Potrzeby psychiczne realizowane w kontaktach interpersonalnych w rodzinie

Człowiek jest potencjalną istota społeczną i wymaga rozwoju w społecznym świecie.

Rozwój ten trwa przez całe życie, ale najintensywniej przebiega w okresie dzieciństwa i młodości.

Przez rozwój społeczny najczęściej rozumie się szereg zmian, jakie dokonują się w osobowości jednostki, które powodują, iż jednostka ta staje się zdolna do konstruktywnego uczestniczenia w życiu i działalności społeczeństwa. Tego właśnie uczy się i do tego przygotowuje się dziecko, stając się członkiem różnych grup społecznych w kolejnych okresach swego życia.

Według E.B. Hurloch rozwój społeczny to zdobywanie dojrzałości do współżycia w społeczeństwie. Jest to proces uczenia się dostosowywania do wzorów grup społecznych, obyczajów i tradycji oraz poznawania i współdziałania...

Prowadzi on do nowych sposobów zachowania, nowych zainteresowań i wyboru nowych przyjaciół.

Z rozwojem społecznym związane są potrzeby społeczne, nabyte w drodze doświadczenia jednostki żyjącej i działającej w różnorodnych grupach ludzi w środowisku społecznym. Zazwyczaj potrzeby określa się jako stan organizmu wywołany brakiem czegoś, co jest dla niego ważne, a niekiedy bezwarunkowo konieczne do istnienia, rozwoju i normalnego funkcjonowania.

Dążenie do zaspokojenia potrzeby staje się motywem do działania, którego celem jest wyrównanie i przywrócenie naruszonej równowagi.

W przypadku potrzeb społecznych istnieje nieuchronny przymus ich zaspokojenia. Potrzeby kształtują się pod wpływem otoczenia, a jednocześnie wyrażają stosunek do niego. Zależy od nich nie tylko wybór kontaktów, ale też ich charakter. Potrzeba kontaktu pojawia się jako pierwsza potrzeba i trwa do ostatniej chwili życia.

W zaspakajaniu różnych potrzeb psychicznych dziecka, a zwłaszcza potrzeby bezpieczeństwa, kontaktu istotną rolę odgrywa rodzina.

Więzi emocjonalne łączące rodziców z dziećmi, a także doświadczenia społeczne we wczesnych okresach życia są najważniejszym czynnikiem zapewniającym kształtowanie się postaw przyszłych społecznych kontaktów dziecka.

Rodzina stanowi dla dziecka najlepsze środowisko rozwojowe. Tutaj maja miejsce pierwsze kontakty społeczne. Dziecko jest od początku członkiem rodziny, a więc jednocześnie odbiorcą i nadawcą wpływów i oddziaływań oraz partnerem w procesach komunikacji, interakcji i wymiany z innymi członkami. Rola dorosłych w zaspakajaniu potrzeb dziecka zmienia się w toku jego rozwoju. Do najważniejszych potrzeb psychicznych dziecka zaliczyć można: potrzebę bezpieczeństwa, przynależności i kontaktu, doznawania i wymiany uczuć, potrzebę miłości oraz potrzebę akceptacji i szacunku. Dziecko potrzebuje kontaktu z rodzicami oraz współdziałania, by nie czuło się osamotnione, nikomu niepotrzebne. Dobry kontakt z rodzicami, okazywanie dziecku miłości i akceptacji wpływa na ukształtowanie się u niego pozytywnego obrazu samego siebie oraz pozytywnego obrazu świata.

W miarę rozwoju dziecka rozszerzają się i ożywiają coraz bardziej jego kontakty społeczne.

Szczególnie w wieku dorastania zmianom ulegają więzi łączące dorastających i rodziców, tworzą się nowe związki partnerstwa w działaniach młodzieży z dorosłymi poza rodziną, rozwija się koleżeństwo, pojawiają się nowe uczucia społeczne: przyjaźń i miłość.

Wpływ rodziny w tym okresie stopniowo maleje, a stosunek młodocianych do rodziny ulega przeobrażeniom. Jednak podstawowe potrzeby zaspokaja nadal rodzina. Kryzys autorytetu rodziców pojawia się jako rezultat wzrostu krytycyzmu, wnikliwej obserwacji rodziców, porównań z innymi ludźmi, co często prowadzi do rozczarowań.

Młodociani tracą nieraz zaufanie do rodziców, przestają zwierzać się, szukając powierników wśród rówieśników lub nieco starszych kolegów. Młodzież zaczyna mieć własne tajemnice i domaga się, by rodzice je szanowali. To wszystko może mieć wpływ na osłabienie więzi w rodzinie.

Innym czynnikiem doprowadzającym do zmniejszenia roli domu i rodziców jest potrzeba samodzielności oraz chęć uniezależnienia się od dorosłych. Jeśli rodzice uwzględnią te potrzebę to młodociani czują się w rodzinie dobrze.

Rodzice winni pamiętać o tym, że w domu dokonuje się nie tylko wychowanie do życia społecznego, ale kształtowanie postaw, sposobów bycia, zachowania, umiejętności właściwego zaspokajania potrzeb.

Typowym dla okresu dorastania zjawiskiem - uznanym w prawidłowość rozwojową - jest łączenie się młodzieży w grupy. Grupy te nie mają trwałego charakteru, a poziom stosunków interpersonalnych bywa w nich różny. Dorastający są szczególnie wrażliwi na wpływy grupy rówieśniczej i na ogół usilnie zabiegają o jej akceptację.

Jest to taki okres szukania nielicznych, ale głębszych przyjaźni. Zadaniem rodziców jest wykazanie zrozumienia dla potrzeby kontaktów rówieśniczych, koleżeńskich, przyjacielskich i nie tylko umożliwianie ich zaspokajania, lecz odczuwanie niepokoju, jeśli zauważą jej brak. Dobry kontakt rodziców z dziećmi jest warunkiem ich wpływu na relacje z rówieśnikami. Zdarza się, że niektórzy rodzice dorastających dzieci przejawiają nieprawidłową postawę wobec ich potrzeby kontaktów z rówieśnikami, a przecież dylemat "rodzice czy koledzy" nie powinien istnieć.

Jako podsumowanie można by powiedzieć, że rodzina w najpełniejszy sposób zaspakaja prawie wszystkie potrzeby - nie bezpośrednio - to przez wpływ, jaki wywiera na sposób ich zaspokojenia.

 

Opracowanie: Violetta Wacławczyk

Wyświetleń: 1174