Powinności wychowawcy

I. Podstawa programowa kształcenia ogólnego zakłada:
Nauczyciele w swojej pracy wychowawczej wspierają rodziców w realizacji ich zadań wychowawczych tak, aby umożliwić uczniom przejmowanie odpowiedzialności za własne życie i rozwój osobowy. Nauczyciele tworzą w szkole środowisko sprzyjające zarówno wszechstronnemu rozwojowi osobowemu uczniów (w wymiarze fizycznym - w tym zdrowotnym, psychicznym, intelektualnym, moralnym i duchowym), jak i ich rozwojowi społecznemu, wspierając przy tym:
- rozwijanie dociekliwości poznawczej, ukierunkowanej na poszukiwanie prawdy, dobra i piękna w świecie,
- dążenie do dobra w jego wymiarze indywidualnym i społecznym, umiejętne godzenie dobra własnego z dobrem innych, odpowiedzialności za siebie z odpowiedzialnością za innych, wolności własnej z wolnością innych,
- poszukiwanie, odkrywanie i dążenie na drodze rzetelnej pracy do osiągnięcia wielkich celów życiowych i wartości ważnych dla odnalezienia własnego miejsca w świecie,
- przygotowywanie się do życia w rodzinie, w społeczności lokalnej i w państwie,
- dążenie do rozpoznawania wartości moralnych, dokonywania wyborów i hierarchizacji wartości,
- kształtowanie w sobie postawy dialogu, umiejętności słuchania innych i rozumienia ich poglądów.

Nauczyciele w pracy wychowawczej wskazują ideał, zgodnie z którym uczeń dojrzały, dobrze przygotowany do życia w społeczeństwie, to człowiek uczciwy, umiejący żyć z innymi i dla innych.

II. Aby zrealizować powyższe cele, nauczyciele w swej pracy wychowawczej powinni:
- tworzyć warunki wspomagające wszechstronny rozwój ucznia, proces jego uczenia oraz przygotowanie do życia w rodzinie i w społeczeństwie,
- przygotowywać i prowadzić godziny wychowawcze oraz spotkania klasowe, w ramach których uczniowie mogą się uczyć radzić sobie z naciskami: reklamy, grupy rówieśniczej, poszerzyć wiedzę o sobie, swoich mocnych stronach, uczyć się rozpoznawania sytuacji trudnych i podejmowania odpowiednich decyzji,
- angażować uczniów do udziału w uroczystościach szkolnych i środowiskowych, w których mogą uczyć się zabawy bez środków odurzających,
- zachęcać uczniów do aktywności na rzecz środowiska szkolnego, pomocy koleżankom i kolegom, inspirować i wspomagać działania zespołowe,
- podejmować działania umożliwiające rozwiązywanie konfliktów w zespole uczniów oraz pomiędzy uczniami a innymi członkami społeczności szkolnej,
- diagnozować sytuację w klasie,
- wdrożyć program profilaktyczny, jeżeli z diagnozy sytuacji w klasie wynika, że problem picia alkoholu, palenia tytoniu, używania środków psychotropowych, agresji jest problemem części dzieci,
- przeprowadzić wywiadówkę profilaktyczną,
- na forum Rady Pedagogicznej przedyskutować podjęcie skorelowanych działań wychowawczych, profilaktycznych i interwencyjnych,
- wnikliwie rozpoznawać środowisko rodzinne uczniów, współdziałać z rodzicami, angażować ich w życie szkoły,
- wiedząc o problemach z alkoholem rodziców dziecka wspólnie z pedagogiem szkolnym znaleźć dla niego pomoc socjalną, psychologiczną, socjoterapeutyczną,
- przyjmować wszelkie prośby i zażalenia uczniów,
- kontrolować frekwencję ucznia,
- kontrolować postępy w nauce wychowanków,
- analizować przyczyny niepowodzeń szkolnych,
- ustalać oceny zachowania wychowanków wg regulaminu oceniania,
- współpracować z nauczycielami przedmiotów, innymi wychowawcami, pedagogiem szkolnym, dyrekcją szkoły i instytucjami wspierającymi pracę wychowawczą.

III. Skuteczność działań wychowawczychzależy w dużej mierze od osobowości nauczyciela.
W pracy z dziećmi ujawniają się wartości uznawane przez nauczyciela, jego przekonania. Wiedza naukowa powinna dawać punkt oparcia, ale nie ograniczać działań, inspirować do konstruowania własnego warsztatu pracy, indywidualnych metod, technik i działań - kreatywności w ramach zdrowego rozsądku i w zgodzie z systemem własnych wartości. Dobry wychowawca poddaje refleksji swoje funkcjonowanie, studiuje i bada swój warsztat pracy, założenia i rezultaty, analizuje doświadczenia, wprowadza zmiany. Co jakiś czas "odkurza" nawyki, burząc rutynę i przyzwyczajenia. Jeżeli działania nauczyciela - wychowawcy są zrozumiałe dla uczniów i rodziców, realizowane konsekwentnie, a przy tym nie szkodzą nauczycielowi ani uczniowi, są skuteczne i właściwe. Tylko takie metody się sprawdzają, w które nauczyciel "inwestuje" całą swoją duszę.

