Asertywność

Zachowanie asertywne to zespół zachowań interpersonalnych. To umiejętność otwartego i stanowczego wyrażania własnych opinii, uczuć i potrzeb bez poczucia winy czy nieszczerości a przy tym uwzględnienie interesów innych ludzi. Sposób bronienia swego terytorium psychologicznego nie jest opresyjny dla otoczenia, respektuje także opinie, potrzeby i pragnienia innych. Postawa asertywna każe zakładać, że z dwóch osób o odmiennych poglądach każda ma rację. Dlatego asertywnie też zachowa się ta osoba, która wysłucha zdania swego rozmówcy i nie będzie usilnie starać się zmienić jego poglądów, ale przedstawi swoje zdanie tak ,aby zostało ono dobrze zrozumiane. Aby być asertywnym konieczna jest właściwa samoocena, a nie dostrzeganie w sobie swoich zalet na równi z wadami. Osoba asertywna broni swoich praw w sytuacjach społecznych i kontaktach osobistych, jest pełną inicjatywy w sytuacjach i kontaktach towarzyskich. Przyjmuje pochwały i krytyki jako naturalne wyrażanie opinii przez innych na swój temat. Otwarcie wyraża swoje prośby do innych oraz swoje uczucia zarówno przyjemne, jak i poglądy bez obawy, że są one gorsze, mniej wartościowe od zdania innych. Chroni granice swej nietykalności osobistej a jednocześnie nie narusza tych granic u innych. Asertywność nie ogranicza się więc tylko do odmawiania. Jest to umiejętność, której warto się nauczyć, by nie być narażonym na robienie czegoś, do czego nie mamy przekonania, po czym możemy czuć się źle lub nieprzyjemnie. Zachowaniom asertywnym towarzyszy spokojny, ale zdecydowany ton głosu, stanowczość i jednoznaczność. Na poziomie emocji pojawia się poczucie szacunku wobec samego siebie,satysfakcji wynikającej z otwartego zaprezentowania własnego zdania. Ludzie różnią się między sobą umiejętnością prezentowania zachowań asertywnych. Są tacy, którym przychodzi to łatwiej, są też tacy, dla których jest to problem. Mają wówczas tendencję do reagowania bądź agresją, bądź uległością. Uległość to niewygodna postawa. Każe przepraszać nawet, gdy nie zrobiliśmy nic złego, tłumaczyć się z każdego kroku, zgadzać się na robienie czegoś, na co nie mamy ochoty lub, co jest sprzeczne z naszym przekonaniem i interesami. Człowiek uległy sprawia wrażenie, jakby się wstydził, czuł się winnym w każdej sytuacji. Taka osoba jest często wykorzystywana, zmuszona wręcz do wyręczania innych osób w uciążliwych dla nich czynnościach. Wynika z tego, że człowiek uległy nie potrafi otwarcie mówić o tym, co myśli a co za tym idzie nie potrafi także odmawiać. Boi się kontaktów z inny ludźmi, zdarza się, że budzi agresję w osobach, które z nią obcują. Postawa agresywna również nie ułatwia nam kontaktów z innymi ludźmi. Człowiek agresywny stara się narzucić innym swój punkt widzenia. Nie słucha, więc tego, co inni mają do powiedzenia. Jest napastliwy, często narusza godność drugiej osoby poddając w wątpliwość jej rozum i używając nieprzyjemnych określeń. Taka postawa pobudza zazwyczaj innych do agresji, sytuacja nie sprzyja dialogowi, wybucha kłótnia, a ta nie prowadzi do niczego konstruktywnego.

Zapamiętaj!
Należy uświadomić sobie różnice między tymi postawami oraz konsekwencje wynikające z ich przyjmowania. Postawy asertywnej można się nauczyć, ale nie jest to łatwy proces. Trzeba najpierw nauczyć się świadomie obcować ze swoimi emocjami. Każdy człowiek posiada podstawowe prawa. Zależnie od swoich preferencji indywidualnych i potrzeb może sam te prawa określać, pod warunkiem, że nie pozostają one w kolizji z prawami innych ludzi. Bierz pełną odpowiedzialność za swoje zachowania. Broń się asertywnie przed presją i manipulacją,ale też nie wywieraj takiej presji i nie staraj się wpływać na ludzi bez ich przyzwolenia zachowując się agresywnie.

Uległość - respektowanie praw innych, a zaniedbywanie swoich
Agresja - egzekwowanie swoich praw nie licząc się z prawami innych
Asertywność - realizacja swoich praw nie naruszając praw innych; zadowolenie i szacunek dla samego siebie

Zarówno w przypadku uległości, jak i agresji można mówić o braku szacunku: w uległości dla samego siebie, w agresji dla innych i dla samego siebie.

