AWANS Dla nauczyciela Dla ucznia


Katalog

Elżbieta Wójcik
Pedagogika, Artykuły

Sposoby przezwyciężania trudności i ich zaspakajanie w przedszkolu

- n +

Sposoby przezwyciężania trudności i ich zaspakajanie w przedszkolu

Często stawiamy sobie pytanie dotyczące możliwości przyspieszenia i wzbogacenia rozwoju dzieci. Czasami nawet zastanawiamy się, czy coś takiego jest w ogóle realne i możliwe, a jeśli tak, to jak i kto może lub powinien to robić. Odpowiedź na to pytanie nie może być prosta, gdyż rozwój ontogenetyczny człowieka jest bardzo złożony i uwarunkowany wieloma czynnikami. Czynniki te są na ogół znane i w mniejszym lub większym stopniu zaakceptowane i to zarówno przez wybitnych korektyków jak i praktyków wychowania. Rzecz staje się bardzo dyskusyjna dopiero wtedy, gdy pragniemy dać odpowiedź na pytanie, jak przebiega rozwój i pod wpływem jakich czynników to się dzieje w różnych okresach życia ludzkiego a w szczególności u dzieci najmłodszych. Czy wystarczy im zapewnienie godziwych warunków materialnych i kulturowych, miłość rodziców i osób im bliskich, czy też jeszcze dodatkowo należy czynić coś więcej?

Zdajemy sobie sprawę, że dla pomyślnego rozwoju dziecka nie wystarczają najlepsze warunki materialne, choć wiadomo, że są one niezbędne. Oprócz nich potrzebna jest jeszcze miłość rodzicielska, a ponadto urozmaicone wpływy osób je wychowujących. Doświadczenie zgromadzone przez wielu wybitnych pedagogów - wychowawców poucza nas, że pod wpływem bogatego środowiska wychowawczego obserwujemy widoczne zmiany w rozwoju dziecka.

Mówiąc o środowisku mamy na myśli nie tylko otoczenie fizyczne, ale takie wszelkie oddziaływania wychowawcze, pod wpływem których znajduje się dziecko.
1. To co mogą przede wszystkim uczynić rodzice dla rozwoju zdolności ich dziecka, jest właściwie troska o nie w okresie prenatalnym (ciąży), w szczególności higiena psychiczna matki pozwalający, aby nie przeżywała stresów i konfliktów oraz innych niekorzystnych dla płodu przeżyć.
2. Na drugim miejscu należy postarać odżywianie kobiety będącej w ciąży i powstrzymywanie się od wszelkiego rodzaju używek, np.: alkoholu, papierosów, narkotyków itp.
3. Należałoby wymienić zaspokojenie podstawowych potrzeb takich jak potrzeba miłości, bezpieczeństwa, higieny psychicznej i fizycznej oraz właściwego i urozmaiconego odżywiania.
4. Ważne jest przedsięwzięcie odpowiednich środków w celu zorganizowania właściwego środowiska wyzwalającego, a przynajmniej nie hamującego aktywności życiowej dziecka.

Przy tym wszystkim nie można zapomnieć że dzieci, są doskonałymi obserwatorami i to nie tylko życia, ale także ludzi i niezwykle łatwo dostrzegają niekonsekwencje w ich zachowaniu, a w tym także w zachowaniu swoich rodziców. Jak wiadomo małe dziecko przede wszystkim uczy się przez przykład, wzory osobowe rodziców i najbliższego środowiska wychowawczego. Opiekunowie dziecka powinni przejawiać aktywność poznawczą i zamiłowanie do uczenia się, a tym samym zachęcać dziecko do tego samego, a w szczególności powinni stawiać dzieciom cele możliwe przez nie do osiągnięcia, a także stawiać je w sytuacjach wymagających podejmowania decyzji. Powinno stwarzać się także warunki, w których dziecko mogłoby poznawać swoje mocne i słabe strony. W tym celu wystarczy przejawiać uznanie za zachowania i czyny pożądane oraz dezaprobatę w przypadku zachowań negatywnych, nie wolno nam zapomnieć także, że każdy człowiek przez całe swoje życie oczekuje uznania i aprobaty jako wyrazu potwierdzenia siebie samego, a w szczególności nasilenie to przejawia się u małych dzieci. Należy zatem dostrzegać i chociaż osiągnięcia dziecka chociażby one były niewiele znaczące ma to ogromne znaczenie w kształtowaniu pozytywnej samooceny. Można to wyrazić w następującej formie podoba mi się twój obrazek użyłeś w nim właściwych kolorów, prawidłowo rozmieściłeś na nim osoby lub przedmioty.

