Przyczyny dysleksji - co robić gdy dziecko ma dysleksję

Problem wewnętrznych przyczyn trudności w uczeniu się jest niezwykle skompliko-wany i stanowi przedmiot badań wielu dyscyplin naukowych. Szczególnie ważne w tej dziedzinie są badania dotyczące dzieci ze specyficznymi trudnościami w nauce czytania i pisania. Dotyczy to dzieci, które pomimo prawidłowego rozwoju umysłowego i korzystnych warunków uczenia się nie mogą w przewidzianym czasie - lub w ogóle - nauczyć się poprawnie pisać i czytać.

Powstało wiele koncepcji wyjaśniających etiologię (przyczynę)tych zaburzeń. Aktualnie zaburzenia te określa się jako:
1) dysleksja - niemożność nabycia umiejętności czytania;
2) dysortografia - niemożność nabycia umiejętności poprawnego pisania;
3) dysgrafia - trudność osiągania dobrego poziomu graficznego pisma;

Jednym z najtrudniejszych zagadnień jest ustalenie patomechanizmów warunkujących przyczyny zaburzeń procesu pisania i czytania. W literaturze wyodrębnia się kilka koncepcji:
- genetyczną - według tej koncepcji przyczyną zaburzeń i podłożem trudności w czytaniu i pisaniu są geny przekazywane z pokolenia na pokolenie (dziedziczenie dysleksji);
- opóźnionego dojrzewania ośrodkowego układu nerwowego - zwolennicy tej koncepcji twierdzą, że istotą dysleksji jest opóźnienie rozwoju poszczególnych funkcji percepcyjno motorycznych uwikłanych w proces pisania i czytania oraz zakłócenia w zakresie współpracy tych funkcj;.
- organiczną - według której przyczyną dysleksji są mikrouszkodzenia tych okolic mózgu, które szczególnie uczestniczą w procesie czytania i pisania, a powstają na skutek oddziaływania na ośrodkowy układ nerwowy w okresie okołoporodowym szkodliwych czynników chemicznych, fizycznych i biologicznych;
- hormonalną - która głosi, że przyczyną dysleksji jest niedokształcenie struktury niektórych okolic kory mózgowej i nieprawidłowy model rozwoju mózgu tzn. zablokowanie rozwoju lewej półkuli mózgu, która jest szczególnie związana z mową, (szkodliwym czynnikiem może tu być nadprodukcja hormonów np. testosteronu);
- psychogenną - która upatruje przyczynę w zaburzeniach emocjonalnych spowodowanych przez urazy psychiczne i stres, jest ona przez większość badaczy traktowana jako wytłumaczenie nasilania się objawów dysleksji, a nie przyczyną ich powstawania;

Jednak w większości przypadków mówi się o wzajemnym sprzężeniu różnych czynników, oddziaływują na rozwój procesów poznawczych i motoryki oraz integracji tych funkcji.

Dysleksja oraz inne trudności w czytaniu i pisaniu dostrzegane są najczęściej dopiero gdy dziecko rozpocznie naukę w szkole. Większość specjalistów uważa jednak, że objawy, które występują u dzieci zagrożonych dysleksją można zaobserwować dużo wcześniej nawet w niemowlęctwie, Jeżeli dziecko nie raczkowało, może mieć w przyszłości trudności w czytaniu, gdyż raczkowanie to naprzemienna stymulacja lewej i prawej półkuli mózgu, a do czytania potrzebne są obie. Obarczone ryzykiem dysleksją też dzieci z opóźnionym rozwojem ruchowym, mało sprawne i ze słabą koordynacją ruchową przejawiającą się w zabawach.

Jak postępować z dzieckiem dyslektycznym:
Staraj się zrozumieć ucznia, jego potrzeby, możliwości i ograniczenia aby zapobiec pogłębianiu się jego trudności szkolnych i powstawaniu wtórnych zaburzeń nerwicowych.