Nie bez znaczenia jest postrzeganie ucznia w sposób podmiotowy. Wychowawca uznaje prawo swoich wychowanków do godności, autonomii, liczenia się z jego rzeczywistymi potrzebami i możliwościami. Uznaje świat ucznia za inny lecz równowartościowy. Nauczyciel dzieli się swoim doświadczeniem, zaprasza do refleksji, wspólnych poszukiwań. Nie unika tematów tabu. Akceptuje uczniów i darzy ich sympatią. Taka postawa kształtuje pozytywną, konstruktywną, pełną zaufania atmosferę.

Warunkiem koniecznym do zaistnienia dobrych stosunków wychowawca - uczeń jest:
- otwartość i przejrzystość - swoje zamiary i opinie obie strony komunikują wprost, szczerze i otwarcie, zasady i normy obowiązujące w klasie są jasno określone,
- wzajemna troska - każdy wie, że jest ceniony i dostrzegany przez drugą stronę,
- poszanowanie odrębności - pozwalające obu stronom na rozwój swych twórczych zamierzeń i indywidualności,
- wzajemne uwzględnianie potrzeb - tak, by nic nie działo się kosztem którejś ze stron.

Aby działania wychowawcze były skuteczne, nauczyciel powinien posiadać umiejętność nawiązywania kontaktu z uczniem. Dobry kontakt może zaistnieć tylko wtedy, gdy skoncentrujemy się na swoim rozmówcy, nie na sobie - dobry kontakt wymaga uważnej obserwacji i uważnego słuchania, bowiem 2/3 informacji uzyskiwanych w czasie rozmowy nie pochodzi z wypowiadanych słów (komunikacja werbalna) lecz z gestów, wyrazu twarzy, tonu głosu (komunikacja niewerbalna). Gdy język werbalny i język ciała jest zsynchronizowany, komunikat werbalny odbieramy jako wiarygodny. Budowanie kontaktu polega na dostrajaniu się - budowaniu sytuacji wiarygodności, zaufania, nastroju zachęcającego do podtrzymania aktualnej relacji.

Aktywne słuchanie sprawia, że uczeń czuje się zrozumiany, że jego poglądy i uczucia są szanowane. Ułatwia zidentyfikowanie problemu, rozpoczyna proces rozwiązywania go, czyniąc ucznia odpowiedzialnym za to. Stosunki opierają się na wzajemnym zrozumieniu, szacunku i trosce. Na aktywne słuchanie składa się:
- koncentracja uwagi na partnerze komunikacji, wspólnie podejmowanej aktywności, temacie rozmowy itp.,
- nawiązanie i podtrzymywanie kontaktu wzrokowego,
- synchronizacja ciał partnerów relacji (np. lekkie pochylenie sylwetki),
- używanie zwrotów zachęcających do kontynuowania wypowiedzi, np.:
- odzwierciedlanie - mówienie komuś, jakie naszym zdaniem są jego uczucia (np. "oczywiście jesteś z tego zadowolony", "zdaje się, że jesteś wściekły", "widzę, że się tym martwisz"),
- parafrazowanie - polega na ujmowaniu w inne słowa tego, co ktoś powiedział i sprawdzaniu w ten sposób, czy dobrze zrozumieliśmy wypowiedź (np. "a więc twierdzisz, że", "o ile dobrze cię zrozumiałem"),
- okazywanie otwartości na inny punkt widzenia,
- empatia,
- powściągliwe wyrażanie swojego zdania, unikanie ocen,
- oddzielanie obserwowalnych wskaźników od interpretacji,
- rejestrowanie komunikatów niewerbalnych nadawanych przez rozmówcę, aby w odpowiednim czasie podać informację zwrotną (np. "sądzę, że jesteś zdenerwowany, czy tak?"

Wszechstronny rozwój osobowy i społeczny ucznia zależy między innymi od osobowości nauczycieli, z jakimi w swojej edukacji szkolnej się spotyka, ich sposobu podejścia do ucznia oraz ich umiejętności wychowawczych.

Literatura:
1. Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu w sprawie podstawy programowej..
2. M. Taraszkiewicz: Jak uczyć lepiej. CODN Warszawa 1996
 

Opracowanie:

Wyświetleń: 804