Przy tym należy dziecku dużo czytać, rozmawiać z nim na temat różnych wydarzeń, opowiadać swoje przeżycia i doświadczenia życiowe, szczególnie zaś jeśli podnoszą one wartość osoby opowiadającej. Wszystko to pobudza wyobraźnię dziecka i wyzwala w nim nową motywację do działania. Rodzice o rozbudzonych zainteresowaniach i wszechstronnej wiedzy o świecie i ludziach w czasie prowadzonych rozmów dostarczają tworzywa do budującego się systemu wiedzy dziecka. Pod warunkiem jednak, że ci mają dość czasu i chęci aby zajmować się własnymi dziećmi.

Metody symulacji rozwoju dziecka powinny być dopasowywane do ich możliwości. W stosunku do dzieci 2-3 letnich dobrze jest czytać im na głos i pozwalać aby wywiązywała się dyskusja, a także próbować organizować inscenizację. Na obrazku osoba czytająca pokazuje pieska, a po przeczytaniu może zapytać, gdzie jest piesek, co on robi, czy jest wesoły, czy smutny, czy i dlaczego piesek jest wesoły? Można poprosić, aby dziecko dokończyło opowiadanie wg swojego uznania. Można zapytać także: "jak sądzisz, jakim głosem zwrócił się wilk do chorej babci"?

Ważna jest różnorodność czytanych utworów. Wiadomo bowiem, że poezja kształci co innego niż proza, inaczej także oddziałuje tekst znanych z radia i TV piosenek. Im wcześniej dziecko zacznie się uczyć czytania, tym lepsze uzyskuje wyniki również w późniejszych okresach rozwoju. Dzieci które mają dobrą wymowę i bogate słownictwo, nie tylko łatwiej uczą się sztuki czytania, ale także bardziej kontrolują swoje emocje. Dziecko, które nie umie mówić, gdy mu zabierają zabawkę, z rozpaczy może uderzyć inne dziecko czy nawet dorosłego. Dzieje się tak dlatego, że trudno jest się mu porozumieć bez pomocy słów. Wiadomo, że każdy człowiek ma wrodzoną zdolność uczenia się języka. Dziecko małe ma natomiast zdolność tzw. "nabywania języka". Zdolność ta jest szczególnie duża i niepowtarzalna między 18 miesiącem a 4 rokiem życia dziecka. Jeśli w tym okresie rozwojowym dziecko nie opanuje języka, może się liczyć z tym, że nigdy już nie nabędzie go w stopniu wysokim. Dlatego też niezwykle ważną rzeczą, aby w tym okresie wzbogacić środowisko językowe dziecka, gdyż dziecko nigdy w życiu nie będzie już tak plastyczne językowo jak w drugim, trzecim i czwartym roku życia. Na przykład zdaniem A. Hayword rodzice powinni tak urządzić pokój dziecka, aby wyposażenie go stymulowało naukę czytania. Można np. powiesić na ścianie portret matki i ojca a pod portretem umieścić napisy mama i tata. Dziecko powinno także mieć wszelkiego rodzaju pisaki, kredę i tablice.

Sugeruje się także, aby miało pudełko z niespodziankami. Skrzynki z ziemią i nasiona, korzenie, rozsadę by mogło siać, przesadzać, podlewać i opisywać czynności, które wykonuje najpierw przy pomocy rodziców, później samodzielnie. Należy pamiętać także o podwórku i ginących w nim kałużach, mierzeniu wielkości cienia, obserwacji wzrostu roślin w pokoju na balkonie i w ogródku. Rodzice powinni postarać się o to, aby dzieci mogły konfrontować uzyskane wiadomości z konkretnymi przedziałami i zjawiskami. Idąc na spacer staramy się postawić dziecku określony cel. Dlatego ważne jest aby małe dziecko bez przerwy znajdowało się we wzbogaconym środowisku wychowawczym. W zabawie z dzieckiem przy zastosowaniu różnych eksponatów można z powodzeniem kształcić pojęcie dziecka nie dając do zrozumienia, że ono się czegoś uczy. Dzieci wykonują różnego rodzaju zadania, wzbogacając swój potencjał umysłowy. Nie wolno jednak zapomnieć o tym, aby w parze z ćwiczeniami procesów intelektualnych rozwijały się kontakty społeczne i przeżycia emocjonalne. Rozwój dziecka jest możliwy jeśli wszystkie jego potrzeby są zaspokajane a procesy rozwijają się równolegle.

