Katalog

Stanisław Urban
Muzyka, Referaty

Barok - koncert solowy

- n +

Barok - koncert solowy

Koncert solowy jest wytworem późnego baroku. Niektóre jego elementy pojawiły się znacznie wcześniej /stosowanie kontrastu między tutti i solo w stylu concertato przez szkołę wenecką/. Bardzo ważne znaczenie dla jego powstania, miała orkiestra francuska i epizody triowe w chaconnes Lully ego. Nie bez znaczenia były także sonaty na trąbkę Giovaniego Vitalego, prowadzące bezpośrednio do właściwego koncertu. Trąbce towarzyszyła pełna orkiestra smyczkowa, a nie zespół solistów.

Bardzo ważną, a zarazem decydującą rolę w rozwoju koncertu, mieli dwaj kompozytorzy ściśle związani z późną szkoła bolońską. Byli to Corelli i Torelli. Zasługą tego pierwszego jest zastosowanie systemu funkcyjnego w muzyce instrumentalnej. Orkiestrę dzielił na dwie grupy: tutti czyli Concerto grosso w ścisłym znaczeniu tego słowa oraz concertino. Corelli nie stworzył nowego schematu formalnego dla nowych środków wykonawczych, a tylko oparł się na dwóch tradycyjnych gatunkach muzyki kameralnej: sonacie da chieza i da camera.

Drugą cechą koncertów Cerellego jest podział na solo i tutti. Pod względem wykonawczym traktował je prawie jednakowo, o czym świadczą identyczne figuracje skrzypcowe w partiach obu grup. Ta sama sytuacja ma miejsce w strukturze muzycznej. Często obie grupy powtarzają na pewnej przestrzeni nawzajem swe partie.

Trzecia cecha jego koncertów dotyczy budowy poszczególnych części cyklu - duża forma dwuczęściowa.

Najczęściej stosowane środki prze Corellego to: długie łączniki.

W koncertach pojawiają się prawie identyczne następstwa harmoniczne, figuracja instrumentalna sprowadza się do kilku schematów rozłożonego akordu, ustępy polifoniczne silnie kontrastują z ustępami o fakturze homofonicznej. Bardzo ważnym faktem jest problem partii pierwszych skrzypiec. Jest ona bardziej eksponowana niż partie pozostałych skrzypiec, czy instrumentów concertino. Świadczy to bowiem o tym, że Corelli wytyczył drogę prowadzącą do koncertu solowego.

Osiągnięcia Corellego w Rzymie znalazły swój odpowiednik w dziełach Giuseppe Torellego /szkoła bolońska/. Jego wkład w rozwój koncertu polegał na rozwinięciu stylu concerto i ustaleniu formy koncertu solowego. Wprowadza podział na sinfonię i concerto. Rozróżnienie to nie jest przejrzyste, gdyż w koncertach nie występuje kontrast tutti - solo. Utwory te Manfred Bukofzer określa jako koncerty orkiestrowe, stanowiące - obok concerto grosso i koncertu solowego trzeci rodzaj koncertu barokowego.

Cechuje ich eksponowanie elementu melodycznego w partii skrzypiec i basu. Pierwsze swoje koncerty Tortelli pisał w formie sonaty kościelnej i sonaty kameralnej, lecz zrezygnował z tej koncepcji i ustalił 3-częściową formę koncertu, w następującej kolejności: Allegro - Adagio - Allegro /szybka, wolna, szybka/.W schemacie tym podkreślone zostało tempo Allegro. Część środkową ograniczono do kilku akordów. Krótkie epizody na skrzypce w concerto grosso Corellego, orkiestrowych Torellego stworzyły podstawę do rozwoju koncertu solowego.

Ustalił wyraźną równowagę tutti i sola, w związku z czym orkiestra i solista uzyskali równorzędne znaczenie. Partie solowe charakteryzują się wirtuozowską figuracją, a odcinki tutti realizują tematy. Po śmierci Torellego ośrodek stylu concerto przeniósł się do Wenecji, gdzie uczeń Legreuziego, Antonio Vivaldi doprowadza koncert solowy do najwyższej doskonałości. Vivaldi "traktował concertino nie tyle jako samodzielną grupę na wzór concerto grosso, lecz jako zespół kilku solistów realizujących niezależne partie. Jego podwójne, potrójne i poczwórne koncerty stanowią formę pośrednią między concerto grosso a koncertem solowym". Silniej od pozostałych, wykorzystywał mechaniczną pulsację rytmiki, tak charakterystycznej dla stylu concerto. Stały ruch głosów basowych w połączeniu z rytmiką partii skrzypcowej, nadawał jego utworom swoistą jednolitość. Forma jego koncertu przyjęła postać trzyczęściowego cyklu do którego dodawał wstęp.

Manfred Bukofzer wyróżnia trzy rodzaje partii solowych:
1. oparte na wirtuozowskiej figuracji, bez powiązania z tematem tutti,
2. wykorzystujące figurację nawiązującą do materiału tutti,
3. wprowadzające odrębny materiał tematyczny w stosunku do ritornella.

Jeżeli chodzi o Vivaldiego, to wykorzystywał on drugi rodzaj, trzeci wprowadzał tylko niekiedy. Istotę stylu Vivaldiego prezentuje Concerto a - moll będące jednym
z najwybitniejszych utworów Vivaldiego.

I część - ruchliwe figuracje gamowe i typowe diatoniczne sekwencje harmoniczne, oparte na wszystkich stopniach skali,
II część - unisono, realizowane przez całą orkiestrę w silnie zrytmizowanej postaci,
III część - unisonowe figuracje.

Schemat ten, który Manfred Bukofzer przytacza w swojej pracy, wymieniłem dlatego, ponieważ w większości koncertów jest on powielany.
 

Opracowanie: Stanisław Urban

Wyświetleń: 4485


Uwaga! Wszystkie materiały opublikowane na stronach Profesor.pl są chronione prawem autorskim, publikowanie bez pisemnej zgody firmy Edgard zabronione.