AWANS INFORMACJE FORUM Dla nauczyciela Dla ucznia LOGOWANIE


Katalog

Katarzyna Bromboszcz
Wychowanie do życia w rodzinie, Artykuły

Przyczyny i funkcje zachowań agresywnych u dzieci i młodzieży

- n +

Przyczyny i funkcje zachowań agresywnych u dzieci i młodzieży

Z przejawami agresji spotykamy się codziennie- na ulicy, w pracy, w domu w szkole, w grach komputerowych i telewizji. Nie ma człowieka, który na własnej skórze nie odczuł jej skutków. Agresja stanowi istotny problem społeczny; stała się zjawiskiem powszechnym, dotyczącym ludzi w każdym wieku, więc także dzieci i młodzież.

Dostrzegając skalę problemu agresji, warto się zastanowić i zadać pytanie: czym jest agresja?

Pojęcie to pochodzi z łacińskiego "aggressio", co oznacza "napaść", "natarcie".

Większość autorów opracowań psychologicznych przez agresję rozumie każde zamierzone działanie- w formie otwartej lub symbolicznej- mające na celu wyrządzenie komuś lub czemuś szkody, straty, bólu fizycznego lub cierpienia moralnego.

Do dziś nie ma zgodności wśród uczonych, czy agresja ma charakter wrodzony i jest dziedziczna, czy też stanowi skutek oddziaływań zewnętrznych, czyli jest zjawiskiem nabytym. Brak jednomyślności psychologów w pewnym sensie wynika z istnienia kilku teorii dotyczących jej genezy.

J. Danilewska wyróżnia cztery podstawowe koncepcje agresji: (Danilewska, 2002)

Według teorii instynktów, agresja jest wrodzona, wykształcona w drodze ewolucji i stanowi element niezbędny do przetrwania i zachowania gatunku. Nie jest ona zatem nabyta, lecz każdy człowiek rodzi się z instynktem agresji, potocznie nazywanym instynktem walki. Teoria ta zakłada, że człowiek z natury zachowuje się agresywnie i stosuje przemoc. Jednak zjawisko agresji nie jest tutaj oceniane jako całkowicie negatywne i szkodliwe społecznie.

Wszyscy zwolennicy tej teorii podkreślają, że istnieją takie formy zachowań agresywnych, które są społecznie dopuszczalne, a nawet uznawane za korzystne. Takim sposobem wyrażania instynktu agresji jest rywalizacja sportowa lub naukowa.

Druga grupa teorii tłumaczy agresje jako reakcje na frustrację, rozumianą jako reakcję na zablokowanie pewnych potrzeb człowieka. Reakcji tej towarzyszą silne negatywne emocje. Inaczej mówiąc frustracja następuje w momencie pojawienia się dwóch przeciwstawnych tendencji: zamiaru człowieka i niemożności spełnienia go. Człowiek dążąc do wykonania jakiejś czynności bądź do zaspokojenia jakiejś potrzeby, napotyka przeszkodę uniemożliwiającą osiągnięcie celu. Efektem jest pojawienie się napięcia emocjonalnego. Agresja ma w tej sytuacji posłużyć do rozładowania wspomnianego napięcia.

Kolejna teoria genezy tłumaczy agresję jako nabyty popęd, dla którego podstawą występowania jest gniew lub konfliktowe oczekiwania wzmacniające zachowania agresywne.

W pierwszym przypadku warunkiem wystąpienia zachowań agresywnych jest wystąpienie uczucia silnego gniewu. Gniew zajmowałby, zatem pośrednie miejsce miedzy frustracji a agresją. Druga opcja uznaje możliwość wystąpienia agresji jako reakcji na zderzenie dwu tendencji: z jednej strony, oczekiwania na nagrodę, z drugiej, na karę za określone zachowanie. W wyniku zaistniałego konfliktu: dążenie- unikanie, pojawiają się zachowania agresywne.

Ostatnią grupą psychologów łączy pogląd, że agresja jest nawykiem, czyli mocno utrwalonym, zautomatyzowanym i realizowanym nieświadomie zachowaniem.