Postawa asertywna wobec ucznia

Asertywna krytyka ucznia to taka, która nie rani godności dziecka i szanuje swoje prawa do posiadania odrębnego zdania:
- odnosi się do faktów, nie zawiera żadnych negatywnych uogólnień
- przedstawia ustosunkowanie nauczyciela do tych faktów; jego opinie, postawy lub emocje
- wyraża oczekiwania dotyczące zachowań ucznia, czego od niego chcemy, czego wymagamy,jakich zachowań się spodziewamy

Krytyka jest rzeczą bardzo bolesną, obniżającą poczucie własnej wartości, dlatego należy zadbać o dobre relacje w kontaktach z uczniami. Bardzo ważny jest, np. język ciała i ton głosu, który powinien być zdecydowany, stanowczy, ale spokojny, ciepły i bez krytyki. Warto również podtrzymać dobre relacje poprzez dodatkowe sformułowanie pozytywnych opinii, docenienie pewnych aspektów krytykowanego zachowania(wiem, że jesteś zdolny...;

doceniam twoją pracę; sądzę, że jesteś w stanie...itp.).Czasami dobre relacje nauczyciel może próbować podtrzymać poprzez dotyk, a więc poklepanie, objęcie czy wzięcie za rękę. Dotyk jest to zachowanie ryzykowne, ale jest wyrazem chęci obniżenia przez nauczyciela napięcia wynikającego z sytuacji, ale może być też źle odebrany przez dziecko. Dotyk może być akceptowany przez ucznia wtedy, gdy spostrzega w nauczycielu osobę bliską i nie zagrażającą.

Asertywne odmawianie uczniom

Jest to stanowcze i jednoznaczne powiedzenie NIE w sposób nienaruszający godności i uczuć ucznia. Odmowa taka powinna zawierać następujące elementy:
- początkiem wypowiedzi jest słowo NIE
- określenie, czego nie chcemy, na co się nie zgadzamy
- krótkie, ale prawdziwe uzasadnienie odmowy bez kłamstwa, wykrętów, usprawiedliwień
- zachowanie dobrych relacji

Odmowa może budzić niepokój i może być odbierana jako odrzucenie. Należy zadbać, aby uczeń miał jasność, że odnosi się ona jedynie do sprawy i nie godzi w niego jako człowieka. Można to osiągnąć, np. przez dodatkowe wyrażanie pozytywnych uczuć, jakie żywimy do rozmówcy, wykazanie zainteresowania sprawą, wskazanie innych możliwości jej załatwienia. Asertywna odmowa nie zawiera pretensji, aluzji i pouczeń. Asertywnie odmawiając bierzesz odpowiedzialność za całą sytuację i jej kontekst. Czyń to rozważnie tylko wtedy, gdy to jest w pełni uzasadnione. Nie używaj odmowy jako sposobu karania, używania władzy, itp. Podejmując decyzję o odmowie uwzględniaj wszystkie "za" i przeciw. Pamiętaj, że masz asertywne prawo zastanowić się nad tym, co chcesz powiedzieć i nie musisz mówić, co ci pierwsze przychodzi na myśl.

 

Dlaczego zachowujemy się agresywnie? - boimy się, że nie dostaniemy tego, co chcemy - nie wierzymy w samych siebie - chcemy zwrócić na siebie uwagę - chcemy zademonstrować swoją władzę - chcemy wyładować swoją złość - chcemy manipulować innymi	Co ryzykujemy? - konflikty w stosunkach innymi ludźmi - utratę szacunku dla samego siebie - będziemy nielubiani - poważny stres - rezultaty przeciwne do zamierzonych
Dlaczego zachowujemy się ulegle? - boimy się utraty aprobaty ze strony innych - uważamy, że to jest właściwe zachowanie - chcemy uniknąć konfliktów - chcemy manipulować innymi	Co ryzykujemy? - utratę poczucia własnej wartości - poczucie krzywdy, złość,frustrację - zachęcanie innych do dominacji - wybuch agresji spowodowany kumulacją uczuć
Dlaczego zachowujemy się asertywnie? - jesteśmy zadowoleni z siebie i innych - mamy szacunek dla siebie i innych - pomaga nam to w osiągnięciu celów i realizacji naszych potrzeb - dzięki temu mniej ranimy innych - dzięki temu rośnie wiara w siebie - daje to poczucie kontroli nad własnym życiem - jesteśmy uczciwi w stosunku do samych siebie i innych	Co ryzykujemy? - będziemy nielubiani za to, że wyrażamy swoje odczucia - etykietkę człowieka idącego przez życie przebojem - zmiany w naszych relacjach z innymi

Bibliografia:
M. Król- Fijewska "Trening asertywności"
H. Jakubowska "Promocja zdrowia i profilaktyka uzależnień"
 

Opracowanie: Barbara Jabłońska - Reis

Wyświetleń: 1970