Praca z uczniem zdolnym

Z badań i obserwacji pedagogicznych wynika, że najkorzystniejszą sytuacją rozwoju zdolności dzieci i młodzieży mamy do czynienia wówczas, gdy wysokim uzdolnieniom towarzyszą silne zainteresowania określona dziedziną (czy dziedzinami) działalności oraz wysoka pracowitość i ukierunkowane aspiracje, a proces edukacyjny odbywa się w korzystnych warunkach społeczno-oświatowych i materialno - technicznych. Kwestia skutecznego kształcenia zdolności wiąże się ściśle z charakterem szkoły, jej organizacją
i działalnością pedagogiczną oraz warunkami pracy.

Chodzi o to, aby każda szkoła:

- wysoko sytuowała działalność wychowawczą i opiekuńczą oraz szybko reagowała na postęp społeczny, pedagogiczny i naukowo-techniczny;
- obok obowiązkowych zajęć lekcyjnych prowadziła zajęcia pozalekcyjne do wyboru;
- indywidualizowała procesy kształcenia, prowadziła nauczania wielopoziomowe, kształciła dzieci i młodzież metodami wyzwalającymi aktywność;
- kształtowała stosunki w układzie nauczyciel - uczeń na zasadach współdziałania
w urzeczywistnianiu wspólnych celów, wdrażała do samodzielności, do systematyczności i odpowiedzialności;
- stwarzała warunki zarówno do rzetelnej pracy jak i beztroskiej zabawy.

Sprawa rozwoju uzdolnień jest bardzo ważna dla każdego dziecka. Rozwój zdolności zależy głównie od sposobu pracy z uczniami i od dotychczasowych sposobów oraz stylu pracy z nimi w szkole (wcześniej w przedszkolu) i w domu.

Czynnikami decydującymi o poziomie rozwoju zdolności są: warunki społeczne, działalność wychowawcza oraz własna praca ucznia. Stąd uczniów zdolnych może być znacznie więcej, jeżeli świadomie tworzyć będziemy te zainteresowania i optymalnie wykorzystywać prace w zespołach zainteresowań.

Właściwe kierowanie zespołem uczniów zdolnych wymaga analizy ich potrzeb obejmujących całokształt sytuacji i warunków, w jakich dziecko się rozwija. Na tej podstawie dopiero inwencja twórcza nauczyciela może stworzyć pełne możliwości wpływające na harmonijny rozwój zdolności. Uczeń uzdolniony powinien być wychowywany w atmosferze aktywnego uczestnictwa i działania oraz twórczych poszukiwań. Rozbudzenie u niego wyobraźni i fantazji, pracowitości i krytycznego stosunku do rzeczywistości to główne jego rozwoju.

- Uczeń zdolny to taki, który w podobnych warunkach przewyższa innych uczniów
w wykonywaniu tych samych działań; osiągnięcia ucznia zdolnego w nauce i w innych dziedzinach są najczęściej wysokie, oryginalne i twórcze; legitymuje się on prawie zawsze wysokim lub bardzo wysokim poziomem zdolności ogólnych i specjalnych.
- Uczniowie uzdolnieni przejawiają wysokie zdolności do określonej działalności, tzn. szybkiego uczenia się pod kierunkiem nauczyciela, skutecznego uczenia się samodzielnego, rozległego i swobodnego przenoszenia wyników nauki na dziedziny i sytuacje pokrewne, osiąganie w wyniku nauki więcej niż przeciętnej sprawności działania. Na funkcjonowanie uczniów zdolnych podstawowy wpływ mają warunki indywidualno -psychologiczne (czynniki intelektualne i pozaintelektualne np. typ układu nerwowego i dyspozycje motywacyjne itp.) oraz warunki społeczno-środowiskowe (warunki rozwoju i wychowania w szkole i w domu).

Spośród warunków indywidualno - psychologicznych na pierwszy plan wysuwa się na pierwszy plan inteligencja. Chodzi o ujawnienie się jej w celowym działaniu, racjonalnym
i oryginalnym myśleniu oraz skutecznym, ale innym dostosowaniu się do środowiska.