Teoria społecznego uczenia się mówi, że ludzie uczą się zachowań agresywnych poprzez własne doświadczenia lub naśladownictwo. Siłę agresywności determinują częstość i intensywność doznawanych frustracji i przykrości, otrzymywane za agresywne zachowanie (wzorowanie się na dostarczanych przez rodzinę i otoczenie modelach zachowania agresywnego).

Sposobem na eliminowanie zachowań agresywnych jest stosowanie odpowiedniego systemu kar i nagród. Celem karania powinno być zahamowanie zachowań agresywnych. Nagrody mają za zadanie wzmacniać aprobowane społecznie sposoby osiągania i realizacji celów.

Agresja fizyczna

Agresja fizyczna to bezpośredni, fizyczny atak na druga osobę lub na obiekt symbolizujący osobę, której agresor chce wyrządzić krzywdę (tzw. agresja przemieszczona). Nazywamy nią takie zachowanie jednej osoby wobec drugiej, które wywołuje znaczny ból fizyczny, bez względu na to, czy pozostaną na jej ciele ślady, czy też nie. Fizycznymi skutkami agresji fizycznej mogą być kalectwo oraz różne choroby somatyczne, uwarunkowane uszkodzeniami narządów wewnętrznych lub organicznymi uszkodzeniami mózgu, a nawet śmierć. Jest jednak jeszcze wiele innych, rzadziej dostrzeganych skutków. Są to poznawcze, emocjonalne i behawioralne następstwa, do których zaliczymy zarówno brak poczucia bezpieczeństwa, przynależności uczuciowej, obniżoną samoocenę jak i nieakceptowanie siebie, poczucie zagubienia, krzywdy, winy, a także trudności w nawiązywaniu kontaktów z otoczeniem. Ofiary przemocy fizycznej przeżywają stany depresyjne i lęki; są egocentryczne, bierne, i zależne lub agresywne i nadpobudliwe, ze skłonnościami do autodestrukcji. Obserwuje się również zaburzenia pamięci, koncentracji uwagi, zaburzenia zachowania oraz brak poczucia realności. Wiele lat później mogą odezwać się odległe skutki maltretowania w dzieciństwie. Osoby takie nadal mają poczucie winy i niską samoocenę. To jednak jedno z łagodniejszych następstw. Dużo poważniejszymi są alkoholizm, narkomania, nerwice, a także zachowania agresywne i- co może najbardziej dziwić- stosowanie przemocy fizycznej w dorosłym życiu, w tym także wobec swoich dzieci.

Agresja psychiczna

Agresja psychiczna jest pojęciem obejmującym wiele negatywnych zachowań wobec drugiego człowieka- od wyzwisk poczynając, tzw. agresja słowna, poprzez emocjonalne odrzucenie, po nadmierne wymagania i nieliczenie się z możliwościami rozwojowymi dziecka. Inaczej mówiąc jest to wszelkie dokuczanie bez użycia narzędzi wywołujące negatywne przeżycia. Mimo że nie zostawia śladów na ciele ofiary, wyrządza ogromne spustoszenie w sferze emocjonalnej, poznawczej i behawioralnej. Konsekwencją tego typu działań są; lęk, poczucie niesprawiedliwości i bezsensu, wiele innych konsekwencji, takich jak zaburzenia snu, przygnębienie, nerwice, zachowania agresywne, a nawet myśli i próby samobójcze.

