Jak pracować z dzieckiem niepełnosprawnym w szkole masowej

Dzieci niepełnosprawne stanowią duży odsetek naszego społeczeństwa.

W obecnym systemie oświaty wśród form kształcenia dzieci niepełnosprawnych coraz większej rangi nabiera kształcenie integracyjne. Rodzice dzieci z dysfunkcjami w różnych sferach zdrowia i rozwoju poszukują takiej możliwości kształcenia, gdzie proces dydaktyczno-wychowawczo jest dostosowany do potrzeb ich dziecka.

Dlatego coraz więcej dzieci niepełnosprawnych trafia do szkół masowych, w których organizowane są klasy integracyjne. Niewątpliwie takie klasy otwierają przed niepełnosprawnymi uczniami świat, pozwalają pokonać pewne bariery. Polska idea integracji w systemie szkolnym rozwija się już od 12 lat. Pierwsza klasa integracyjna powstała w roku szkolnym 1990/1991.

Celem klasy integracyjnej jest; diagnoza potrzeb każdego dziecka, integracja dzieci pełnosprawnych i niepełnosprawnych, kształcenie umiejętności współżycia w grupie dzieci o różnych potrzebach, kształcenie postaw prospołecznych w relacjach pełnosprawny-niepełnosprawny. Szkoły z oddziałami integracyjnymi wymagają przygotowania do takich działań, całej społeczności uczniowskiej i pracujących tam nauczycieli.

Nauczanie i wychowanie w klasie integracyjnej jest zmienione w stosunku do tradycyjnego systemu. To nie program i jego zakres, ale uczeń jako człowiek z całym bogactwem swojej natury jest zasadniczym punktem odniesienia. Nauczanie w tak zróżnicowanej grupie klasowej będzie możliwe jeśli nie będziemy oczekiwali od dzieci i od nauczycieli tego, że wszyscy uczniowie będą robili to samo, tak samo i w jednakowym czasie.

W pracy z uczniami niepełnosprawnymi odchodzi się od tradycyjnych metod nauczania na rzecz metod poszukujących. W ten sposób uczniowie samodzielnie odkrywają prawa, formułują i wyciągają wnioski. Ocena osiągnięć powinna być opisowa, ponieważ spełnia ona rolę; diagnostyczną, informacyjną, korekcyjną, motywacyjną oraz rozwojową. W pracy z dziećmi niepełnosprawnymi bardzo dużą rolę odgrywają nauczyciele.

Nauczyciele tworzący zespoły integracyjne oprócz wykonywania ogólnie podjętych obowiązków zawodowych obciążeni są obowiązkami dodatkowymi w postaci;
- konieczności ustawicznego zaznajamiania się z zagadnieniami psychopedagogicznymi i metodycznymi w celu dobrego poznania każdego ucznia w zróżnicowanych zespołach;
- dużego wyczucia własnych zachowań w konfrontacji z nowymi sytuacjami, wynikającymi z obecności dzieci z zaburzeniami wśród zdrowych, ale też z obecnością dwóch pedagogów na zajęciach;
- ustawicznego modyfikowania programów nauczania w celu dostosowania treści do możliwości indywidualnych uczniów;
- poszukiwanie najlepszych rozwiązań metodycznych w pracy dwóch pedagogów w zespołach integracyjnych;
- ciągłego przygotowania pomocy dydaktycznych ze względu na brak gotowych podręczników do klas integracyjnych;
- konieczności zbierania i systematyzowania zbioru pomocy dydaktycznych ze względu na brak gotowych wzorców;
- stałego organizowania spotkań w zespołach integracyjnych w celu bieżącego przepływu informacji;
- dokonywania wspólnych ustaleń, co do kolejnych zadań oraz wdrażania ustalonych zadań w kontakcie z każdym uczniem;
- ciągłe urządzanie klas, "kącików" w których możliwe jest organizowanie różnorodnych form pracy (całościowej, zespołowej i indywidualnej),rozbudzanie aktywności własnej dzieci oraz możliwości wyciszania w "kącikach relaksacyjnych";
- pogłębianie współpracy z rodzicami poprzez włączenie ich w zajęcia, udział w imprezach, wycieczkach, konsultacjach psychologiczno-pedagogicznych na terenie szkoły, ocenę opisową, częste kontakty z domami rodzinnymi, organizowanie opieki socjalnej uczniom z rodzin ubogich;
- przygotowywanie bazy szkoleniowej, gromadzenie dokumentacji, materiałów roboczych, zestawu pomocy dydaktycznych;
- przygotowywanie innowacyjnych wzorów ocen opisowych;
- częste udziały w szkoleniach, przygotowywanie własnych konferencji szkoleniowych na temat integracji.

W pracy nauczycielskiej najważniejszą wartością powinno być dobro dziecka, odpowiedzialność za jego rozwój i przygotowanie do podejmowania różnych decyzji w życiu. Ich pracę w pełni odzwierciedla motto: "Trzeba mieć oczy, które widzą, uszy, które słyszą, i serce, które rozumie." Swoistością pracy nauczyciela jest oddziaływanie przez kontakt, wpływ osobisty na dzieci.

Nauka to duża odpowiedzialność nauczyciela na kształtowanie ich własnego wnętrza. Nauczyciele powinni zawsze mieć czas dla dziecka, powinni być opiekuńczy, pomysłowi, zaradni. Zapewnić dzieciom poczucie bezpieczeństwa, atmosferę radości, dostrzegać ich różnorakie potrzeby. Praca z dziećmi sprawnymi inaczej jest wyzwaniem dla nas nauczycieli, którzy uważają się za humanistów, ludzi tolerancyjnych i otwartych.

Warto pamiętać, że integracja będzie skuteczna tylko wówczas, gdy będziemy do niej przygotowani- na poziomie emocjonalnym, poznawczym i społecznym. Nie wystarczy tutaj dobra wola i chęci, konieczne są też konkretne umiejętności, gotowość do stosowania nowych sposobów rozwiązywania problemów i do ciągłej pracy nad sobą. Co powinni zrobić nauczyciele- wychowawcy, którzy sami dotychczas nie mieli okazji do kontaktu z osobą sprawną inaczej?

Myślę, że zanim zaczną uczyć swoich wychowanków, czym są problemy związane z integracją, sami powinni je poznać w sposób praktyczny. Nawet najlepszy podręcznik nie nauczy człowieka pływania- tak samo jest z tolerancją i integracją. Teoria często bowiem nie zdaje egzaminu w zetknięciu z rzeczywistością, a realia potrafią przerosnąć nawet oczytanego w temacie nauczyciela. Dlatego warto nawiązywać kontakty z innymi placówkami z podobnymi problemami.

Sądzę, że w każdej miejscowości są takie miejsca i osoby, które wraz ze swoimi bliskimi często czekają na wyciągniętą w geście pomocy dłoń. Jak jednak pomóc, by nie zranić? To chyba najtrudniejsze zadanie, sam zapał bowiem nie wystarczy. Drogę w gąszczu ludzkich spraw każdy nauczyciel musi jednak najpierw odnaleźć sam, by móc poprowadzić nią później w sposób odpowiedzialny swoich uczniów.

Twórczego i bezbolesnego kroczenia ścieżką integracji życzę z całego serca wszystkim nauczycielom i ich uczniom, których działania nie powinny skończyć się wraz ze szkolną edukacja. Bo "Uśmiech na twarzy" sprawnych inaczej "to jak promyk słońca błąkający się po szkole."
 

Opracowanie: Regina Wójcik

Wyświetleń: 2365