Uczniowie o wysokiej inteligencji uczą się szybciej i z mniejszym wysiłkiem, wykazują zrozumienie materiału, poszukują nietypowych problemów i niestereotypowych sposobów oraz metod rozwiązywania zadań i problemów, mogą opanować większy zakres materiału, a także potrafią uczyć się treści o wysokim poziomie trudności. Ponadto odznaczają się ogromnymi zdolnościami obserwacji, wyobraźnią i fantazją, zauważają wszystkie istotne szczegóły, odróżniają rzeczy istotne od nieistotnych, łatwo skupiają uwagę i trudno ich oderwać od pracy. Obok warunków indywidualno - psychologicznych, których jest znacznie więcej, istotny wpływ na funkcjonowanie uczniów uzdolnionych mają warunki społeczno - środowiskowe. Chodzi tu o warunki rodzinne, szkolne, szeroko rozumiane środowisko,
a także grupy rówieśnicze itd.

Głównym warunkiem rozwoju zdolności jest dobry instruktaż nauczyciela i odpowiednie formy nauczania np.
- wskazywanie dziecku najlepszych wzorów działania;
- wprowadzanie dziecka w najbardziej skuteczne sposoby ćwiczenia;
- zachęcanie do systematycznej pracy;
- wzmacnianie i utrwalanie motywacji podtrzymującej napięcie wysiłków.

Wykrywanie uczniów zdolnych. Celowe i zamierzone oddziaływanie na uczniów zdolnych jest możliwe po dość dokładnej ich identyfikacji. W procesie identyfikacji uczniów zdolnych należy przewidzieć trzy zasadnicze sytuacje:
- pierwsza sytuacja dotyczyć będzie wszystkich tych uczniów zdolnych, którzy od razu sami się identyfikują (ujawniają) głównie swoim zachowaniem, inteligencją, wiedzą itp. Trzeba tę identyfikację wstępnie akceptować, ale prowadzić przez dłuższy czas obserwację i badania nad nimi, aby potwierdzić uzdolnienia a raczej określić, jakiego rzeczywiście są one rodzaju, aby właściwie stymulować ich rozwój.
- druga sytuacja związana będzie z tymi uczniami, co do których przypuszczamy, że są uzdolnieni, ale mamy wątpliwości i nie wiemy jakiego rodzaju są to uzdolnienia. Przypuszczenia nasze musimy potwierdzić lub odrzucić. Jest to grupa najliczniejsza, którą dopiero mamy zidentyfikować.
- trzecia sytuacja - to pozostali uczniowie wśród których trzeba odkryć, odnaleźć uzdolnionych i rozwinąć tak, aby ich zdolności, czasami bardzo specyficzne zaczęły się ujawniać.

Często nawet wysokie uzdolnienia nie wystarczają do osiągnięcia sukcesu na miarę własnego talentu, jeżeli nie jest on wsparty rzetelną pracą. Toteż wdrażanie uczniów, zwłaszcza wyróżniających się ponad przeciętnymi uzdolnieniami, do rzetelnej systematycznej pracy nad własnym rozwojem stanowi szczególnie ważną część składową działań pedagogicznych dynamizujących rozwój ich uzdolnień. Bardzo istotne znaczenie dla rozwoju osobistych zdolności posiadają silne, aktywne i względnie stabilne zainteresowania, zwłaszcza tą dziedziną działalności, do której jednostka zdradza ponadprzeciętne predyspozycje. Dynamizują one aktywność poznawczą i praktyczną dzieci i młodzieży, pobudzają do opanowania określonych umiejętności, uruchamiają mechanizmy samokształceniowe.
 

Opracowanie: mgr Grażyna Wiech
Nauczycielka nauczania zintegrowanego
W SZKOLE PODSTAWOWEJ W NIZINACH.

Wyświetleń: 2549