Pozytywna stymulacja rozwoju intelektualnego i samorealizacji dzieci przedszkolnych polega na tym, aby rodzice prowadzili pełne intelektualnie, bogate i twórcze życie.

Wychowanie przedszkola jest szczególnie ważnym etapem w rozwoju dziecka. W tym bowiem okresie nabywa dziecko podstawowe umiejętności, mające istotny wpływ na dalszy jego rozwój.

Tak więc nabywanie przez dziecko nowych doświadczeń, modyfikujących dotychczasowe i równocześnie mające wpływ na postępowanie jednostki świadczy o rozwoju.

Pierwszą tezą teoretyczną, stanowiącą swoistą "podbudowę myślową" praktycznego działania nauczycielki przedszkola, jest zdanie orzekające o tym, że nadrzędną wartością edukacji przedszkolnej jest rozwój dziecka, a zewnętrznym wskaźnikiem tego rozwoju są umiejętności dzieci. Obserwowany zatem rozwój określonych umiejętności dzieci w kontekście pracy pedagogicznej wskazuje równocześnie i na fakt rozwijania się dzieci w danych zakresach.

W wychowaniu i kształtowaniu dzieci przedszkolnych istnieją, moim zdaniem takie podejścia jak:
1. podejście zadaniowe,
2. podejście sytuacyjne,
3. projektowanie okazji edukacyjnych.

W pierwszym z nich punktem wyjścia jest stymulacyjna, przynajmniej w założeniu, aktywności dzieci, na określone zadania. W drugim zaś - okazja edukacyjna, w trzecim - sytuacje wychowawczo-dydaktyczne o charakterze zabawowym. Te pojęcia ("zadanie", "okazje edukacyjne", "sytuacje") pozwalają na dokonanie analizy różnych koncepcji pracy pedagogicznej z dziećmi w wychowaniu przedszkolnym. Koncepcje te są realizowane w różnym zakresie w pracy przedszkolnej.

Dla przykładu: nauczycielka organizująca zajęcia z dziećmi zamiast tzw. "słów naprowadzających" wykonuje czynności - włącza magnetofon i dzieci słyszą określone nagranie, odpowiednio dobrany fragment tekstu literackiego; zaczyna konstruowanie z klocków dany obiekt, układa w odpowiedni kolejności określone ilustracje itp.

"Pierwsze słowo" nauczycielki jest formułowane w kontekście obserwowanych przez dzieci czynności. Im bowiem więcej formułujemy do dzieci poleceń, pytań, sugestii, tym mniejszy uzyskujemy złożony przez nas efekt. Czynności nauczycielki zaskakujące dzieci są swoistym impulsem aktywności zabawowej. Ten impuls decyduje praktycznie o dalszym przebiegu zajęć pedagogicznych z dziećmi, a także o efektach.

Każda moim zdaniem skuteczna działalność pedagogiczna wymaga planowania. W kontekście tych rozważań plan pracy wychowawczo-dydaktycznej w przedszkolu zawiera następujące elementy: sytuacje wychowawczo-dydaktyczne o charakterze zabawowym, formy aktywności dzieci (mogą być dla przykładu następujące: językowa, konstrukcyjna, plastyczna, muzyczna, motoryczna itp.), pomoce naukowe, umiejętności dzieci. Tak więc sytuacja zabawowa zawierająca określony "impuls pedagogiczny" stymuluje odpowiednie formy aktywności dzieci, prowadzące w efekcie do umiejętności, a ta z kolei wskazuje na rozwój dziecka. Formy aktywności dzieci mogą być różne. Mogą być dla przykładu wypowiedzi dzieci dotyczące odczytanego fragmentu tekstu literackiego, zabawy konstrukcyjne, związane z budową osiedla mieszkaniowego itp.

Jednym słowem może być zapewne wiele szczegółowych podejść pedagogicznych w odniesieniu do dziecka przedszkolnego.

Bibliografia:
1. Walczyna J., Kształtowanie postaw społeczno-moralnych dzieci w wieku przedszkolnym, WSiP, Warszawa 1978.
2. Szustrowa T., Rozwój osobowości dziecka w wieku przedszkolnym, Oświata i wychowanie, Nr 12, 1977.
 

Opracowanie: Elżbieta Wójcik

Wyświetleń: 1053


Uwaga! Wszystkie materiały opublikowane na stronach Profesor.pl są chronione prawem autorskim, publikowanie bez pisemnej zgody firmy Edgard zabronione.