- Jak najwcześniej staraj się ustalić jakie dziecko ma trudności oraz jaka jest ich przyczyna. Skonsultuj problemy dziecka ze specjalistą.
- Zaobserwuj w czasie codziennych lekcji, jakie sposoby pracy najlepiej dziecku pomagają.
- Opracuj program indywidualnych wymagań wobec ucznia dostosowany do jego możliwości. Oceniaj go na podstawie odpowiedzi ustnych i treści prac pisemnych. Nie każ mu głośno czytać przy całej klasie, pozwól korzystać ze słownika i daj więcej czasu na zadania pisemne. Dyktanda i prace pisemne oceniaj jakościowo (opisowa ocena błędów), ale pod warunkiem, systematycznej pracy ucznia, znajomości reguł ortografii i korekty błędów w zeszytach.
- Nagradzaj za wysiłek i pracę, a nie za jej efekty.
- Dziecko uczyń odpowiedzialnym za pracę nad sobą, rodziców za pomaganie dziecku.
- Bądź przewodnikiem i doradcą ucznia.

W pracy z dzieckiem dyslektycznym najbardziej skuteczne jest uczenie polisensoryczne: jednoczesne zaangażowanie wielu zmysłów: słuchu, wzroku i kinestezji. Maksymalnie należy wykorzystywać te zmysły, które funkcjonują prawidłowo z jednoczesnym ćwiczeniem tych słabych.

W pracy z dzieckiem dyslektycznym należy:
- stosować na przemian czytanie głośne i ciche utworów ze sprawdzeniem zrozumienia tekstu,
- polecać pisanie ołówkiem w większej liniaturze, szczególnie w początkowym okresie nauki,
- utrwalać i powtarzać wiadomości przy każdej nadarzającej się okazji w ciągu dnia,
- wyrazy napisane niepoprawnie usuwać tak, by uczeń nie przyswajał sobie w pamięci wzrokowej ich wadliwego obrazu graficznego (całkowite zamazanie wyrazu z błędem i pisanie w sposób poprawny),
- przy opracowywaniu graficznym liter należy zwrócić uwagę na ich szczególne elementy, sposób ich pisania z zaznaczeniem miejsca rozpoczęcia i rozmieszczenia w liniaturze zeszytu,
- dążyć do tego aby dzieci nauczyły się pisać litery łącznie w poszczególnych wyrazach, czytelnie i we właściwym tempie,
- stosować ćwiczenia grafomotoryczne doskonalące technikę pisania,
- często sprawdzać zeszyty i poprawność zapisów prac domowych, by wyeliminować zniekształcenia informacji,
- czuwać nad uaktywnianiem dzieci w czasie lekcji poprzez stosowanie atrakcyjnych pomocy dydaktycznych i przerw relaksacyjnych,
- często sprawdzać wiadomości ustne.
- umożliwić korzystanie ze słowników ortograficznych podczas pisania prac pisemnych,
- stosować różnego rodzaju wzmocnień-zachęt, pochwał,
- otoczyć opieką i wsparciem ze strony klasy, z jednoczesnym powierzeniem ról możliwych do spełnienia,
- uczyć sposobów radzenia sobie w sytuacjach trudnych,
- ćwiczyć odporność psychiczną dziecka,
- uczyć właściwych zachowań w sytuacjach napięć agresywnych jako reakcji obronnych na niepowodzenia,
- przy wystawianiu oceny brać pod uwagę wszystkie osiągnięcia ucznia.
- stale współpracować i wymieniać informacje między szkołą a domem ucznia.

W pracy z dzieckiem dyslektycznym należy wykorzystywać zdobycze techniki. Pomocny może być np. komputer, który umożliwia sprawdzanie słów podczas pisania i korygowanie błędów. Ponadto połączenie dźwięku i obrazu z tekstem, bywa szczególnie przydatne dla dziecka mającego trudności z czytaniem.

BIBLIOGRAFIA

Bandura L..: Trudności w procesie uczenia się. PZWS, Warszawa 1968 r.
Bogdanowicz M.: Metoda dobrego startu. WSiP, Warszawa 1989 r.
Bogdanowicz M.: Specjalne trudności w nauce czytania i pisania. "TOPOS", Gdańsk 1990 r.
Czajkowska I., Herda K.: Zajęcia korekcyjno-kompensacyjne w szkole. WSiP, Warszawa 1989 r.
Jastrząb J.: Usprawnianie funkcji percepcyjno-motorycznych dzieci dyslektycznych. PWZ Warszawa 1990 r.
Konopnicki J.: Powodzenia i niepowodzenia szkolne. PZWS, Warszawa 1966r.
Kujawa E., Kurzyna M.: Reedukacja dzieci z trudnościami w czytaniu i pisaniu. WSiP, Warszawa 1994 r.
 

Opracowanie: Bożena Leśniewska
nauczycielka nauczania zintegrowanego
w S P w Przysieku

Wyświetleń: 580