Ponadto krzyczenie na dzieci i poniżanie powoduje poważne konsekwencje w ich dorosłym życiu. Osoby takie nawet wiele lat później mają poczucie winy, niską samoocenę, a także zaburzone poczucie własnej tożsamości, silną potrzebę kontrolowania innych oraz są psychicznie uzależnieni od swoich rodziców. Ofiary przemocy psychicznej cierpią na depresje, nerwice, izolują się od otoczenia bądź odstraszają je swoim perfekcjonizmem lub negatywnymi oczekiwaniami w stosunku do innych. Częstymi następstwami "moralnej udręki" doznanej w dzieciństwie są zachowania przestępcze jej ofiar, a także stosowanie przez nie przemocy emocjonalnej w życiu dorosłym

Agresja seksualna

Seksualne wykorzystywanie dziecka jest najbardziej odrażającą i szkodliwą- ze względu na następstwa, jakie powoduje - formą przemocy, jest to wciąganie dziecka w sferę aktywności seksualnej nieadekwatnej do jego etapu rozwojowego, w sferę działań, których dziecko nie rozumie i nie jest w stanie zaakceptować i które naruszają jednocześnie normy prawne i społeczne. Dziecko jest w takich przypadkach traktowane jako obiekt seksualny, którym dorosły posługuje się w celu zaspokojenia własnych potrzeb.

Także w tym rodzaju przemocy wyróżniamy zarówno następstwa bezpośrednie, jak i odległe w czasie oraz następstwa somatyczne i inne, czyli poznawcze, emocjonalne, behawioralne i seksualne. Także w tym przypadku ofiary mogą wykazywać tendencje do zachowań o charakterze przestępczym n oraz stosowania przemocy w życiu dorosłym, a także wobec dzieci

Przyczyny agresji

1. Środowisko rodzinne


Analiza zjawiska agresji i przemocy wśród dzieci wskazuje na to, że ważny wpływ na powstawanie zachowań agresywnych ma otoczenie, szczególnie środowisko rodzinne.

Dzieci częściej są agresywne, jeżeli mają do czynienia z agresją i przemocą w rodzinie, kiedy w rodzinie panuje chaos, a role matki i ojca nie są w pełni realizowane. Może się to wyrażać między innymi przez:

- Negatywny lub chłodny stosunek emocjonalny rodziców do dziecka
- Brak wyznaczonych granic, których dziecku nie wolno przekraczać w zachowaniu wobec rodziców, rodzeństwa lub innych osób
- Brak realizacji ze strony rodziców rozpoznawaniu i akceptowaniu dziecięcych zachowań.

Dzieci, które czują się bezpieczne w swoich relacjach z rodzicami są mniej agresywne i lepiej radzą sobie z emocjami. Gdy otacza się je miłością i zainteresowaniem mają mało powodów do agresji i wrogości. Uciekają się do niej wtedy, gdy boją, są osamotnione i pełne rozterek lub gdy mają silną potrzebę akceptacji, bądź zwrócenia na siebie uwagi.

Dzieci powinny nauczyć się, że zachowania skierowane do innych ludzi oraz do nich samych nie powinny przekraczać określonych granic. Jeżeli nauczą się stosowania zachowań agresywnych i przemocy, jako metody na rozwiązywanie problemów, a ze strony dorosłych spotkają się z pobłażliwością lub akceptacją swego zachowania, to poziom agresji prawdopodobnie u nich wzrośnie. Ważne jest aby być konsekwentnym w stosowaniu dyscypliny.

Dzieci, które miały do czynienia z agresją i przemocą w rodzinie, jako metodą wychowawczą, uczą się jej stosowania w relacji z innymi ludźmi.

2. Szkoła

Szkoła jako instytucja wraz z jej uwarunkowaniami pedagogicznymi oraz sposobem organizacji procesu dydaktycznego, może również przyczynić się do powstawania zachowań agresywnych (zarówno uczniów jak i nauczycieli).

