.

Uczniowie niepełnosprawni z klas integracyjnych traktowani są równo. Pomocy wymagają ci z ograniczonymi narządami ruchu. Wówczas wychowawcy przydzielają im pomocników. Dzieci niepełnosprawne umysłowo, głuche, niedosłyszące stanowią odrębną kategorię uczniów, wymagają ścisłej współpracy z nauczycielem, pedagogiem szkolnym, czasem lekarzem. Dla uczniów niewidomych bibliotekarz powinien mieć książki i czasopisma drukowane brajlem.

Jeszcze inną kategorię stanowią uczniowie z rodzin w trudnej sytuacji życiowej, ubogich materialnie, sieroty społeczne, z rodzin patologicznych, przeżywające rozwód rodziców, choroby w rodzinie, stratę bliskich itp. Najważniejszą sprawą jest zauważenie tych dzieci, okazanie im wielkiego serca i psychiczne wsparcie. Są to najczęściej uczniowie bardzo zamknięci w sobie, niechętnie mówiący o swoich problemach, czasem nawet przeczący istniejącej sytuacji w domu. Należy jeszcze wspomnieć o młodzieży przeżywającej trudności okresu dojrzewania, zawiedzione uczucia przyjaźni i miłości. Czytelnicy w tym wieku są bardzo wylewni lub bardzo skryci i dobór właściwej literatury i czasopism fachowych ma wielkie znaczenie.

LITERATURA:

1. Andrzejewska J.: Bibliotekarstwo szkolne, teoria i praktyka. T.II - praca pedagogiczna. Warszawa 1996.
2. Papuzińska J.: Formy pracy z książką. W: Literatura dla dzieci i młodzieży w procesie wychowania pod redakcją A. Przecławskiej. Warszawa 1978.
3. Wojciechowski J.: Podstawy pracy z czytelnikiem. Warszawa 1991.
4. Wojciechowski J.: Czytelnictwo. Kraków 1999.
5. Żmigrodzki Z.: Bibliotekarstwo. Warszawa 1994.
6. http://biblioteka.oeiizk.waw.pl/jankowska.html  z dn. 2004-03-15

Przypisy:
1. J. Andrzejewska: Bibliotekarstwo szkolne, teoria i praktyka. T.2. Praca pedagogiczna biblioteki. Warszawa. 1996. s. 38-39
2. J. Papuzińska: Formy pracy z książką. W: Literatura dla dzieci i młodzieży w procesie wychowawczym. Pod red. A. Przecławskiej. Warszawa. 1978. s. 245-260.
3. J. Wojciechowski:: Podstawy pracy z czytelnikiem. Warszawa. 1991. s.113-117: Formy pracy z czytelnikiem. Podział form i zasady realizacji.
4. http://biblioteka.oeiizk.pl/jankowska.html z dn.2004-03-15
5. Z.Żmigrodzki: Bibliotekarstwo. Warszawa. 1994. s. 264.
6. J. Wojciechowski: Czytelnictwo. Kraków.1999. s.152-155

 

Opracowanie: Beata Moll-Kowalska
Szkoła Podstawowa w Młynnem
34-651 Limanowa

Zgłoś błąd    Wyświetleń: 3728


Uwaga! Wszystkie materiały opublikowane na stronach Profesor.pl są chronione prawem autorskim, publikowanie bez pisemnej zgody firmy Edgard zabronione.


BAROMETR


1 2 3 4 5 6  
Średnia ocena: 5



Ilość głosów: 1

Serwis internetowy, z którego korzystasz, używa plików cookies. Są to pliki instalowane w urządzeniach końcowych osób korzystających z serwisu, w celu administrowania serwisem, poprawy jakości świadczonych usług w tym dostosowania treści serwisu do preferencji użytkownika, utrzymania sesji użytkownika oraz dla celów statystycznych i targetowania behawioralnego reklamy (dostosowania treści reklamy do Twoich indywidualnych potrzeb). Informujemy, że istnieje możliwość określenia przez użytkownika serwisu warunków przechowywania lub uzyskiwania dostępu do informacji zawartych w plikach cookies za pomocą ustawień przeglądarki lub konfiguracji usługi. Szczegółowe informacje na ten temat dostępne są u producenta przeglądarki, u dostawcy usługi dostępu do Internetu oraz w Polityce prywatności plików cookies.
Dowiedz się więcej.