Czynniki instytucjonalno- organizacyjne, które na to wpływają to:

- Zbyt dużo dzieci w klasach- zbyt dużo czasu spędzonego w sposób ukierunkowany
- Za mało możliwości wycofania się z pracy grupowej oraz zbyt mało możliwości tworzenia
- Ograniczona ruchliwość (za dużo siedzenia na krzesłach, za mało przestrzeni i okazji do ruchu)
- Struktura organizacyjna szkoły (nauka zmianowa itp.)
- Ogólny standard budynku i otoczenia, oświetlenie, poziom hałasu, wystrój pomieszczeń (zbyt mało lub zbyt dużo bodźców sprzyja agresji)

Przyczyny psychologiczne,
które powodują wzrost zachowań agresywnych dzieci są następujące:

- Frustracje wynikające z braku dobrego kontaktu z dorosłymi lub agresja z ich strony
- Niskie poczucie własnej wartości, połączone z dużą ilością otrzymywanych przez nich negatywnych komunikatów od dorosłych
- Modelowanie zachowań agresywnych w mediach, subkulturach
- Brak jasnych i przestrzeganych reguł życia szkolnego
- Mała umiejętność radzenia sobie z przeżywaniem silnych i negatywnych uczuć a zwłaszcza złości
- Brak umiejętności konstruktywnego rozwiązywania sytuacji konfliktowych
- Frustracja spowodowana brakiem perspektyw życiowych

Uwarunkowania pedagogiczne

- Zbyt rzadko wykorzystywane umiejętności konstruktywnego rozwiązywania sytuacji przez nauczycieli
- Niewłaściwe sposoby komunikowania się z uczniami, powodujące ich agresję
(poniżanie, krytykowanie, wyśmiewanie lub niedostrzeganie osiągnięć uczniów)

- Nieskuteczne rozładowanie napięć podczas lekcji (nastawienie na szybki efekt, bez uwzględnienia przyczyn i warunków)

3. Telewizja i inne środki masowego przekazu

Badania psychologów pokazują, że przemoc w telewizji może

- Wpływać na agresywne zachowanie
- Tłumić wrażliwość w odbiorze realnego życia.

4. Kolejne przyczyny zachowań agresywnych to:

- Mało rozwinięta samokontrola swoich emocji, dzieci mają wówczas ogromne kłopoty w radzeniu sobie ze strachem, lękiem, poczuciem krzywdy lub winy i nie są w stanie przewidzieć swoich reakcji emocjonalnych- nie kontrolują zachowań
- Ustabilizowane wzory zachowań agresywnych i stosowania przemocy zapewniają im odnoszenie sukcesów i są dla nich nagradzające
- Używanie alkoholu i narkotyków, alkohol powoduje wzrost zachowań agresywnych, ponieważ obniża kontrolę i ogranicza właściwą ocenę sytuacji
- Usposobienie dziecka, istnieje większe prawdopodobieństwo, że agresja rozwija się u dziecka o temperamencie łagodniejszym

Zdarza się, że "grzeczne" dzieci decydują się w końcu na manifestację własnych uczuć, emocji. Może to być zamknięcie, izolacja, ale również autoagresja.

Katarzyna Bromboszcz- pedagog specjalny.

Zespół Szkół z Oddziałami Integracyjnymi w Tychach.
 

Opracowanie: Katarzyna Bromboszcz

Zgłoś błąd    Wyświetleń: 3253


Uwaga! Wszystkie materiały opublikowane na stronach Profesor.pl są chronione prawem autorskim, publikowanie bez pisemnej zgody firmy Edgard zabronione.


BAROMETR


1 2 3 4 5 6  
Średnia ocena: 4



Ilość głosów: 1

Serwis internetowy, z którego korzystasz, używa plików cookies. Są to pliki instalowane w urządzeniach końcowych osób korzystających z serwisu, w celu administrowania serwisem, poprawy jakości świadczonych usług w tym dostosowania treści serwisu do preferencji użytkownika, utrzymania sesji użytkownika oraz dla celów statystycznych i targetowania behawioralnego reklamy (dostosowania treści reklamy do Twoich indywidualnych potrzeb). Informujemy, że istnieje możliwość określenia przez użytkownika serwisu warunków przechowywania lub uzyskiwania dostępu do informacji zawartych w plikach cookies za pomocą ustawień przeglądarki lub konfiguracji usługi. Szczegółowe informacje na ten temat dostępne są u producenta przeglądarki, u dostawcy usługi dostępu do Internetu oraz w Polityce prywatności plików cookies.
Dowiedz się więcej.